46 ta issiqxona tekshirildi, qoidabuzarlik aniqlandi
Havoning tozaligi faqat ob-havoga emas, balki isitish tizimlari, yoqilayotgan yoqilg‘i va ekologik talablarga, qisqa qilib aytganda inson omiliga ham bog‘liq.
Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi matbuot xizmatining ma’lum qilishicha, Toshkent shahri va viloyatida o‘tkazilgan reydlarda 46 ta issiqxona tekshirildi. Holatlardan birida ko‘mir maxsus chang-gaz tozalash uskunalarisiz yoqilayotgani aniqlandi. Bu esa havo ifloslanishining oldini olishda nazorat bilan birga zamonaviy texnologiyalarga o‘tish ham muhimligini ko‘rsatadi. Issiqxonalarning 10 tasi Toshkent, 9 tasi Zangiota, 8 tasi Yuqori Chirchiq, 12 tasi Qibray va 7 tasi Yangiyo‘l tumanlarida joylashgan.
Xususan, nazorat tadbirlari davomida Hasanboy mahallasidagi issiqxonalardan birida chang-gaz tozalash uskunalarisiz ko‘mir yoqib isitish holati aniqlandi. Huquqbuzarga nisbatan Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 95-moddasi bilan jarima qo‘llanildi, issiqxona faoliyati esa belgilangan tartibda to‘xtatildi. Bu holat isitish jarayonida foydalanilayotgan yoqilg‘ining o‘zi bilan birga, uning qanday uskunalar yordamida yoqilayotgani va chiqindilarning qanday tozalanayotgani ham muhim ekanini ko‘rsatadi.
Tadbir davomida Toshkent shahrining boshqa hududlari ham e’tibordan chetda qolmadi.
Yunusobod tumanidagi “Maxsustrans ishlab chiqarish boshqarmasi” davlat unitar korxonasi faoliyati o‘rganilib, transport vositalari harakati natijasida hosil bo‘ladigan changni kamaytirish va atmosfera havosi ifloslanishining oldini olish bo‘yicha profilaktik ishlar olib borildi. Hududdagi sobiq chiqindi poligonlari ham ko‘zdan kechirildi. Ekologik monitoring milliy markazi mutaxassislari esa Yunusobod, Olmazor, Uchtepa va Mirzo Ulug‘bek tumanlarida atmosfera havosi holatini kuzatdi. Demak, havo sifatini yaxshilash birgina manbani nazorat qilish bilan hal bo‘ladigan masala emas. Isitish tizimlari, transport harakati, chang ko‘tarilishi va chiqindi hududlaridagi holat ham kompleks yondashuvni talab qiladi.
Tegishli tartibga muvofiq, Toshkent shahri va unga tutash hududlarda atmosfera havosi sifatini yaxshilash, issiqxonalarning atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish hamda energiya tejamkor va kam chiqindili isitish texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha yangi talablar belgilangan. Unga ko‘ra, qattiq yoqilg‘ida ishlayotgan issiqxonalar 2026-yil 1-dekabrga qadar belgilangan muqobil isitish turlariga o‘tishi lozim. Qattiq yoqilg‘idan foydalanishga esa zamonaviy chang-gaz tozalash uskunalari, avtomatik emissiya monitoringi va onlayn kuzatuv tizimlari kabi ekologik xavfsizlik talablariga rioya etilgan taqdirdagina ruxsat beriladi. Bu talablar issiqxonalar faoliyatini to‘xtatishdan ko‘ra, ularning atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish va isitish jarayonini zamonaviylashtirishga qaratilgan.
Ekologik talablarni bajarish tadbirkorlardan muayyan xarajatlarni talab qiladi. Shu sababli qarorda issiqxonalarni modernizatsiya qilishni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash choralari ham nazarda tutilgan. Xususan, 2028-yil 1-yanvarga qadar tegishli uskunalar va energiya samarador texnologiyalarni xarid qilish xarajatlarining 50 foizigacha, har bir gektar uchun 50 million so‘mdan oshmagan miqdorda subsidiya ajratilishi belgilangan.
Shuningdek, muqobil isitish tizimlariga o‘tish loyihalari uchun tijorat banklari orqali imtiyozli kreditlar berish ko‘zda tutilgan. Filtrlarda hosil bo‘ladigan xavfli suyuq chiqindilar va gidroponika oqavalarini qayta ishlash masalasi ham chora-tadbirlar qamroviga kiritilgan. Bunday qo‘llab-quvvatlash tadbirkorlar uchun yangi talablarga moslashish imkonini berishi mumkin. Biroq, uning samarasi ajratilgan mablag‘lar bilan birga, zamonaviy uskunalarning amalda o‘rnatilishi va ishlatilishiga ham bog‘liq.
Reydlarda aniqlangan holatlar havo sifatini yaxshilash uchun nazorat tadbirlari zarurligini ko‘rsatadi. Lekin uzoq muddatli natijaga erishish uchun qoidabuzarliklarni aniqlashning o‘zi yetarli emas. Isitish tizimlarini modernizatsiya qilish, chang-gaz tozalash uskunalaridan to‘g‘ri foydalanish, transport va chiqindi hududlaridagi ekologik talablarga amal qilish hamda havo sifatini muntazam kuzatib borish bir-biri bilan uyg‘un bo‘lishi kerak. Zero, toza havo — faqat ekologik idoralarning vazifasi emas. Bu aholi salomatligi, tadbirkorlikning mas’uliyati va shahar muhitining sifati bilan bog‘liq umumiy masala.
Muhayyo Toshqorayeva,
O‘zA
