46 та иссиқхона текширилди, қоидабузарлик аниқланди
Ҳавонинг тозалиги фақат об-ҳавога эмас, балки иситиш тизимлари, ёқилаётган ёқилғи ва экологик талабларга, қисқа қилиб айтганда инсон омилига ҳам боғлиқ.
Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси матбуот хизматининг маълум қилишича, Тошкент шаҳри ва вилоятида ўтказилган рейдларда 46 та иссиқхона текширилди. Ҳолатлардан бирида кўмир махсус чанг-газ тозалаш ускуналарисиз ёқилаётгани аниқланди. Бу эса ҳаво ифлосланишининг олдини олишда назорат билан бирга замонавий технологияларга ўтиш ҳам муҳимлигини кўрсатади. Иссиқхоналарнинг 10 таси Тошкент, 9 таси Зангиота, 8 таси Юқори Чирчиқ, 12 таси Қибрай ва 7 таси Янгийўл туманларида жойлашган.
Хусусан, назорат тадбирлари давомида Ҳасанбой маҳалласидаги иссиқхоналардан бирида чанг-газ тозалаш ускуналарисиз кўмир ёқиб иситиш ҳолати аниқланди. Ҳуқуқбузарга нисбатан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 95-моддаси билан жарима қўлланилди, иссиқхона фаолияти эса белгиланган тартибда тўхтатилди. Бу ҳолат иситиш жараёнида фойдаланилаётган ёқилғининг ўзи билан бирга, унинг қандай ускуналар ёрдамида ёқилаётгани ва чиқиндиларнинг қандай тозаланаётгани ҳам муҳим эканини кўрсатади.
Тадбир давомида Тошкент шаҳрининг бошқа ҳудудлари ҳам эътибордан четда қолмади.
Юнусобод туманидаги “Махсустранс ишлаб чиқариш бошқармаси” давлат унитар корхонаси фаолияти ўрганилиб, транспорт воситалари ҳаракати натижасида ҳосил бўладиган чангни камайтириш ва атмосфера ҳавоси ифлосланишининг олдини олиш бўйича профилактик ишлар олиб борилди. Ҳудуддаги собиқ чиқинди полигонлари ҳам кўздан кечирилди. Экологик мониторинг миллий маркази мутахассислари эса Юнусобод, Олмазор, Учтепа ва Мирзо Улуғбек туманларида атмосфера ҳавоси ҳолатини кузатди. Демак, ҳаво сифатини яхшилаш биргина манбани назорат қилиш билан ҳал бўладиган масала эмас. Иситиш тизимлари, транспорт ҳаракати, чанг кўтарилиши ва чиқинди ҳудудларидаги ҳолат ҳам комплекс ёндашувни талаб қилади.
Тегишли тартибга мувофиқ, Тошкент шаҳри ва унга туташ ҳудудларда атмосфера ҳавоси сифатини яхшилаш, иссиқхоналарнинг атроф-муҳитга салбий таъсирини камайтириш ҳамда энергия тежамкор ва кам чиқиндили иситиш технологияларини жорий этиш бўйича янги талаблар белгиланган. Унга кўра, қаттиқ ёқилғида ишлаётган иссиқхоналар 2026 йил 1 декабрга қадар белгиланган муқобил иситиш турларига ўтиши лозим. Қаттиқ ёқилғидан фойдаланишга эса замонавий чанг-газ тозалаш ускуналари, автоматик эмиссия мониторинги ва онлайн кузатув тизимлари каби экологик хавфсизлик талабларига риоя этилган тақдирдагина рухсат берилади. Бу талаблар иссиқхоналар фаолиятини тўхтатишдан кўра, уларнинг атроф-муҳитга таъсирини камайтириш ва иситиш жараёнини замонавийлаштиришга қаратилган.
Экологик талабларни бажариш тадбиркорлардан муайян харажатларни талаб қилади. Шу сабабли қарорда иссиқхоналарни модернизация қилишни молиявий қўллаб-қувватлаш чоралари ҳам назарда тутилган. Хусусан, 2028 йил 1 январга қадар тегишли ускуналар ва энергия самарадор технологияларни харид қилиш харажатларининг 50 фоизигача, ҳар бир гектар учун 50 миллион сўмдан ошмаган миқдорда субсидия ажратилиши белгиланган.
Шунингдек, муқобил иситиш тизимларига ўтиш лойиҳалари учун тижорат банклари орқали имтиёзли кредитлар бериш кўзда тутилган. Фильтрларда ҳосил бўладиган хавфли суюқ чиқиндилар ва гидропоника оқаваларини қайта ишлаш масаласи ҳам чора-тадбирлар қамровига киритилган. Бундай қўллаб-қувватлаш тадбиркорлар учун янги талабларга мослашиш имконини бериши мумкин. Бироқ, унинг самараси ажратилган маблағлар билан бирга, замонавий ускуналарнинг амалда ўрнатилиши ва ишлатилишига ҳам боғлиқ.
Рейдларда аниқланган ҳолатлар ҳаво сифатини яхшилаш учун назорат тадбирлари зарурлигини кўрсатади. Лекин узоқ муддатли натижага эришиш учун қоидабузарликларни аниқлашнинг ўзи етарли эмас. Иситиш тизимларини модернизация қилиш, чанг-газ тозалаш ускуналаридан тўғри фойдаланиш, транспорт ва чиқинди ҳудудларидаги экологик талабларга амал қилиш ҳамда ҳаво сифатини мунтазам кузатиб бориш бир-бири билан уйғун бўлиши керак. Зеро, тоза ҳаво — фақат экологик идораларнинг вазифаси эмас. Бу аҳоли саломатлиги, тадбиркорликнинг масъулияти ва шаҳар муҳитининг сифати билан боғлиқ умумий масала.
Муҳайё Тошқораева,
ЎзА
