Ўзбекистон ва Грузия: миллатлараро тотувлик ва ижтимоий-маданий ҳамкорлик масалалари
Ўзбекистон ва Грузия, бой тарихий анъаналарга ҳамда хилма-хил маданий ўзига хосликларга эга бўлган икки давлат сифатида, узоқ вақтдан буён кенгроқ Евросиё маконида умумий тажрибаларни баҳам кўриб келмоқда.
Уларнинг миллатлараро муносабатлар ва маданий мулоқотга доир ҳозирги ёндашувлари ҳозирги глобаллашув тобора кучайиб бораётган шароитда кичик ва ўрта давлатлар миллий ўзликни инклюзивлик билан қандай уйғунлаштириши мумкинлиги ҳақида қимматли сабоқлар беради.
Ўзбекистон Марказий Осиёдаги этник жиҳатдан энг хилма-хил давлатлардан биридир. Мамлакат ҳудудида 130 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари истиқомат қилади ва у тарихан турли цивилизациялар чорраҳаси бўлиб хизмат қилган. Аҳолининг асосий қисмини ўзбеклар ташкил этса-да, мамлакатда руслар, тожиклар, қозоқлар, қорақалпоқлар, корейслар ва бошқа миллатлар ҳам салмоқли улушга эга.
Ўзбекистон ҳукумати узоқ йиллардан буён миллатлараро тотувликни ички сиёсатнинг асосий тамойилларидан бири сифатида эътироф этиб, хилма-хилликни бўлиниш эмас, балки куч манбаи сифатида талқин қилиб келмоқда. Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар масалалари бўйича қўмитаси каби институтлар маданий мулоқотни ривожлантириш, миллий озчиликлар ҳуқуқларини қўллаб-қувватлаш ҳамда этник жамоаларнинг ўз тиллари ва анъаналарини сақлаб қолишига кўмаклашишда муҳим роль ўйнайди. Ўзбекистоннинг маданий сиёсати кўп миллатли давлатнинг хилма-хилликка ҳурмат ва умумий фуқаролик қадриятлари асосида бирликни сақлаб қолиши мумкинлигини намоён этади.
Грузия ҳудуди ва аҳолиси жиҳатидан кичикроқ бўлса-да, сезиларли этник ва маданий хилма-хилликка эга. Грузинларнинг асосий қисми арманлар, озарбайжонлар, руслар, осетинлар ва абхазлар каби миллий озчиликлар билан бирга яшайди. Грузия этник озчиликларнинг ижтимоий ва сиёсий ҳаётдаги иштирокини кенгайтириш бўйича қатор саъй-ҳаракатларни амалга оширмоқда. Таълим ислоҳотлари, давлат тилини ўргатиш дастурлари ҳамда минтақавий ривожланиш ташаббуслари маданий хилма-хилликни ҳурмат қилган ҳолда янада мустаҳкам фуқаролик ўзлигини шакллантиришга қаратилган. Грузиянинг миллатлараро мулоқотни мустаҳкамлашга бўлган интилиши унинг ижтимоий барқарорлик ва демократик ривожланишга қаратилган узоқ муддатли қарашларини акс эттиради.
Ўзбекистон ва Грузия ўртасидаги таққослаш умумий мақсадлар билан бир қаторда турлича шароитларни ҳам намоён этади. Ўзбекистондаги кенг кўламли этник хилма-хиллик барча этник жамоаларнинг ўз маданий меросини сақлаб қолиши ва шу билан бирга мамлакат бирлигига ҳисса қўшишини таъминлайдиган кенг қамровли маданий вакиллик механизмларини талаб қилади. Грузия эса, ўз навбатида, кучли миллий ўзлик ҳиссасини сиёсий жиҳатдан сезгир ҳудудлардаги озчилик гуруҳларини интеграция қилиш билан уйғунлаштириш вазифасига дуч келмоқда. Бироқ ҳар икки давлат миллатлараро тотувлик нафақат ички сиёсат масаласи, балки уларнинг халқаро нуфузи ва ҳамкорлигига таъсир этувчи муҳим омил эканини англайди.
Ўзбекистон ва Грузия ўртасидаги ижтимоий-маданий ҳамкорлик умумий тарихий тажрибалар, муштарак манфаатлар асосида кенгайиб бормоқда. Ҳар икки мамлакат маданиятни икки томонлама муносабатларни мустаҳкамловчи кўприк сифатида кўради. Санъат, мусиқа, адабиёт ва кино соҳаларидаги алмашинувлар ўзаро тушуниш ва қадрлаш учун янги имкониятлар яратмоқда. Таълим соҳасидаги ҳамкорлик, талабалар алмашинуви дастурлари ва қўшма илмий тадқиқотлар маданиятлараро мулоқот учун янги платформаларни шакллантирмоқда. Бундан ташқари, туризм ҳамкорликнинг муҳим йўналишига айланди. Буюк Ипак йўли мероси Ўзбекистон ва Грузияни боғлаб туради ҳамда меҳмондўстлик, ҳунармандчилик ва маънавиятга оид умумий анъаналарни намоён этувчи маданий туризмни ривожлантириш истиқболларини яратади. Маданий алмашинувларни рағбатлантириш орқали ҳар икки давлат тинч-тотув яшаш ва минтақавий барқарорликка содиқлигини яна бир бор тасдиқламоқда.
Шу билан бирга, ҳар бир мамлакат ичидаги миллатлараро тотувлик самарали ташқи ҳамкорлик учун мустаҳкам асос бўлиб хизмат қилади. Ўзбекистоннинг кўп маданиятлилик модели ва Грузиянинг инклюзив фуқаролик ўзлигини шакллантиришга қаратилган саъй-ҳаракатлари Евросиё бўйлаб кенгроқ маданиятлараро ҳамкорлик тизимини яратишда бир-бирини тўлдириши мумкин. Ҳар икки давлат иштирок этаётган минтақавий ташкилотлар ва кўп томонлама ташаббуслар маданий дипломатия ҳамда “юмшоқ куч”ни ўзаро ишончни мустаҳкамлаш воситаси сифатида тобора кўпроқ эътироф этмоқда. Бу эса миллатлараро ва маданиятлараро мулоқот эндиликда миллий чегаралар доирасидан чиқиб, халқаро муносабатларнинг муҳим унсурига айланиб бораётганини кўрсатади.
Ҳар икки мамлакатнинг умумий ривожланиш йўналиши кучли институтлар, инклюзив сиёсат ва маданий хилма-хилликка бўлган самимий ҳурмат мавжуд бўлган тақдирда миллатлараро тотувликка эришиш мумкинлигини кўрсатмоқда.
Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон ва Грузия этник жиҳатдан хилма-хил жамиятларнинг миллатлараро тотувлик ва ижтимоий-маданий ҳамкорлик билан боғлиқ муаммоларни қандай ҳал этиши мумкинлигига оид икки муҳим мисолни тақдим этади. Уларнинг шароитлари турлича бўлса-да, ҳар икки давлат инклюзив сиёсат, маданий мулоқот ва ўзаро ҳурматнинг ижтимоий барқарорлик ҳамда халқаро ҳамкорлик учун асосий омил эканини таъкидлайди.
Маданий алмашинувлар ва таълим соҳасидаги ҳамкорликни янада кучайтириш орқали Ўзбекистон ва Грузия ўзаро алоқаларини чуқурлаштириши, шунингдек, дунёга хилма-хиллик қабул қилинганда у бўлиниш эмас, балки бирлик манбаига айланишини намойиш этиши мумкин. Уларнинг тажрибаси XXI асрда тинч, ҳамкорликка асосланган ва барқарор жамиятларни барпо этишда маданиятнинг беқиёс аҳамиятга эга эканини яққол кўрсатади.
Давлатова Саодат Тиловбердиевна
Тарих фанлари доктори, профессор
Ўзбекистон Республикаси
Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар
масалалари қўмитаси бўлим бошлиғи.
