Халқчил қонун халқ фикри билан бунёд бўлади

Бугун халқимизнинг фаровонлигини таъминлаш учун ҳамма соҳада туб ислоҳотлар, модернизация ва янгиланиш жараёнлари кечмоқда.

Депутат фикри

Бугун халқимизнинг фаровонлигини таъминлаш учун ҳамма соҳада туб ислоҳотлар, модернизация ва янгиланиш жараёнлари кечмоқда. Табиийки, ушбу ислоҳотларнинг муваффақияти кўп жиҳатдан уларнинг ҳуқуқий асослари нечоғлик мукаммал эканига боғлиқ. Шу боис, Президентимиз Шавкат Мирзиёев қонунлар, фармон ва қарорлар, бошқа норматив ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилиш жараёнини тубдан такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратиб келмоқда.

Ўтган уч йиллик янги ривожланиш даврида қонун ижодкорлиги фаолияти сифатини тубдан ошириш давлат ва жамият қурилиши тизимини такомиллаштиришнинг устувор йўналиши сифатида белгиланиб, туб ўзгаришлар амалга оширилди.

Тўғридан-тўғри ишлайдиган қонунлар керак

Сўнгги уч йил парламентимиз палаталари фаолиятида мисли кўрилмаган ислоҳотлар даври бўлди. Ушбу ислоҳотлар натижасида Қонунчилик палатаси депутатларининг қонун ижодкорлиги, парламент назоратидаги роли ва фаоллиги сезиларли даражада кучайди. Мисол учун, 2015 йилда депутатлар томонидан қонунчилик ташаббуси тартибида бор-йўғи 8 та, 2016 йилда 11 та қонун лойиҳаси киритилган бўлса, 2017 йилда ушбу рақам 27 та, 2018 йилда эса 23 тани ташкил этди. Жорий йилнинг ўтган даврида 14 та қонун лойиҳаси депутатлар томонидан қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи асосида киритилди. Миллий парламентимизда бундай кўрсаткич аввал бўлмаган.

Бундан ташқари, Қонунчилик палатаси томонидан кўриб чиқилган қонун лойиҳалари сони ўрта ҳисобда қарийб 2,8 бараварга ошди. Хусусан, агар 2016 йилда қуйи палата 49 қонун лойиҳасини кўриб чиққан бўлса, 2018 йилда бу рақам 135 тани ташкил этди. Ўтган давр мобайнида палатага киритилган 68 қонун лойиҳаси қайта ишланиб, 60-85 фоизга ўзгартирилди. Бу ҳам профессионал асосда ишлайдиган депутатлар учун жуда катта меҳнат, синов, масъулият ва тажриба вазифасини ўтади.

Қонунларнинг мукаммаллигига эришиш, бундан кейин уларда тўғридан-тўғри амал қилувчи механизмларни жорий қилиш доимийлик касб этишини инобатга олган ҳолда, мазкур ишга кўмаклашиш мақсадида Олий Мажлис палаталари юридик хизматлари негизида Юридик бошқармалар ташкил этилгани ҳам айни муддао бўлди.

Янги даврни бошлаб берган тарихий ҳужжат

2018 йилда Президентимизнинг тегишли фармони билан Норма ижодкорлиги фаолиятини такомиллаштириш концепцияси тасдиқланди. Президентимизнинг ушбу тарихий фармони бугунги кунда мамлакатимизда барча соҳада олиб борилаётган шиддатли, ўз самарасини бераётган, энг асосийси, халқимизни рози қилаётган ислоҳотларга ҳамоҳангдир.

Очиғини айтиш керак, мазкур ҳужжат узоқ йиллар давомида шаклланган норма ижодкорлиги фаолиятига баҳо берибгина қолмай, мавжуд муаммолар, парламент вакилларини узоқ вақтдан бери ўйлантириб келаётган масалалар ҳамда уларнинг оқилона ечимини топиб берди. Хусусан, илгари қонунлар ижтимоий муносабатларнинг энг умумий жиҳатларини тартибга солар, ҳукумат ва идоравий ҳужжатларнинг қонунларга нисбатан юридик кучи камроқ бўлса-да, айнан улар қонунларнинг ишлаш механизмларини белгилаб бераётган, ҳаракатга келишини таъминлаётган эди. Амалда ҳуқуқий бўшлиқларнинг асосий қисми ижро ҳокимияти ҳужжатлари билан тўлдириб борилган эди.

Эндиликда ушбу Концепцияда соҳада тўпланиб қолган муаммоларни тўлиқ бартараф этиш, хусусан, қонунчилик базасини тизимлаштириш, тўғридан-тўғри амал қилиш механизмларига эга қонунларни қабул қилиш, ҳар бир қонун ҳужжати баҳосини аниқлаш механизмларини жорий этиш, қонун ижодкорлигига ахборот-коммуникация технологияларини кенг татбиқ этиш каби аниқ вазифалар белгилаб берилди.

Норма ижодкорлиги фаолиятини такомиллаштириш Концепциясини амалга ошириш доирасида “Норматив ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳририни ишлаб чиқиш вазифаси белгиланган эди. Чунки, қонуннинг амалдаги нормалари қонун ижодкорлиги жараёнининг бугунги кун талабларига, тўғридан-тўғри ишлайдиган қонунларни қабул қилишга мўлжалланган, деб айта олмаймиз.

Бугунги кунда қонун ҳужжатларининг мамлакат иқтисодиёти, фуқароларнинг ҳаёти, турмуш тарзи ҳамда тадбиркорлик субъектларининг фаолияти ва ишбилармонлик муҳитини тартибга солишдаги таъсирчанлиги тўлиқ баҳоланмаяпти. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни баҳолаш фақатгина Давлат бюджетига таъсири нуқтаи назаридан ўтказилмоқда. Бу эса, қонун ҳужжатларини баҳолаш ва прогнозлашнинг замонавий усулларининг мавжуд эмаслиги фуқаролар ва тадбиркорларга ўзини оқламаган молиявий харажатлар, шунингдек, давлат ва унинг органлари олдида асоссиз мажбуриятлар келтириб чиқармоқда.

Концепцияни амалга ошириш бўйича тузилган комиссия шафелигида Адлия вазирлиги ҳамда Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти томонидан “Норматив ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳрири лойиҳаси ишлаб чиқилди. Унда норма ижодкорлиги фаолиятининг асосий принциплари, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг иерархияси, ҳар бир норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг таъсирчанлигини баҳолаш, коррупцияга қарши экспертиза, жамоатчилик муҳокамаси ва бошқа муҳим масалалар назарда тутилди. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш жараёнида ривожланган хорижий мамлакатлар тажрибаси ўрганилди, халқаро ва хорижий тажрибанинг энг илғор ютуқлари, замонавий тенденциялари татбиқ этилди.

Яқинда мазкур қонун лойиҳасининг янги таҳрири кенг жамоатчилик ва экспертлик доира вакиллари ўртасида кенг муҳокама қилинди.

Концепция ижроси доирасида жорий йилнинг 26 март куни Олий Мажлис палаталарининг қўшма қарори билан иккита муҳим ҳужжат –Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини, шунингдек, уларга илова қилинаётган ахборот-таҳлилий материалларни юридик-техник жиҳатдан расмийлаштиришнинг ягона услубиёти ҳамда тўғридан-тўғри амал қилувчи қонунларда тизимлаштирилиши ва унификация қилиниши лозим бўлган қонун ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш бўйича “Йўл харитаси” тасдиқланди.

Унда аксарият қонуности ҳужжатларини яхлит қонун шаклига келтиришга қаратилган 60 га яқин қонунни қабул қилиш бўйича аниқ вазифалар белгилаб олинди. Хусусан, Соғлиқни сақлаш, Экология кодексларини ва бошқа муҳим қонунларни қабул қилиш назарда тутилди. Бугунги кунда бу борада жадал ишлар олиб борилмоқда.

Илмий ёндашув нега керак?

Давлатимиз раҳбарининг таклифига биноан, 2017 йилнинг 29 декабрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва Сенати Кенгашларининг қўшма қарори билан Олий Мажлис ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти ташкил этилди.

Ушбу тадқиқот институтининг асосий вазифалари сифатида қонунчилик муаммоларини ўрганиш, Олий Мажлис палаталари, депутатлар ва сенаторлар фаолиятини илмий, ахборот-таҳлилий жиҳатдан таъминлаш, ҳуқуқ, сиёсат, иқтисодиёт ва бошқа соҳаларда илмий тадқиқотлар ўтказиш, илғор халқаро тажрибани ҳисобга олган ҳолда, қонунчиликни ривожлантиришнинг илмий концепцияларини ишлаб чиқиш ҳамда миллий қонунчиликнинг халқаро нормалар ва стандартларга мувофиқлигини ўрганиш, уларни қонунчиликка имплементация қилиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш белгиланди.

Қисқа давр мобайнида институт томонидан бир қатор ишларга қўл урилди. Хусусан, 2018 йил бошидан то бугунга қадар 108 та қонун лойиҳаси, Олий Мажлис палаталарининг 12 та қарори лойиҳаси ва 58 та бошқа турдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳалари ишлаб чиқилиб, уларнинг аксарияти амалиётга татбиқ этилмоқда.

Бундан ташқари, Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенати аъзоларининг ёзма ва оғзаки сўровларига кўра, 330 дан ортиқ ахборот-таҳлилий материаллар тайёрланди. Шунингдек, 150 дан ошиқ ахборот-таҳлилий маълумотнома, таклиф ва тавсиялар тайёрланиб, Президент Администрацияси ҳамда Олий Мажлис палаталарига киритилди.

Бундан ташқари, Қонунчилик палатасига киритилаётган барча қонун лойиҳалари институт томонидан илмий экспертизадан ўтгандан сўнггина қабул қилинмоқда. Бу эса қонунларнинг асосланганлиги, ҳаётийлиги ва илғор халқаро тажрибага мувофиқлигини таъминлашга хизмат қилмоқда.

Қонун ижодкорлиги – жамоатчилик фикри билан кучли

Қонунлар инсонлар ҳаётини яхшилаш учун қабул қилинади. Шундай экан уларни қабул қилиш жараёнида жамоатчиликнинг иштирокини таъминлаш қонунларнинг сифатли ва самарали бўлишининг энг муҳим гаровидир.

Шу боис, сўнгги пайтларда қонун ижодкорлигига аҳолини жалб этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бунда мамлакатимиз Президентининг ташаббусига биноан ташкил этилган фуқароларнинг жамоавий электрон мурожаатлари бўйича “Meningfikrim.uz” веб-портали муҳим аҳамият касб этмоқда. Мазкур портал мамлакатимизда жамоатчилик ташаббусларининг оммабоп майдонига айланмоқда.

Ўтган давр мобайнида веб-порталга 2 минг 500 дан зиёд жамоавий мурожаат келиб тушди ва турли соҳаларга оид 300 га яқин жамоавий мурожаат веб-порталга жойлаштирилди. Мурожаатлардан 9 таси тегишлилиги бўйича Олий Мажлис палаталари томонидан кўриб чиқилиб, тегишли қарорлар қабул қилинди.

Мамлакатимизда қонун лойиҳаларини жамоатчилик муҳокамасидан ўтказиш жараёни тобора кенгаймоқда. Қонун лойиҳалари парламент қуйи палатасига киритилгунига қадар турли интернет-порталларида халқ муҳокамасига қўйиляпти ва улар юзасидан халқимизнинг фикри, муносабати ўрганилиб, қайта ишланмоқда.

Шу билан бирга, Қонунчилик палатасида ҳам қонун лойиҳалари биринчи ва иккинчи ўқиш оралиғида жамоатчилик муҳокамасига қўйилиши натижасида, халқимизнинг фикри инобатга олинган ҳолда, жуда кўп нормалари ўзгартирилмоқда. Бу эса, қонунларнинг сифатли, халқчил бўлишига ва жамоатчиликнинг қонун ижодкорлигидаги фаол иштирокини таъминлашга хизмат қилмоқда.

Бир сўз билан айтганда, мақола аввалида айтганимиз –халқимизнинг фаровонлигини таъминлаш учун барча соҳада юритилаётган туб ислоҳотлар парламентимизда ҳам ўз акс-садосини бермоқда. Қонун ижодкорлиги ҳам янгиланишлар, такомиллашув даврини бошдан кечирмоқда. Бу – истиқлолимиз яратган, яратажак катта имкониятлардан муждадир.

Раҳимжон ҲАКИМОВ,

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси

Қонунчилик палатаси депутати.