Өзбекстан Президенті Орталық Азияда климат пен экология мәселелерін шешу бойынша жаңа бастамаларды ұсынды
Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев 22 сәуір күні Астана қаласында өтіп жатқан Өңірлік экологиялық саммиттің ашылу рәсіміне қатысты.
Атаулы шараға Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түркіменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов, Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүх, Армения Президенті Ваагн Хачатурян, Грузия Премьер-министрі Ираклий Кобахидзе және Әзербайжан Премьер-министрі Әли Асадов, сондай-ақ халықаралық және өңірлік ұйымдардың басшылары да қатысты.
Мемлекет басшысы өз сөзінде Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевты саммиттің табысты ұйымдастырылуымен құттықтап, оның экологиялық қауіп-қатерлердің өзара байланыстылығын және оларды бірлесіп шешу қажеттілігін қамтитын «Тұрақты болашақ үшін ортақ көзқарас» атты негізгі идеясын толық қолдайтынын білдірді.
Президентіміз бұл кездесу өткен жылы Самарқандтағы климат форумында басталған диалогтың мәнді жалғасы екенін атап өтіп, Орталық Азия мемлекеттерінің экологиялық дипломатиясы жүйелі әрі дәйекті сипат алып, сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтеріліп жатқанын жеткізді.
Өзбекстан басшысы атап өткендей, бүгінгі күнде экологиялық мәселелерді жаһандық климаттық өзгерістерден бөлек қарастыру мүмкін емес.
– Жаһандық жылыну үдерісі үдеп келеді, ал Орталық Азияда температура екі есе жылдам көтеріліп отыр. Өңірдегі мұздықтардың шамамен үштен бірі жойылды, жауын-шашын режимі тұрақсыз болуы, су ресурстарының тапшылығы артып келеді. Жер көлемінің 80 миллион гектары деградацияға ұшырады, – деді Мемлекет басшысы.
Жаһандық экологиялық ынтымақтастықтың әлсіреуі алаңдаушылық туғызатыны айтылды. Дамушы елдердің климаттық өзгерістерге бейімделу үшін қаржыландыруға, озық технологиялар мен инновацияларға тең әрі уақтылы қол жеткізуі маңызды екені атап өтілді.
Орталық Азия мемлекеттерінің экологиялық мәселелерді өңірлік ынтымақтастықтың ең маңызды басым бағыты деңгейіне көтере алғаны оң бағаланды.
Бұл «жасыл» күн тәртібін ілгерілету, климатқа бейімделу және қоршаған ортаны қорғауға бағытталған бірқатар стратегиялық өңірлік бағдарламалардың қабылдануымен де расталып отыр.
Мемлекет басшысы Өзбекстанда экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету бағытында атқарылып жатқан жүйелі жұмыстарға тоқталды.
– «Жасыл кеңістік» жобасы аясында шамамен 1 миллиард ағаш пен бұта отырғызылды. Арал теңізінің құрғаған түбінде 2 миллион гектардан астам аумақта орман алқаптары, жаңа «жасыл белдеулер» жасалуда. Біздің бастамамызбен БҰҰ Бас Ассамблеясының «Ормандандыру және ормандарды қалпына келтіру жөніндегі іс-қимылдың он жылдығы» резолюциясы қабылданды, – деді Өзбекстан көшбасшысы.
Сонымен қатар, су үнемдеу шараларының нәтижесінде жылына 10 миллиард текше метр су үнемделіп отыр. Республиканың электр өндіру қуатындағы «жасыл» энергия үлесі 30 пайызға жетті, 2030 жылдың соңына қарай 50 пайыздан асады.
Париж келісімі бойынша зиянды шығарындыларды 35 пайызға қысқарту міндеттемесі мерзімінен бұрын орындалып, 2035 жылға дейін оларды екі есе азайту жөнінде жаңа меже белгіленді.
Қалдықтардан энергия өндіру жобалары белсенді жүзеге асырылуда. Биыл қалдықтарды жағатын екі зауыт іске қосылады, ал тағы 9 зауыт келесі екі жыл ішінде жұмысын бастайды. Олардың іске қосылуы жыл сайын 5,5 миллион тонна қалдықты кәдеге жаратуға, 2,2 миллиард киловатт-сағат электр энергиясын өндіруге және қалдық көлемін 1 миллион тоннадан астамға азайтуға мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысы өз сөзінде Орталық Азиядағы экологиялық және климаттық мәселелерді шешуге бағытталған бірқатар нақты бастамаларды ұсынды.
Атмосфералық ауаның сапасы нашарлап отырған жағдайда «Орталық Азияның таза ауасы» мемлекетаралық консорциумын құру ұсынылды. Ол өнеркәсіпті жаңғыртуға және ауаға шығарылатын зиянды заттарды тазарту жүйелерін енгізуге бағытталған «жасыл» қаржыландырудың бірлескен операторына айналуы мүмкін.
Президентіміз Ташкенттегі Жасыл университет жанында жұмыс істеп тұрған Шөлейттенуге қарсы күрес, құрғақшылықтың алдын алу және құм мен шаңды дауылдар туралы ерте ескерту орталығына өңірлік мәртебе беру маңызды екенін атап өтті. Орталық базасында ғылыми әлеуетті біріктіру жердің деградациясы, сондай-ақ тұзды және шаңды дауылдарды мониторингтеу бойынша қуатты жүйе құруға мүмкіндік беретіні айтылды.
Технологиялық өтуді жеделдету үшін жеңілдетілген кедендік тәртіптер мен экоөнімдер үшін сертификаттарды өзара тануды көздейтін «Орталық Азияның жасыл сауда дәлізін» қалыптастыру ұсынылды.
Орталық Азиядағы климаттық жобалардың бірыңғай инвестициялық портфелін қалыптастыру өзекті мәселе екені атап өтілді. Бұл өңірді дамыту бойынша біртұтас стратегия негізінде әрекет етуге мүмкіндік беріп, серіктестердің оны жүзеге асыруға деген қызығушылығын арттырады.
Орталық Азияның қоршаған ортасындағы өзгерістердің бірыңғай өңірлік атласын жасау аймақтағы шөлейттену, топырақ деградациясы үдерістері мен су ресурстары жағдайының динамикасын айқын көрсететін іргелі ғылыми-талдамалық базаға айналуы мүмкін.
Биологиялық әртүрлілікті сақтау мақсатында «Орталық Азия Қызыл кітабын» әзірлеу, бұл үдерісте Халықаралық табиғатты қорғау одағының Ташкенттегі өңірлік кеңсесін үйлестіруші ретінде белгілеу ұсынылды.
Жастар арасында климаттық күн тәртібі мен экологиялық мәдениетті ілгерілету үшін 2027 жылы Өзбекстанда Бүкіләлемдік жастар климат форумын өткізуге дайындық жөнінде айтылды.
Мемлекет басшысы сөзінің соңында іс-шара қатысушыларын осы жылы Самарқандта өтетін Жаһандық экологиялық қордың сегізінші ассамблеясына және су үнемдеу жөніндегі бүкіләлемдік форумға қатысуға шақырды.
