Qo‘qon – “Adabiyot shahri” maqomi sari: tarixiy asoslar va amaliy qadamlar

Prezidentimiz ta’kidlaganidek, o‘zbek adabiyoti tarixida Qo‘qon adabiy muhiti tutgan o‘rin beqiyosdir: bu zaminda 300 dan ziyod shoir va adib umrguzaronlik qilib, ijod etgan.

Bundan ikki asr muqaddam Farg‘ona taxtiga chiqqan Amir Umarxon (1787-1822)  o‘n yildan ziyod hukmronligi davomida Qo‘qon xonligini mintaqaning qudratli davlatlaridan biriga aylantirdi:  hududlar kengaydi,  ichki tartib-intizom mustahkamlandi,  poytaxtda madrasayu masjidlar qad rostladi,  savdo va obodonchilik ishlari avj oldi. Biroq bu ma’rifatli podshoh tarixda faqat siyosiy yutuqlari bilan qolmadi. Umarxonning eng uzoqni ko‘zlagan hisob-kitobi boshqa edi: davlat binosi faqat qo‘shin va xazinaga emas,  ma’naviy poydevorga ham tayanishi lozim. Shu bois saroy oqshomlarida o‘tkaziladigan mushoiralar ko‘ngilochar mashg‘ulot emas,  davlat siyosatining uzviy qismi edi. Davraga tashlangan g‘azalga hozir bo‘lganlar ayni vazn va qofiyada javob bitar,  Amiriy taxallusi bilan ijod qilgan xonning o‘zi qalamkashlarning so‘z tanlashigacha sinchkovlik bilan nazorat qilardi. Ana shu davrlardan o‘zbek mumtoz so‘z san’atining butun bir maktabi –  xonlikning ma’naviy birligini ta’minlagan Qo‘qon adabiy muhiti o‘sib chiqdi.

Oradan ikki yuz yil o‘tib,  o‘sha zaminda adabiyot mavzusi yana davlat ahamiyatidagi masala sifatida kun tartibiga chiqdi. Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev Farg‘ona viloyatiga tashrifi chog‘ida so‘zlagan ma’ruzasida Qo‘qon adabiy muhitiga maxsus to‘xtaldi va bu e’tirof shaharning madaniy taqdirida yangi sahifa ochishi shubhasiz.

Yuksak baho, ulkan mas’uliyat

Prezidentimiz ta’kidlaganidek, o‘zbek adabiyoti tarixida Qo‘qon adabiy muhiti tutgan o‘rin beqiyosdir:  bu zaminda  300  dan ziyod shoir va adib umrguzaronlik qilib, ijod etgan. Shunday iste’dodlar kamolga yetgan shahar YUNESKOning “Adabiyot shahri” maqomini olishga ham munosib  –  yurtboshimizning bu gapi nafaqat farg‘onaliklar,  butun adabiy jamoatchilik uchun katta yangilik bo‘ldi. Zero,  mazkur xalqaro maqom hozirga qadar dunyoning sanoqli shaharlarigagina nasib etgan.

Shu bilan birga,  ma’ruzada o‘tkir bir tanqid ham yangradi:  shunchalik boy meros hanuzgacha tizimli asosda o‘rganilmagan,  unga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlar yetarli emas. Muammoni hal etish yo‘li ham aniq ko‘rsatildi,  ya’ni Qo‘qon adabiy muhiti antologiyasini va elektron platformasini yaratish,  shaharda Adabiyot va ijod maktabini tashkil etish taklif qilindi. Prezident axborot xurujlari avj olgan hozirgi zamonda yoshlar orasida kitobxonlikni ommalashtirish har qachongidan dolzarb ekanini alohida qayd etar ekan,  joriy yilda viloyatning  100  ta mahallasida namunaviy kutubxonalar ochilishini,  buk-kafe tashkil etgan tadbirkorlar soliq va ijara to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlarga ega bo‘lishini ma’lum qildi.

Demak,  gap shunchaki xayrixohlikda emas:  davlat rahbari olimlar,  noshirlar,  pedagoglar va tadbirkorlar oldiga aniq vazifalar qo‘ydi. Bu vazifalarning zalvorini anglash uchun avvalo o‘sha muhitning o‘zi qanday hodisa bo‘lganini eslash joiz:  zotan,  meros qanchalik ulug‘ bo‘lsa,  unga munosabat ham shunchalik puxta bo‘lmog‘i kerak.

Hirotdan keyingi ikkinchi cho‘qqi

Taxtga chiqqunga qadar Marg‘ilonda hokimlik qilgan,  boshqaruvda ham,  nazmda ham birdek nom chiqargan,   bo‘lajak shoira Nodiraga uylangan Umarxon atrofida yetmishdan ortiq shoir jam bo‘ldi.  Uning ijod ahliga muruvvatini eshitgan iste’dod egalari Buxoroyu Samarqanddan,  Xiva va Toshkentdan,  Xo‘jand,  O‘ratepa va Hisordan,  hatto olis Hirot,  Balx va Qashqardan ham Qo‘qon sari yo‘l oldilar. Fazliy Namangoniy tuzgan “Majmuai shoiron” tazkirasiga xonlik hududida qalam tebratgan yuzga yaqin ijodkor kiritilgani bu oqimning ko‘lamini ko‘rsatadi. Keyingi avlodlarni ham qo‘shib hisoblaganda,  Prezident tilga olgan uch yuzdan ziyod shoir va adib raqami hosil bo‘ladi.

Mutaxassislar bu jarayonni Alisher Navoiy dahosi kamol topgan Hirot adabiy muhiti bilan yonma-yon qo‘yib tahlil etadilar. Darhaqiqat, XV asr Xurosonida Husayn Boyqaro – Husayniy qanday tarixiy rol o‘ynagan bo‘lsa, XIX asr Farg‘onasida shu vazifani Amiriy va uning umr yo‘ldoshi, shoirai davron Nodirabegim ado etdi. Mumtoz adabiyotimizning yirik tadqiqotchisi Ibrohim Haqqul bu qiyosni maxsus o‘rganar ekan, kutilmagan xulosaga keladi: Amiriy g‘azallariga javob — tatabbu va nazira yozgan shoirlar soni hatto Husayniy izdoshlaridan ham ortiq. Davr shoiri Adoning: “Gar Navoiydin Ado so‘zin o‘tkarsa ne tong, Shoh Umar afzalmu yo Sulton Husayn Boyqaro”, deya faxrlanishi ham o‘sha muhit vakillari o‘zlarini aynan Hirot maktabining vorisi deb bilganidan dalolatdir.

Umarxon homiyligi o‘tkinchi havas emas,  puxta o‘ylangan madaniy siyosat edi. Gulxaniyga mashhur “Zarbulmasal”ni yozish ham aynan xon tomonidan topshirilgan. Amiriy davlat va siyosatni moddiy,  adabiyot va ilm-fanni esa ma’naviy hukmronlik timsoli sifatida farqlay olgan hamda zamondosh iste’dodlarning birortasiga ta’qib yo tazyiqni ravo ko‘rmagan. Ayni shu bag‘rikenglik tufayli avvalgi notinch zamonlarda yurtni tark etgan qalamkashlar ham birin-ketin Qo‘qonga qayta boshladi.

Saroy yig‘inlari faqat she’rxonlikdan iborat emasdi:  Amiriyning o‘z e’tiroficha,  yangi g‘azallari majlislarda kuyga solib ijro etilar,  davrada Xayyom ruboiylari-yu Hofiz baytlari ham tez-tez yangrab turardi. Ayni shu muhit talabi bilan xonning o‘zi devon tartib berishga kirishgan:  so‘z sarroflari undan tarqoq she’rlarini jamlashni iltimos qilishgach,  g‘azallar qofiya tartibida kitob holiga keltirilgan. Zamondoshlarining guvohligicha,  Amiriy g‘azallari sodda va samimiy uslubi tufayli hofizlar repertuaridan mustahkam joy olib,  saroydan tashqarida  –  xalq orasida ham keng kuylangan;  ayni xalqchillik keyinchalik Muqimiy va Furqat lirikasining ham bosh fazilatiga aylandi.

Xonning ijodiy merosi ham e’tiborga sazovor. U o‘zbek va fors-tojik tillarida bab-baravar ijod qilgan zullisonayn shoir bo‘lib, devonida 460 g‘azal va 57 muxammas jamlangan. She’riyatining umumiy hajmi 10 ming misradan ortiq. Bugungi kunda devonning 30 ga yaqin qo‘lyozma nusxasi Toshkent, Sankt-Peterburg, Samarqand, Buxoro va Qo‘qon fondlarida saqlanadi. Yana bir e’tiborli jihati shundaki, devon XIX asr oxirlarida Toshkentda bir necha bor toshbosma usulida nashr etilgan, 1881–1887-yillarda esa Istanbulda sakkiz marta chop etilgan. Qo‘qon she’riyati o‘z davridayoq Usmonli poytaxtigacha yetib borgani shaharning bugungi xalqaro maqomga da’vogarligi tarixiy asoslarga ega ekanini ko‘rsatadi.

Bu davr haqidagi ma’lumotlarni bizgacha Fazliy tazkirasidan tashqari Hakimxon To‘raning “Muntaxab ut-tavorix”i,  Is’hoqxon Ibratning “Farg‘ona tarixi”,  Dilshodi Barno xotiralari singari o‘nlab solnomalar yetkazgan. Ularda saroy mushoiralarining jonli lavhalari,  shoirlarning o‘zaro bahs-munozaralari muhrlanib qolgan. XX  asr boshlarida bu merosga ilk ilmiy nazar tashlagan Sadriddin Ayniy,  Abdurauf Fitrat singari allomalar,  keyinchalik,  akademik Azizxon Qayumov uning ko‘lamini alohida qayd etgan edilar.

Yetti qirra: muhitning o‘ziga xos qiyofasi

Ko‘p yillik tadqiqotlarimiz,  jumladan,  doktorlik dissertatsiyamiz davomidagi kuzatishlar bu muhitning qiyofasini belgilagan yetti asosiy qirra borligini ko‘rsatdi. Birinchisi –  ona tilining adabiy nufuzi keskin yuksaldi:  o‘zbek tilida yirik epik va tamsiliy asarlar dunyoga keldi,  ularni ko‘chirish va tarqatish rag‘batlantirildi. Ikkinchisi –  turkiy va forsiy she’riyat uslublari yagona ijodiy o‘zanda tutashdi. Uchinchisi –  ikki tilda baravar qalam tebratish,  ya’ni zullisonaynlik ommaviy hodisaga aylandi. To‘rtinchisi –  Navoiy zamonidan so‘ng susaygan tazkira tuzish an’anasi qaytadan jonlandi. Beshinchisi –  qo‘lyozma kitobat va tarjimachilik ishlari avj oldi. Oltinchisi –  adabiyot maydoniga ilk marotaba butun bir shoiralar avlodi kirib keldi. Yettinchisi –  Temuriylar davrining madaniy tajribasi yangi tarixiy zaminda tiklandi. Bu qirralar birgalikda Qo‘qonni o‘z davrining tom ma’nodagi madaniy laboratoriyasiga aylantirgan edi.

Sanab o‘tilgan jihatlar ichida shoiralar ijodi,  shak-shubhasiz, eng noyobidir. Nodirabegim Amiriy vafotidan keyin homiylik jilovini o‘z qo‘liga olib,  adabiy hayotning uzilib qolishiga yo‘l qo‘ymadi. Uning zamondoshlari  Uvaysiy,  Mahzuna,  keyinroq Dilshodi Barno va Anbar otin o‘z davrining tan olingan so‘z ustalari edi. “Malik ush-shuaro” Fazliy bilan Mahzuna o‘rtasida bo‘lib o‘tgan ochiq she’riy aytishuv ayol ijodkorning erkak shoir bilan teng mavqeda musobaqalasha olganini ko‘rsatadi. Shu bois ayrim tadqiqotchilar Qo‘qondagi ayollar she’riyatini jahon adabiyoti miqyosidagi hodisa deya baholaydilar. 2022-yili shaharda aynan “Qo‘qon adabiy muhitida ayollar she’riyatining o‘rni” mavzusida o‘tgan ilmiy anjuman ham shu qirraning alohida tadqiqot ob’ekti ekanini tasdiqlagan edi.

Ikkinchi betakror jihat bu  –  so‘z erkinligi va tanqidiy ruh. Aynan shu muhitda Maxmurning achchiq hajviyalari tug‘ildi,  Gulxaniy to‘rt yuzga yaqin xalq maqoli va hikmatini yaxlit badiiy tizimga aylantirib, “Zarbulmasal”dek noyob kitob yaratdi. Adabiyot bu davrda faqat go‘zallik targ‘ibotchisi emas, jaholat va mutaassiblikka qarshi kurashning g‘oyaviy quroli ham edi, ya’ni davlatning o‘zi ilg‘or fikr homiysi sifatida maydonga chiqdi. Kulgu vositasida jamiyat illatlarini fosh etish an’anasi keyinroq Pisandiy,  Muqimiy,  Charxiy hajviyotida yuksak cho‘qqiga ko‘tarildi.

Uchinchi muhim jihat – ijodiy musobaqa madaniyati. Ustoz shoir g‘azaliga javoban asar bitish,  tatabbu,  nazira, taxmis bog‘lash Qo‘qonda bosh adabiy tamoyilga aylandi. Bir paytlar ayrim tadqiqotchilar buni “taqlid” deya kamsitgan bo‘lsa, hozirgi ilm bunday asarlarning asliga ham o‘xshash, ham undan farqli mustaqil badiiy hodisa ekanini allaqachon asoslab berdi. Zamonaviy manbashunoslik bu sohada aniq mezonlarni ishlab chiqdi: ilhomlanishning nazira, tatabbu, tazmin kabi ijobiy ko‘rinishlari adabiy o‘zlashtirishning turli shakllaridan qat’iy farqlanadi,  Qo‘qon shoirlari ijodi esa aynan birinchi toifaga mansubligini matnlar qiyosi yaqqol isbotlaydi. Ular Lutfiy va Navoiydan Fuzuliy va Bedilgacha bo‘lgan buyuk salaflar bilan ayni shu tarzda “muloqot” qildilar.  Natijada muxammas janri misli ko‘rilmagan darajada gullab-yashnadi,  Hoziqning “Yusuf va Zulayxo”,  Nodirning “Haft gulshan” singari dostonlari maydonga keldi.

Amiriy maktabidan milliy uyg‘onishgacha

Amiriydan so‘ng Nodira va Muhammad Alixon Qo‘qon adabiy muhitiga bosh-qosh bo‘ldilar. XIX asrning ikkinchi yarmidan esa Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Muhyi, Pisandiy, Mirzo Xo‘qandiy, Muhsiniy, Firoqiy, Charxiy kabi ijodkorlar mazkur an’analarni yangi tarixiy sharoitda davom ettirdilar. Endi she’riyatda ijtimoiy dard va xalq dardi ustuvor mavzulardan biriga aylandi. Mustamlaka zulmi, amaldorlarning o‘zboshimchaligi, eski turmush illatlari hajv tig‘i ostiga olindi. Ayni davrda xalq dostonlarini yozib olish va nashr etishga qiziqish kuchayib, maktubot janri ham yangi mazmun bilan boyidi.

Shu o‘rinda bir haqiqatni ta’kidlash zarur:  yurtimizda yangilanish g‘oyalari faqat chetdan kirib kelgan,  degan qarash tarixan to‘g‘ri emas. Eskicha yashashning iloji qolmaganini,  zamon ham,  odamlar ham o‘zgarishi shartligini birinchilardan bo‘lib aynan shu maktab vakillari –  Muqimiy avlodi angladi va qutulish yo‘lini ma’rifatda ko‘rdi. Milliy uyg‘onish harakatining mahalliy tomirlari,  jadid adabiyotining ilk kurtaklari ayni Qo‘qon tuprog‘ida nish urgan;  yangi davr adabiyotining yirik namoyandasi Hamza Hakimzoda Niyoziy ham xuddi shu maktab tarbiyasini olgan edi.

Bu uzluksiz silsilaning o‘zagi Navoiy an’analaridir. 2021-yili ulug‘ mutafakkir tavalludining  580  yilligi munosabati bilan Qo‘qonda “Alisher Navoiy va Qo‘qon adabiy muhiti” mavzusida xalqaro anjuman o‘tkazilib, unda O‘zbekiston bilan bir qatorda Ozarbayjon, Turkiya va Tojikiston olimlari ham ma’ruza qildilar. Anjuman ko‘rsatdiki,  Navoiydan Amiriyga,  Amiriydan Muqimiy va Furqatga o‘tgan ijodiy estafeta bugun xalqaro ilm-fanning jiddiy mavzusiga aylangan.

Nega aynan bugun?

Prezident ma’ruzasi kun tartibiga qo‘ygan bosh savol  bu merosni nega aynan hozir o‘rganish zarur? Javoblar yetarlicha aniq.

Birinchidan,  bu –  adolat qarzi. Sovet mafkurasi Amiriy boshliq ko‘plab ijodkorlarga “saroy shoiri”, “diniy-mistik adabiyot vakili” tamg‘asini bosib,  ularni darslik va tadqiqotlardan chetlashtirdi. Oqibatda  XIX  asr o‘zbek adabiyoti manzarasi yarim asrdan ortiq vaqt noto‘liq, bir yoqlama talqin etib kelindi. Mustaqillik bu nomlarni xalqqa qaytardi, ammo yetmish yillik bo‘shliqni to‘ldirish hali nihoyasiga yetmagan jarayondir:  bugun Amiriy ijodi maktab darsliklaridan joy olgan bo‘lsa-da, ko‘plab safdoshlarining to‘laqonli akademik nashrlari hamon yo‘q.

Ikkinchidan,  xazina o‘z tadqiqotchisini kutib yotibdi. 1961-yili Qo‘qonda ochilgan adabiyot muzeyi fondida o‘n ikki mingdan ortiq yodgorlik jamlangan;  shundan ikki mingdan ziyodi betakror qo‘lyozmalardir. Bu mamlakatimizdagi eng yirik qo‘lyozma majmualaridan biri. Biroq ko‘pgina devonlar hamon chop etilmagan, kotiblar turli davrlarda ko‘chirgan nusxalar o‘rtasida jiddiy tafovutlar bor: baytlar tushib qolgan, so‘zlar almashib ketgan. Har bir asarning ishonchli ilmiy-tanqidiy matnini tiklash kechiktirib bo‘lmas vazifa, aks holda zamon sinovlaridan omon chiqqan bu boylik endi befarqlik qurboniga aylanishi mumkin.

Uchinchidan,  bu – ona tilimiz tarixining ochilmagan sahifasi. Qo‘qon shoirlari ijodida Navoiy davridan meros kitobiy leksika jonli xalq tili bilan tutashdi, turkiy va forsiy uslublar qorishuvi yangi ifoda imkoniyatlarini ochdi. Adabiy tilimizning shakllanish bosqichlarini ilmiy asoslashda bu material tilshunoslar uchun ham bebaho manbadir,  davlat tilining tarixiy ildizlari aynan shunday matnlarda yashaydi. Sheva unsurlarining adabiy matnga dadil kirib kelishi ham aynan shu davrga xos hodisadir.

To‘rtinchidan, ma’naviy immunitet masalasi. Prezident ta’kidlaganidek, ijod va san’atni qadrlagan jamiyatning ma’naviy himoyasi mustahkam bo‘ladi. Yot g‘oyalar bosimi kuchaygan bir paytda yosh avlodni ajdodlar so‘zi bilan tarbiyalashdan ishonchliroq yo‘l yo‘q. Yuzta mahalla kutubxonasi, imtiyozli buk-kafelar – bularning bari adabiy merosni xonadonlarga olib kirish vositasidir;  mutolaa madaniyati yuksak jamiyatgina axborot xurujlariga bardosh bera oladi. Qolaversa,  Amiriy,  Nodira,  Uvaysiy,  Muqimiy asarlari allaqachon maktab dasturlarida o‘qitilmoqda,  ularni zamonaviy sharhlar bilan ta’minlash o‘qituvchiga ham, o‘quvchiga ham suyanch bo‘ladi.

Beshinchidan, xalqaro maydonga chiqish imkoniyati tug‘ildi. YUNESKOning “Adabiyot shahri” tarmog‘iga kirish uchun shahar nafaqat boy tarixga,  balki faol adabiy hayotga ham ega bo‘lishi shart. Qo‘qonning tarixiy dalillari yetarli –  Amiriy devonining Istanbulda sakkiz bor chop etilgani fikrimizning yorqin isboti;  endi zamonaviy infratuzilma –  nashrlar,  platformalar,  festivallar talab etiladi. Bu tarmoqqa a’zo shaharlar har yili xalqaro festivallar,  tarjima dasturlari va ijodiy almashinuvlarda ishtirok etadi, demak, maqom Qo‘qon yoshlari uchun jahon adabiy jarayoniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l ochadi. Turkiy davlatlar hamkorligi doirasida Alisher Navoiy nomidagi xalqaro mukofot ta’sis etilgani esa mintaqa adabiy merosiga jahon e’tibori ortib borayotganini ko‘rsatadi.

Oltinchidan, ilmiy poydevor tayyor. Akademik Aziz Qayumovning mashhur monografiyasidan boshlangan yo‘nalish istiqlol davrida o‘nlab tadqiqotlar bilan boyidi:  Amiriy,  Nodira,  Uvaysiy, Uzlat, Muqimiy, Muhyi, Furqat, Sadoyi, Muhayyir, Muhsiniy, Firoqiy, Charxiy ijodi bo‘yicha dissertatsiyalar himoya qilindi, Husayniy va Amiriy muhitlarini qiyoslash kabi yangi yo‘nalishlar ochildi, xalqaro anjumanlar an’anaga aylandi. Qo‘qonning o‘zida oliy ta’lim va muzey infratuzilmasi mavjudligi esa tadqiqotlarni bevosita manbalar asosida olib borish imkonini beradi. Demak, gap boshidan boshlashda emas, to‘plangan salohiyatni yagona tizimga solishda.

Yettinchidan, adabiy turizmning iqtisodiy samarasi. Xudoyorxon o‘rdasi, adabiyot muzeyi, shoirlar qadamjolari, Qo‘qon universiteti turizm majmuasi yagona sayohat yo‘nalishiga birlashtirilsa,  adabiy meros shahar iqtisodiyotiga ham xizmat qila boshlaydi. Dunyo tajribasi ko‘rsatadiki,  “adabiyot shahri” brendidan sayyohlik daromadi oladigan shaharlar oz emas,  Qo‘qon uchun bu yo‘l to‘la ochiq.

So‘zdan amalga: ilk natijalar

Quvonarlisi, Prezident topshiriqlari e’lon qilinishi bilanoq ularning ijrosiga kirishildi. Bu borada Qo‘qon universiteti jamoasi tashabbuskorlik ko‘rsatmoqda.

Eng avvalo, “Qo‘qon adabiy muhiti” antologiyasining birinchi jildi tayyorlandi. Shu bilan birga, mazkur muhit namoyandalari she’rlariga ilmiy-ommabop sharhlar ham yaratildi. Ular nafaqat mutaxassislar, balki mumtoz adabiyot ixlosmandlari uchun ham muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Sharhlarda mumtoz matnlardagi murakkab so‘z va badiiy timsollar bugungi o‘quvchi uchun sodda va tushunarli tarzda izohlangan. To‘plam yaqin kunlarda nashr etiladi.

Yana bir muhim yo‘nalish — “Qo‘qon adabiy muhiti” elektron platformasini yaratish ishlaridir. Loyiha doirasida qo‘lyozma va toshbosma manbalar, ilmiy tadqiqotlar hamda tabdil qilingan matnlar yagona elektron bazaga jamlanmoqda. Bu esa dunyoning istalgan nuqtasidagi tadqiqotchi va kitobxonlarga ushbu boy merosdan erkin foydalanish imkonini beradi. Shu bilan birga, platforma yosh olimlar uchun ochiq ilmiy maydon vazifasini ham bajaradi.

Navbatdagi yo‘nalish — tabdil ishlari. Mirzo Xayrulloxon Xo‘qandiy va Do‘stmuhammad Firoqiy devonlari joriy alifboga o‘girilib, nashrga tayyorlandi. Bu nashrlar fondlarda saqlanayotgan yuzlab qimmatli manbalarni keng jamoatchilikka yetkazish yo‘lidagi muhim qadamlardan biri hisoblanadi.

Shuningdek, universitet qoshida “Qo‘qon adabiy muhitini o‘rganish ilmiy markazi” tashkil etildi. Markaz yosh tadqiqotchilarni birlashtirib, ularning ilmiy izlanishlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Ilmiy ishlar, tabdil qilingan matnlar va monografiyalarni kitob turkumi sifatida muntazam nashr etish rejalashtirilgan. Ilmiy anjumanlar esa endilikda matnshunoslik, ta’lim metodikasi va til xususiyatlari kabi alohida yo‘nalishlarga bag‘ishlangan holda o‘tkaziladi. Shu tariqa ilm-fan, ta’lim va raqamli texnologiyalar umumiy maqsad — milliy adabiy merosni asrab-avaylash va kelajak avlodga yetkazish yo‘lida uyg‘unlashmoqda.

Xulosa: tarix va istiqbol tutashgan nuqta

Ikki asr muqaddam Qo‘qon arkidagi mushoiralarda yangragan misralar bugun yana jamiyat e’tibori markazida. Endi bu bebaho meros bir hukmdor himmatiga emas, davlat siyosati, ilm-fan salohiyati va jamoatchilik tashabbuslarining uyg‘unligiga tayanadi.

Antologiya va elektron platforma adabiy merosni tizimlashtirish va ommalashtirishga xizmat qiladi. Adabiyot va ijod maktabi yangi iste’dodlar kamolotiga zamin yaratsa, mahalla kutubxonalari mutolaa madaniyatini yanada yuksaltirishga hissa qo‘shadi. Uchinchi Renessans poydevori barpo etilayotgan Yangi O‘zbekistonda bunday tashabbuslar nafaqat madaniy hayot, balki ma’naviy taraqqiyotning muhim omili sifatida ahamiyat kasb etadi.

Izchil sa’y-harakatlar samarasida Qo‘qonning YUNESKOning “Adabiyot shahri” maqomini qo‘lga kiritishiga xizmat qiladigan mustahkam asoslar yaratilmoqda. Uch yuzdan ziyod shoir va adib yetishib chiqqan bu zamin ana shunday yuksak e’tirofga munosib ekani shubhasiz.

Zebo Qobilova,

Qo‘qon universiteti ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha prorektori,

professor.

O‘zA