O‘zbekiston va Gruziya: millatlararo totuvlik va ijtimoiy-madaniy hamkorlik masalalari
O‘zbekiston va Gruziya, boy tarixiy an’analarga hamda xilma-xil madaniy o‘ziga xosliklarga ega bo‘lgan ikki davlat sifatida, uzoq vaqtdan buyon kengroq Yevrosiyo makonida umumiy tajribalarni baham ko‘rib kelmoqda.
Ularning millatlararo munosabatlar va madaniy muloqotga doir hozirgi yondashuvlari hozirgi globallashuv tobora kuchayib borayotgan sharoitda kichik va o‘rta davlatlar milliy o‘zlikni inklyuzivlik bilan qanday uyg‘unlashtirishi mumkinligi haqida qimmatli saboqlar beradi.
O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi etnik jihatdan eng xilma-xil davlatlardan biridir. Mamlakat hududida 130 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi va u tarixan turli sivilizatsiyalar chorrahasi bo‘lib xizmat qilgan. Aholining asosiy qismini o‘zbeklar tashkil etsa-da, mamlakatda ruslar, tojiklar, qozoqlar, qoraqalpoqlar, koreyslar va boshqa millatlar ham salmoqli ulushga ega.
O‘zbekiston hukumati uzoq yillardan buyon millatlararo totuvlikni ichki siyosatning asosiy tamoyillaridan biri sifatida e’tirof etib, xilma-xillikni bo‘linish emas, balki kuch manbai sifatida talqin qilib kelmoqda. Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar masalalari bo‘yicha qo‘mitasi kabi institutlar madaniy muloqotni rivojlantirish, milliy ozchiliklar huquqlarini qo‘llab-quvvatlash hamda etnik jamoalarning o‘z tillari va an’analarini saqlab qolishiga ko‘maklashishda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonning madaniy siyosati ko‘p millatli davlatning xilma-xillikka hurmat va umumiy fuqarolik qadriyatlari asosida birlikni saqlab qolishi mumkinligini namoyon etadi.
Gruziya hududi va aholisi jihatidan kichikroq bo‘lsa-da, sezilarli etnik va madaniy xilma-xillikka ega. Gruzinlarning asosiy qismi armanlar, ozarbayjonlar, ruslar, osetinlar va abxazlar kabi milliy ozchiliklar bilan birga yashaydi. Gruziya etnik ozchiliklarning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi ishtirokini kengaytirish bo‘yicha qator sa’y-harakatlarni amalga oshirmoqda. Ta’lim islohotlari, davlat tilini o‘rgatish dasturlari hamda mintaqaviy rivojlanish tashabbuslari madaniy xilma-xillikni hurmat qilgan holda yanada mustahkam fuqarolik o‘zligini shakllantirishga qaratilgan. Gruziyaning millatlararo muloqotni mustahkamlashga bo‘lgan intilishi uning ijtimoiy barqarorlik va demokratik rivojlanishga qaratilgan uzoq muddatli qarashlarini aks ettiradi.
O‘zbekiston va Gruziya o‘rtasidagi taqqoslash umumiy maqsadlar bilan bir qatorda turlicha sharoitlarni ham namoyon etadi. O‘zbekistondagi keng ko‘lamli etnik xilma-xillik barcha etnik jamoalarning o‘z madaniy merosini saqlab qolishi va shu bilan birga mamlakat birligiga hissa qo‘shishini ta’minlaydigan keng qamrovli madaniy vakillik mexanizmlarini talab qiladi. Gruziya esa, o‘z navbatida, kuchli milliy o‘zlik hissasini siyosiy jihatdan sezgir hududlardagi ozchilik guruhlarini integratsiya qilish bilan uyg‘unlashtirish vazifasiga duch kelmoqda. Biroq har ikki davlat millatlararo totuvlik nafaqat ichki siyosat masalasi, balki ularning xalqaro nufuzi va hamkorligiga ta’sir etuvchi muhim omil ekanini anglaydi.
O‘zbekiston va Gruziya o‘rtasidagi ijtimoiy-madaniy hamkorlik umumiy tarixiy tajribalar, mushtarak manfaatlar asosida kengayib bormoqda. Har ikki mamlakat madaniyatni ikki tomonlama munosabatlarni mustahkamlovchi ko‘prik sifatida ko‘radi. San’at, musiqa, adabiyot va kino sohalaridagi almashinuvlar o‘zaro tushunish va qadrlash uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Ta’lim sohasidagi hamkorlik, talabalar almashinuvi dasturlari va qo‘shma ilmiy tadqiqotlar madaniyatlararo muloqot uchun yangi platformalarni shakllantirmoqda. Bundan tashqari, turizm hamkorlikning muhim yo‘nalishiga aylandi. Buyuk Ipak yo‘li merosi O‘zbekiston va Gruziyani bog‘lab turadi hamda mehmondo‘stlik, hunarmandchilik va ma’naviyatga oid umumiy an’analarni namoyon etuvchi madaniy turizmni rivojlantirish istiqbollarini yaratadi. Madaniy almashinuvlarni rag‘batlantirish orqali har ikki davlat tinch-totuv yashash va mintaqaviy barqarorlikka sodiqligini yana bir bor tasdiqlamoqda.
Shu bilan birga, har bir mamlakat ichidagi millatlararo totuvlik samarali tashqi hamkorlik uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekistonning ko‘p madaniyatlilik modeli va Gruziyaning inklyuziv fuqarolik o‘zligini shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari Yevrosiyo bo‘ylab kengroq madaniyatlararo hamkorlik tizimini yaratishda bir-birini to‘ldirishi mumkin. Har ikki davlat ishtirok etayotgan mintaqaviy tashkilotlar va ko‘p tomonlama tashabbuslar madaniy diplomatiya hamda “yumshoq kuch”ni o‘zaro ishonchni mustahkamlash vositasi sifatida tobora ko‘proq e’tirof etmoqda. Bu esa millatlararo va madaniyatlararo muloqot endilikda milliy chegaralar doirasidan chiqib, xalqaro munosabatlarning muhim unsuriga aylanib borayotganini ko‘rsatadi.
Har ikki mamlakatning umumiy rivojlanish yo‘nalishi kuchli institutlar, inklyuziv siyosat va madaniy xilma-xillikka bo‘lgan samimiy hurmat mavjud bo‘lgan taqdirda millatlararo totuvlikka erishish mumkinligini ko‘rsatmoqda.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston va Gruziya etnik jihatdan xilma-xil jamiyatlarning millatlararo totuvlik va ijtimoiy-madaniy hamkorlik bilan bog‘liq muammolarni qanday hal etishi mumkinligiga oid ikki muhim misolni taqdim etadi. Ularning sharoitlari turlicha bo‘lsa-da, har ikki davlat inklyuziv siyosat, madaniy muloqot va o‘zaro hurmatning ijtimoiy barqarorlik hamda xalqaro hamkorlik uchun asosiy omil ekanini ta’kidlaydi.
Madaniy almashinuvlar va ta’lim sohasidagi hamkorlikni yanada kuchaytirish orqali O‘zbekiston va Gruziya o‘zaro aloqalarini chuqurlashtirishi, shuningdek, dunyoga xilma-xillik qabul qilinganda u bo‘linish emas, balki birlik manbaiga aylanishini namoyish etishi mumkin. Ularning tajribasi XXI asrda tinch, hamkorlikka asoslangan va barqaror jamiyatlarni barpo etishda madaniyatning beqiyos ahamiyatga ega ekanini yaqqol ko‘rsatadi.
Davlatova Saodat Tilovberdiyevna
Tarix fanlari doktori, professor
O‘zbekiston Respublikasi
Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar
masalalari qo‘mitasi bo‘lim boshlig‘i.
