Зиёрат одоби ибодатнинг маънавий самарадорлиги учун жуда муҳим

Кейинги йилларда мамлакатимизда фуқароларнинг виждон эркинлигига бўлган конституциявий ҳуқуқини бевосита амалга ошириш, конфессиялараро тотувлик ва бағрикенгликни таъминлаш, миллий ва диний қадриятларни қўллаб-қувватлаш, зиёратгоҳларни ва муқаддас қадамжоларни ободонлаштириш, буюк аждодларимизнинг илмий меросини ўрганиш ва тарғиб қилиш ишлари янгича маъно-мазмун билан бойиди.

Президентимиз ташаббуси асосида юртдошларимизниг Ҳаж ва Умра амалларини эмин-эркин адо этиши йўлида зарур барча шароитлар яратилди.  

Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси профессори, тарих фанлари доктори Илҳомжон Бекмирзаев билан бу борадаги имкониятлар, умуман Ҳаж ва Умра зиёрати одоби хусусида суҳбатлашдик.

–  Бугунги кунда юртдошларимизга Ҳаж ва Умра зиёратларини адо этишлари учун керак бўлган барча имконият ва шароитлар яратилмоқда. Умуман, Ҳаж ва Умра ибодатининг инсон маънавий ҳаётидаги ўрни қандай?

–  Мамлакатимизда сўнгги йилларда маънавий-маърифий соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар фуқароларнинг виждон эркинлигини таъминлаш, дин ва ибодат масалаларида кенг имкониятлар яратишга қаратилган. Жумладан, мусулмонларнинг Ҳаж ва Умра зиёратларини адо этишлари учун зарур шароитлар муҳайё этилмоқда. Бунинг натижасида минглаб юртдошларимиз муқаддас ибодатларни адо этиш бахтига муяссар бўлмоқда. Ҳаж ва Умра ибодатлари инсон маънавий ҳаётида чуқур аҳамиятга эга бўлиб, уларнинг руҳий ва ахлоқий камолотига хизмат қилади. Шу билан бирга, зиёрат одобига амал қилиш ва ибодатнинг маънавий қимматини англаш ҳам муҳимдир.

Ҳаж исломнинг бешта асосий рукнидан бири бўлиб, имкони бор мусулмон учун умрида бир марта фарз амал ҳисобланади. Умра эса суннат амал бўлиб, йилнинг исталган вақтида адо этилиши мумкин.  

Тавҳид ва ихлос амалларимизни асоси бўлиши керак: Ҳаж ва Умра ибодатлари инсонни ягона Худога садоқат билан боғлайди. Каъба атрофида йиғилган мусулмонлар Аллоҳга ихлос билан ибодат қиладилар. Бу инсоннинг қалбида тавҳидни мустаҳкамлайди.

Баробарлик ва биродарликни тарғиб қилади, чунки Ҳажда барча мусулмонлар бир хил либосда, бир хил ибодатда бўладилар. Бу ижтимоий тенглик ва биродарликни намоён қилади. Сабр ва матонатни ўргатади, узоқ сафар, катта жамоа, турли қийинчиликлар инсонни руҳий жиҳатдан мустаҳкамлайди. Маънавий покланишга хизмат қилади, чунки ҳадисларда келганидек, Ҳаж инсонни гуноҳлардан поклайди.

Умра суннат амал бўлиб, йилнинг исталган вақтида адо этилиши мумкин. Умра ҳам инсоннинг маънавий ҳаётида муҳим ўрин тутади: қалбни тозалайди, гуноҳлардан поклайди, ихлосни кучайтиради, Аллоҳга яқинлашиш воситаси ҳисобланади. Пайғамбар (с.а.в.) айтганлар: “Рамазонда Умра қилиш Ҳажга тенг.” Бу амалнинг савоби катта экани таъкидланган. Ҳаж ва Умра мусулмонларнинг биродарлик ва ҳамжиҳатлик руҳини мустаҳкамлайди. Турли мамлакатлардан келган мусулмонлар бир-бирлари билан танишадилар, тажриба алмашадилар. Бу умматнинг бирлигига хизмат қилади.

Ҳажда барча мусулмонлар бир хил либосда эҳромда бўладилар. Бу ижтимоий тенглик ва биродарликни намоён қилади. Миллат, ирқ ва тилидан қатъи назар, барча мусулмонлар бир сафда ибодат қиладилар.

– Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган маълумотларга кўра, зиёрат одобидан барча ҳам бохабар эмаслиги аён бўлмоқда. Шу ҳақда фикрларингизни билмоқчи эдик. Зиёрат одобига амал қилиш учун нималарга эътибор қаратиш керак ва ўзи умуман, зиёрат одобининг муҳимлиги нималарда кўринади?

– Зиёрат одоби ибодатнинг маънавий самарадорлиги учун жуда муҳим. Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган маълумотлардан кўриниб турибдики, зиёрат одобидан барча ҳам бохабар эмас. Зиёратга чиқишда ният Аллоҳ ризолиги учун бўлиши шарт. Агар ният дунёвий мақсадлар учун бўлса, зиёратнинг маънавий қиммати камаяди. Муқаддас жойларда баланд овозда гапириш, тартибсизлик қилиш мумкин эмас. Масжидларда сукут сақлаш, ибодатга диққат қилиш зиёрат одобининг асосий қисми. Зиёратда асосий мақсад ибодат ва дуо эканини унутмаслик лозим. Савдо-сотиқ, сайёҳлик ёки бошқа дунёвий ишлар зиёратнинг маънавий қимматини пасайтиради.  

Зиёратдаги тартиб ва қоидаларга амал қилиш, бошқаларга халақит бермаслик муҳим. Масалан, сафига киришда тартиб сақлаш, бошқаларга йўл бериш зиёрат одобидир. Масжид ва муқаддас жойларда тозаликка эътибор бериш зиёрат одобининг асосий қисми. Бу нафақат шахсий поклик, балки жамоат тартибини ҳам таъминлайди. Зиёрат одобига амал қилиш ибодатнинг маънавий қимматини оширади, зиёратни ҳақиқий руҳий тарбия жараёнига айлантиради.

– Маълумки, муқаддас Ислом динимизда Ҳаж ва Умра зиёратларига тенг, баробар бўлган эзгу ва савобли амаллар ҳам мавжуд. Ушбу амаллар нималардан иборат?

– Дарҳақиқат, Исломда Ҳаж ва Умрага тенг савобли амаллар ҳам мавжуд. Бу амаллар инсонга катта савоб ва маънавий юксалиш олиб келади. Жума намозида қатнашиш — ҳадисларда жума намозининг савоби катта экани ва у муайян маънода Ҳажга тенглиги таъкидланган. Жума намози мусулмонларнинг ҳафталик йиғилиши бўлиб, ижтимоий бирликка хизмат қилади. Рамазон ойида Умра қилиш Пайғамбар (с.а.в.) айтганлар: “Рамазонда Умра қилиш Ҳажга тенг.” Илм ўрганиш ва ўргатиш Исломда илм олиш ва уни тарқатиш катта савобли амал ҳисобланади. Уламолар илмни Ҳажга тенг савобли амал сифатида таърифлаганлар. Ота-онага хизмат қилиш, ота-онани рози қилиш ва уларга хизмат қилиш Ҳажга тенг савобли амал сифатида келган. Бу амал инсоннинг маънавий ҳаётида катта аҳамиятга эга. Жамоат намозлари ва садақа, жамоатда намоз ўқишнинг савоби катта бўлиб, у инсоннинг маънавий ҳаётида муҳим ўрин тутади. Садақа бериш ҳам катта савобли амал ҳисобланади.

Улуғ алломаларимиз ўзларининг бутун дунёга машҳур бўлган асарларида Умра ва Ҳаж қилишнинг одоби, тартиби, ҳуқуқий асосларини батафсил баён қилиб беришган. Шамсул аимма Сарахсий “Ал-Мабсут” асарида, Абулмафоҳир Фахруддин Қозихон Ўзгандий “Фатовойи Қозихон” асарида, Бурҳонуддин Маҳмуд Бухорий “Муҳитул Бурҳоний” асарида, Бурҳонуддин Марғиноний “Ҳидоя” асарида биз юқорида айтиб ўтган масалаларнинг баёнини келтиргани ва бугун бутун ислом олами мазкур асарлар асосида ибодатларини олиб бораётгани фахру ифтихоримиздир. “Ҳидоя шарҳ бидоятил мубтади” асарини ўзбек тилига илмий-изоҳли, академик тарзда таржима қилиш жараёнида биз ҳам батафсил изоҳлаш ва халқимизга содда тилда етказишга ҳаракат қилдик.

Хулоса қилиб айтганда, Ҳаж ва Умра ибодатлари инсон маънавий ҳаётида чуқур аҳамиятга эга. Улар инсонни тавҳидга, ихлосга, сабрга ва маънавий покланишга етаклайди. Зиёрат одобига амал қилиш ибодатнинг самарадорлигини оширади ва уни ҳақиқий руҳий тарбия жараёнига айлантиради. Шунингдек, Исломда Ҳаж ва Умрага тенг савобли амаллар ҳам мавжуд бўлиб, улар инсоннинг маънавий юксалишига хизмат қилади.

– Батафсил ва мазмунли суҳбат учун ташаккур!

ЎзА мухбири  

Назокат Усмонова ёзиб олди.