Ona tiliga ehtirom va savodxonlik madaniyati
Har bir insonning savodxonligi, bilimi va dunyoqarashi, ona tiliga munosabati uning matn yozish salohiyatida ham namoyon bo‘ladi. Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi rahbar va mutaxassislari yurtimizda davlat tilida savodli yozish ko‘nikmalarini sinovdan o‘tkazish, ona tiliga ehtirom ko‘rsatish, imlo qoidalarini targ‘ib etish maqsadida o‘tkazilayotgan "Umummilliy diktant" loyihasi doirasida "Vatan tuyg‘usi va ota yurtga muhabbat" mavzusida diktant yozdilar.
Ona tili millatning ma’naviy qiyofasi, milliy o‘zligi va asrlar davomida shakllangan boy madaniy merosining muhim ifodasidir. Ona tilini asrab-avaylash, uning boy imkoniyatlaridan to‘g‘ri foydalanish, yozma va og‘zaki nutq madaniyatini yuksaltirish har bir fuqaroning muhim vazifalaridan biridir. Ayniqsa, davlat tilida savodli yozish ko‘nikmalarini shakllantirish va imlo qoidalariga rioya qilish madaniyatini keng targ‘ib etish bugungi kunda alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Shu maqsadda oktabr oyining yurtimiz bo‘ylab «Umummilliy diktant oyligi» sifatida tashkil etilishi aholi savodxonligini oshirish, o‘zbek tilining imlo qoidalariga amal qilishni keng ommalashtirish hamda davlat tiliga bo‘lgan hurmat va e’tiborni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi. Mazkur tashabbus nafaqat yozma nutqdagi xatolarni aniqlash, balki har bir insonning ona tiliga munosabatini yanada mustahkamlash, til boyliklarini chuqurroq anglash va ulardan o‘rinli foydalanishga undashi bilan ham ahamiyatlidir.
Ushbu oylik doirasida O‘zbekiston Milliy kutubxonasi rahbar va mutaxassislari ham «Vatan tuyg‘usi va ota yurtga muhabbat» mavzusidagi umummilliy diktantda ishtirok etdi. Tadbirning kutubxonada tashkil etilishi bejiz emas. Zero, Milliy kutubxona ilm-ma’rifat, mutolaa, ma’naviyat va ziyo tarqatish maskani sifatida jamiyatning intellektual salohiyatini oshirishda muhim o‘rin tutadi. Bunday ma’rifiy tadbirlar esa mazkur muassasa faoliyatining mazmun-mohiyati bilan hamohangdir.
Diktant jarayonida ishtirokchilar davlat tilida savodli yozish ko‘nikmalarini sinovdan o‘tkazish, imlo qoidalariga amal qilish va ona tiliga bo‘lgan ehtiromini namoyon etish imkoniga ega bo‘ldi. Bunda asosiy e’tibor faqat so‘zlarni to‘g‘ri yozish yoki tinish belgilarini o‘rinli qo‘llashga emas, balki yozma nutqqa mas’uliyat bilan yondashish, fikrni aniq va tushunarli ifodalash hamda til me’yorlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lishga ham qaratildi.
Tadbir mavzusining «Vatan tuyg‘usi va ota yurtga muhabbat» deb nomlanishi ham alohida mazmunga ega. Vatanga muhabbat, avvalo, uning tili, tarixi, madaniyati va ma’naviy qadriyatlariga hurmatdan boshlanadi. Ona tili esa insonning Vatan bilan bog‘liqligini, milliy mansubligini va ma’naviy ildizlarini namoyon etuvchi muhim vositadir. Shu ma’noda, vatanparvarlik mavzusida diktant yozish ishtirokchilarga nafaqat savodxonlik darajasini sinab ko‘rish, balki Vatan va ona tili o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik haqida mushohada yuritish imkonini ham beradi.
Diktant olish jarayonini tashkil etishda malakali mutaxassislarning jalb qilingani ham muhim jihatlardan biridir. Kutubxona direktori Umida Teshaboyeva ta’kidlaganidek, diktantni o‘tkazish uchun O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasidan mutaxassislar taklif etilgan. Bu esa ishtirokchilarning yozma savodxonligini baholash, imlo qoidalarini targ‘ib qilish va til me’yorlariga oid bilimlarini mustahkamlashda mutaxassislar tajribasidan foydalanishga xizmat qiladi.
Kutubxona rahbarining fikricha, bunday tadbirlar xodimlarning nutq madaniyatini rivojlantirish, savodli yozish ko‘nikmalarini shakllantirish va o‘z ustida muntazam ishlashga rag‘batlantirishda muhim. Darhaqiqat, har qanday kasbiy faoliyatda fikrni to‘g‘ri, aniq va ravon ifodalash, rasmiy hujjatlarni imlo qoidalariga muvofiq tayyorlash hamda yozma muloqotda til me’yorlariga amal qilish muhim talablardan hisoblanadi. Ayniqsa, kitob va axborot bilan ishlaydigan kutubxona mutaxassislari uchun til madaniyatiga e’tiborli bo‘lish alohida ahamiyat kasb etadi.
Umummilliy diktant kabi tadbirlarning yana bir muhim jihati shundaki, ular insonni o‘z bilimini baholash, mavjud kamchiliklarini anglash va ularni bartaraf etish ustida ishlashga undaydi. Savodxonlik bir kunda shakllanadigan ko‘nikma emas. U muntazam mutolaa qilish, lug‘atlardan foydalanish, imlo qoidalarini o‘rganish va yozma mashqlarni bajarish orqali rivojlanib boradi. Shuning uchun ham diktantni bir martalik tadbir sifatida emas, balki uzluksiz ta’lim va ma’rifiy rivojlanishning muhim tarkibiy qismi sifatida qabul qilish lozim.
Bunday tashabbuslarning keng jamoatchilik orasida ommalashishi yosh avlodda ham ona tiliga nisbatan mas’uliyatli munosabatni shakllantirishga yordam beradi. Chunki kattalarning tilga e’tibori, savodli yozishga intilishi va milliy qadriyatlarga hurmati yoshlar uchun ibrat maktabi bo‘lib xizmat qiladi. Ta’lim muassasalari, kutubxonalar, davlat tashkilotlari va jamoat birlashmalarida shu kabi ma’rifiy tadbirlarni muntazam tashkil etish til madaniyatini yuksaltirishga oid sa’y-harakatlarni yanada samarali qiladi.
Pirovardida shuni aytish kerakki, O‘zbekiston Milliy kutubxonasida «Vatan tuyg‘usi va ota yurtga muhabbat» mavzusida umummilliy diktantning o‘tkazilishi ona tiliga hurmat, davlat tilida savodli yozish va milliy qadriyatlarni e’zozlash g‘oyalarini o‘zida mujassam etgan ma’rifiy tadbirdir. Uning ahamiyati faqat ishtirokchilarning imlo savodxonligini sinash bilan cheklanmaydi. Bunday tashabbuslar tilga mas’uliyat bilan munosabatda bo‘lish, nutq madaniyatini rivojlantirish va Vatanga muhabbat tuyg‘usini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Ona tilini asrash va uning nufuzini oshirish har birimizning kundalik hayotimizdagi amaliy harakatlarimizdan boshlanadi. Savodli yozish, to‘g‘ri so‘zlash, kitob mutolaa qilish va til qoidalariga rioya etish orqali biz nafaqat shaxsiy bilim va madaniyatimizni yuksaltiramiz, balki milliy ma’naviyatimiz ravnaqiga ham munosib hissa qo‘shamiz. Zero, ona tiliga hurmat va ehtirom millatga ehtirom, uni asrab-avaylash esa kelajak avlodlar oldidagi ma’naviy burchimizdir.
Nazokat Usmonova, O‘zA
