JCh-2026 dagi inqilobiy o‘zgarishlar: FIFA futbolni qanday o‘zgartirmoqchi?
Siz har qanday tizimga «tezlashtirish, soddalashtirish va tomoshabop qilish» shiori bilan keladigan islohotchilarni ko‘p uchratgan bo‘lsangiz kerak. Futbolda bu ish bilan FIFA shug‘ullanmoqda: AQSH, Kanada va Meksika mezbonlik qiladigan JCh-2026 uchun tashkilot butun bir o‘zgarishlar paketini tayyorladi. Ularning bir qismi oqilona ko‘rinsa, ba’zilari hali xom, biri esa qator mojarolardan so‘ng butun insoniyat uchun reglamentni qaytadan yozishga urinishni eslatadi.
Eng yaqqol muammodan boshlasak: futbol haqiqatan ham vaqtni ataylab cho‘zish «kasalligiga» chalingan. Jismoniy holati a’lo darajadagi professional sportchi o‘yinning so‘nggi daqiqalarida, jamoasi hisobda oldinda borayotgan paytda to‘satdan «jarohat» olsa, bu ko‘proq teatr tomoshasiga o‘xshab qoladi. FIFA va IFAB buni tushunadi, shu sababli dastlabki ikki yangilik aynan shunday «aktyorlikka» qarshi qaratilgan.
Tibbiy yordam va maydonni tark etish: Tibbiy yordam ko‘rsatilgan o‘yinchi kamida bir daqiqaga maydonni tark etishga majbur — faqat raqib fol uchun kartochka olgan holatlar bundan mustasno.
Almashtirish vaqti: Almashayotgan futbolchi maydonni 10 soniya ichida tark etishi shart, aks holda uning o‘rniga tushadigan o‘yinchi darhol maydonga kirolmaydi va jamoa vaqtincha bir kishi kam bo‘lib o‘ynaydi.
5 soniya qoidasi: Autlar va darvozadan to‘pni o‘yinga kiritishda 5 soniyalik hisob yuritiladi.
Biroq, sobiq hakam Anatoliy Sinyayev ta’kidlaganidek, bu yerda subyektivlik bor: «Ba’zan autni tayyorlash uchun vaqt kerak bo‘ladi. Ko‘p jamoalar autdan standart vaziyat sifatida foydalanadi. 5 soniyada joylashib olish imkonsiz». Ya’ni, bu qat’iy dedlayn emas, balki hakam tomonidan belgilanadigan nuqta bo‘ladi. Tibbiy yordam qoidasida esa darvozabonlar o‘yinni to‘xtatish uchun jarohatni simulyatsiya qilishni boshlashi xavfi bor.
VAR va hakamlar bilan muloqot Eng kam e’tiroz uyg‘otayotgan o‘zgarish — VAR vakolatlarining kengayishidir. Endi videoassistentlar ikkinchi sariq kartochka va noto‘g‘ri belgilangan burchak to‘plarini tekshirish huquqiga ega bo‘ladi. Bu mantiq g‘alabasidir, chunki texnologiyaga millimetrgacha aniqlikda golni o‘lchashga ruxsat berib, futbolchini maydondan chetlatishni tekshirishga yo‘l qo‘ymaslik mutlaqo mantiqsiz edi.
Shuningdek, hakam bilan faqat jamoa sardori muloqot qilishi haqidagi qoida qat’iy mustahkamlandi. Bahsli qarordan so‘ng hakamni qurshab olgan boshqa barcha o‘yinchilarga sariq kartochka ko‘rsatiladi. Bu maydondagi tartibni saqlash uchun uzoq kutilgan qaror edi.
«Venger ofsaydi» Arsen Venger tomonidan 2020-yildan beri ilgari surilayotgan «yangi ofsayd» qoidasiga ko‘ra, o‘yindan tashqari holat faqat hujumchi himoyachidan butun tanasi bilan o‘zib ketgandagina qayd etilishi kerak (ya’ni oyoq uchi yoki tirsakning bir necha millimetr o‘tib ketishi hisobga olinmaydi). Biroq, IFAB bu g‘oyani hozircha juda radikal deb hisoblamoqda, shuning uchun u JCh-2026 da qo‘llanilmaydi. Tajriba Kanada premyer-ligasida o‘tkaziladi.
Xulosa FIFA futbolni tezroq va halolroq qilishga intilmoqda. JCh-2026 ilk bor 48 ta jamoani jamlaydi. Argentina chempionlik unvonini himoya qiladi, Ispaniya esa uni tortib olishga harakat qiladi. Yangi qoidalar esa aynan shu katta sahnada o‘zining haqiqiy kuchini ko‘rsatadi, chunki har qanday reglament butun dunyo u uchun kurashgandagina haqiqiy qoidaga aylanadi.
