Шу кунларда хорижий оммавий ахборот воситаларида Тимур Миндич номи тез-тез тилга олиняпти. “Квартал-95” студияси ҳаммуассиси ва Украина Президенти Владимир Зеленскийнинг яқин дўсти ҳисобланган бу шахс Киевда кўп йиллик кўнгил очар дастурларга алоқадор, ўрта даражали тадбиркор сифатида маълум.

У ҳеч қачон олий табақа вакилларига қўшилмаган. Таҳлилчилар фикрича, расман ҳеч бир давлат лавозимини эгалламаган бўлса-да, Миндичнинг Зеленский билан дўстлиги жамоатчилик эътиборини тортган.  

Тимур Миндич номи кенг миқёсда биринчи марта июль ойида тилга олинди. Яъни, “Энергоатом”даги коррупция чизмаси бўйича тергов доирасида унинг хонадонида яширин овоз ёзиб олиш қурилмаси ўрнатилгани ҳақида маълумот пайдо бўлди. Ўшанда бу тергов амалиётига очкўзлиги билан танилган афсонавий подшо “Мидас” номи берилди.  

Бу шов-шувли коррупция ҳолати энергетика соҳасида юз бергани украиналикларга жуда оғир ботди, чунки мамлакат Россия ҳаво зарбасини қабул қилиб турибди, аҳоли давомий электр узилишидан азият чекмоқда. Кўплаб оилалар кунига 12-16 соатлаб токсиз қоляпти. Шу боис воқеа жамиятнинг барча қатламларида кескин норозилик уйғотди.  

Сиёсатшунос Руслан Бортник таъкидлашича, можаро тўлиқ босилиши имкони бўлса-да, ҳукумат ва Президентнинг обрўсига аллақачон жиддий зарар етказган. Ғарб оммавий ахборот воситаларининг эътибори эса халқаро оқибатни кучайтирмоқда.

10 ноябрь куни махсус хизмат вакиллари Миндичнинг уйини тинтиган. Тадбиркорнинг ўзи уйида эмас эди, бир неча соат олдин мамлакатни тарк этган экан. Тинтув давомида терговчилар 17 соатдан ортиқ ҳажмдаги овозли ёзув топган. Қўлга киритилган маълумотда коррупцион чизманинг эҳтимолий иштирокчилари, тендер ва пулни бўлиш, келишилган қайтарма маблағ миқдори ҳамда турли шахсий муаммолар ҳақида гап боради. Суҳбатдошлар бир-бирига “Тенор”, “Рокет”, “Решик” каби лақаблар билан мурожаат қилган. Масалан, “Решик” 1.6 миллион доллар солинган қутини кўчада олиб юришдан қийналганини айтган. Ёзувда уруш шароитида стратегик аҳамиятга эга электр тизими учун ҳимоя иншооти қурилиши бўйича тортишув ҳам мавжуд.

Коррупция чизмасининг моҳияти оддий: компаниялар тендер шартини бажарган, аммо шартномада кўрсатилган маблағнинг 10-15 фоизини пора  сифатида бергандан кейингина иш ҳақининг қолган қисми тўлаб берилган.  

Келишувдан бош тортганларга пул ўтказмасини тўсиб қўйиш ёки “қора рўйхат”га киритиш билан босим ўтказилган. Бу амалиёт “шлагбаум” деб аталган. Украинадаги ҳарбий ҳолат уларга жуда қўл келган. Яъни, уруш шароитида “Энергоатом”ни судга бериб бўлмаслиги уларнинг ишини янада осонлаштирган. Тергов маълумотига кўра, “ювилган” пул миқдори тахминан 100 миллион доллар.

15 ой давом этган амалиёт натижасида ҳозирча етти киши қўлга олинган. Асосий гумондорлар – “Тенор” лақабли “Энергоатом” хавфсизлик директори Дмитрий Басов ва “Рокет”– собиқ энергетика вазири маслаҳатчиси Игорь Миронюк.  

Ушбу ҳодиса сиёсий майдонни ҳам ларзага солди, дейиш мумкин. Пётр Порошенко раҳбарлигидаги мухолиф партия ҳукумат истеъфосини талаб қилмоқда. Бинобарин, экспертлар бу ҳаракатни уруш шароитида сиёсий обрў орттириш, деб ҳисобламоқда. 

Шу воқеалар сабаб ҳукуматда қатор ўзгаришлар юз берди. Мамлакат адлия вазири Герман Галущенко ва энергетика вазири Светлана Гринчук “бўшади”. “Энергоатом” кузатув кенгаши тарқатилди, баъзи аъзолар жанжал кўтарилишидан олдинроқ ўз хоҳиши билан ишдан кетган.  

Кўпчилик кучли шов-шув айнан Тимур Миндич номи билан боғлиқ, демоқда. Дарвоқе, Зеленский бир пайтлар собиқ президент Петр Порошенко даврида шунга ўхшаш коррупция ҳолати ҳақида фикр шундай билдирган:  

– Агар Президентга  яқин кимдир коррупцияга аралашса, бунга жавобан давлат раҳбари жойини бўшатиши керак.

Бинобарин, ҳозир Зеленский бу воқеадан ўзини имкон даражасида узоқ тутяпти. Ҳатто, зиддият қанчалик жиддий бўлмасин, вазиятга шарҳ бергани йўқ. У билан жуда яқин Миндич Украинадан чиқиб кетгани эса Президентга саволларни кўпайтирмоқда. Тўғриси, бу вазият унинг жамият, қолаверса Ғарб билан мулоқотини мураккаблаштирмоқда.

Можарони Брюсселда ҳам алоҳида эътибор билан кузатишяпти. ЕИ ташқи

сиёсат хизмати раҳбари Кая Каллас воқеани “жуда аянчли” деб атади ва “Коррупцияга ҳозир мутлақо ўрин йўқ, бу пуллар фронтдаги одамлар манфаатига қаратилган” деди.

Сиёсатчилар эса турли тахминларни илгари сурмоқда. Уларнинг айтишича, АҚШ Президенти Дональд Трамп бу воқеадан, жумладан, тинчлик музокараси масаласида Киевга босимни кучайтириш учун фойдаланиши мумкин. Яъни, “тили қисиқ” Зеленский Трампнинг шартларига кўниши эҳтимоли юзага келади.  

Сиёсий таҳлилчилар ЕИ билан муносабатда жиддий узилиш кутилмаслигини фараз қилган. Зеро, Украинани қўллаб-қувватлаш “Россия тажовузига қарши туриш зарурати” билан боғлиқ. Шундай бўлса-да, кўҳна қитъа масъуллари бир муҳим жиҳатни ҳам эътибордан четда қолдиришмаяпти. Ғарбнинг Украинага кўмаги бу ҳукуматдаги айрим шахсларга ишончни англатмайди. Агар Киевдаги мансабдорлар шаффофлигига шубҳа ортса, Ғарб уларни алмаштириш масаласини кўтариши мумкин.

<iframe width="640" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/yUNcpQa2k-8" title="Zelenskiy va uning do‘sti atrofidagi mojaro" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

Кенжа Бекжонов, Анвархўжа Аҳмедов (видео), ЎзА