O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yerlari mamlakat iqtisodiyoti va aholi farovonligi uchun asosiy resurs hisoblanadi. Shu sababli yerdan maqsadli va qonuniy foydalanish har doim davlat nazorati ostida.

O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yerlari va ulardan oqilona foydalanish masalasi har doim muhim ahamiyatga ega. Yaqinda Kosonsoy tumani Kadastr bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan nazorat tadbirlari bunga yaqqol misol bo‘ldi. Inspektorlar tomonidan fuqaro I.A. tomonidan 5 000 kv.m ekin yer o‘zboshimchalik bilan tortib olingani va qishloq xo‘jaligi muomalasidan chiqarilgani aniqlandi.

Tekshiruv jarayonida “Gurmiron” MFY, Namuna massivi va “Tuyato‘ydi” mavzesida qishloq xo‘jaligi xaritasining 100‑konturida turar-joy binolari qurilgani ma’lum bo‘ldi. Bu holat yerni qishloq xo‘jaligi maqsadlaridan chiqarib, qishloq xo‘jaligi mahsuldorligi va aholi uchun oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin edi.

Noqonuniy qurilishlar nafaqat qonun buzilishi, balki yerdan samarali foydalanish imkoniyatlarini ham cheklaydi. Shu bois, bunday holatlar bilan samarali kurashish davlat nazorati va sud organlarining asosiy vazifasiga aylanadi.

Mazkur holat yuzasidan barcha rasmiy hujjatlar tuman Fuqarolik ishlari sudi tomonidan rasmiylashtirildi. Sud tomonidan noqonuniy qurilgan binolar majburiy tartibda buzilishi va yer maydoni qishloq xo‘jaligi muomalasiga qaytarilishi to‘g‘risida qaror qabul qilindi.

Bu qonunchilik orqali yerdan qonuniy va maqsadli foydalanish, shuningdek, qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini saqlash va aholi xavfsizligini ta’minlashga yo‘naltirilgan choralar amalda qo‘llaniladi.

Yerdan foydalanishda qonun talablariga qat’iy rioya etish zarur. Yer toifasiga muvofiq foydalanish, qurilish ishlari faqat tegishli ruxsatnoma asosida amalga oshirilishi, qishloq xo‘jaligi yerlarini o‘zboshimchalik bilan egallashga yo‘l qo‘ymaslik zarur.

O‘zbekiston Respublikasining 937‑sonli Qonuniga muvofiq, 2018-yil 1-mayga qadar o‘zboshimchalik bilan egallangan yer va unda barpo etilgan binolar huquqlari belgilangan tartibda e’tirof etiladi. Bu qonun ham yerni muhofaza qilish va qonuniy foydalanishni ta’minlashga qaratilgan.

Kosonsoy misoli orqali aniq ko‘rinadiki, yerdan noqonuniy foydalanish nafaqat qonun buzilishi, balki iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlarga ham sabab bo‘lishi mumkin. Sud qarorlari va davlat nazorati ushbu holatlarni bartaraf qilish, qishloq xo‘jaligi yerlaridan samarali foydalanish va aholi manfaatlarini himoya qilishda muhim ahamiyatga ega.

Yerdan maqsadli va qonuniy foydalanish barqaror iqtisodiyot va rivojlanayotgan qishloq xo‘jaligi sohasining asosi hisoblanadi.

Sh.Mamaturopova, O‘zA