Xorazm – minglab yillar silsilasida barhayot turgan, ko‘hna shaharsozlik madaniyati, me’morchilik an’analari va o‘ziga xos turmush tarzi bilan yurtimiz faxriga aylangan maskan. U asrlar davomida savdo, ilm-fan, madaniyat va hunarmandchilik markazi sifatida tanilgan.

Mazkur hujjatli film ilk bor sun’iy intellekt asosida yaratilgan bo‘lib, barcha ma’lumotlar tarixiy va asosli manbalarga ega. 

Xorazm haqidagi ilk ma’lumotlar “Avesto”, Behistun tosh bitiklari, qadimgi yunon mualliflari, arab geograflarining asarlarida uchraydi. Turon hududidagi eng qadimiy o‘lkalardan biri Xorazm aholisi o‘troq va ko‘chmanchi turmush tarzida hayot kechirgan. Uning hududi Amudaryoning quyi qismidan janubga tomon Murg‘ob va Tajan daryolarining yuqori oqimlarigacha cho‘zilgan.

Qadimgi Xorazmda hunarmandchilik xo‘jalikning alohida taraqqiy etgan sohasi bo‘lib, yirik sun’iy sug‘orish tizimiga asoslangan dehqonchilik vohalari va shahar markazlarining shakllanishi bilan bir qatorda iqtisodiy tizimning poydevorini tashkil etgan. 

Bu zaminning ko‘rki – Ichanqal’aning har bir devori, har bir g‘ishtida uzoq o‘tmishning izi yashirin. Bugungi kunda Ko‘hna Xiva shahrini bu me’moriy yodgorlik obidasisiz tasavvur etish qiyin. Kalta minor shahar ramziy belgisi sifatida tan olingan. Uning o‘lchami va noyob bezaklari har bir shaxsni hayratga solmasdan qo‘ymaydi. 

Xorazm – asrlar davomida ilm-fan o‘chog‘i bo‘lib kelgan muqaddas maskan. Bu zamindan yetishib chiqqan ulug‘ allomalarning o‘tkir fikri, teran tafakkuri va buyuk kashfiyotlari nafaqat Markaziy Osiyoga, balki jahon sivilizatsiyasiga ham beqiyos hissa qo‘shdi.

Tarix, geografiya, tibbiyot, astronomiya va falsafa va boshqa sohalar rivojiga hissa qo‘shgan ulug‘ allomalar – nafaqat yurtimizning, jahon ilm-fanining faxridir. Bu diyordan Jaloliddin Manguberdi, Muhammad Muso Xorazmiy, Abu Rayhon Beruniy, Mahmud Chag‘miniy, Pahlavon Mahmud singari allomalar yetishib chiqqan. 

2025 yilda davlatimiz rahbarining Xorazm viloyatiga amalga oshirgan tashrifi chog‘ida ham bu qadimiy diyorning betakror salohiyati, turistik majmualarning ko‘pligi va jahon hamjamiyati tomonidan yuksak e’tirof etilayotgani alohida ta’kidlandi. 

Xorazm – qadim o‘tmish, bugun va kelajak bir-biriga tutashgan, asrlar girdobida sinmasdan, mardona qad rostlab kelayotgan ulug‘ maskandir. Shuning uchun ham bu zamin doimo dunyo e’tiborida, doimo e’tirofda. Chunki Xorazm – bu faqat hudud emas, bu – sinovlarda toblangan sinmas iroda va abadiy davom etadigan ulug‘ tarix.

Mazkur hujjatli film Madaniyat vazirligi tomonidan O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutining Xorazm tarixi bo‘yicha mutaxassislari bilan hamkorlikda sun’iy texnologiyalar asosida tayyorlandi.

N.Usmonova, O‘zA