Соғлиқни сақлаш вазирининг 2026 йил 21 январдаги 15-сонли буйруғи билан дори воситаларининг ножўя реакцияларига оид маълумотларни йиғиш, таҳлил қилиш ва бошқариш бўйича янги, мажбурий ва марказлашган тартиб тасдиқланди.
Мазкур буйруқ дори воситалари хавфсизлигини таъминлаш тизимини институционал ва технологик жиҳатдан янгилаш, ножўя реакциялар устидан назоратни кучайтириш ҳамда бу жараённи ягона рақамли механизм орқали бошқаришга қаратилган.
Ҳужжатга мувофиқ, ножўя реакциялар ҳақидаги маълумотларни қабул қилиш, жамлаш ва таҳлил қилиш учун “Фармаконазорат” миллий ахборот тизими амалиётга жорий этилади. Ушбу тизим орқали дори воситалари ва вакциналарни қўллаш билан боғлиқ барча ножўя ҳолатлар марказлашган ҳолда қайд этилиб, таҳлилий баҳоланади.
Янги тартиб соғлиқни сақлаш тизимидаги мулкчилик шаклидан қатъи назар барча тиббиёт муассасалари, шунингдек дорихоналар, дори воситалари ва вакциналарни ишлаб чиқарувчи, реализация қилувчи ҳамда қўлловчи ташкилотлар учун мажбурий ҳисобланади. Шифокорлар, фармацевтлар ва ўрта тиббиёт ходимлари томонидан аниқланган ножўя реакциялар белгиланган тартибда электрон хабарнома орқали ваколатли органга юборилиши лозим.
Буйруқда ножўя реакциялар ҳақида хабар беришнинг аниқ ва мажбурий муддатлари белгиланган. Жумладан, инсон ҳаётига реал хавф туғдирган ёки ўлим билан якунланган ҳолатлар аниқланганда хабарнома 24 соат ичида, жиддий ножўя реакциялар 3 кун ичида, бошқа ножўя реакциялар ёки дори воситасидан кутилган терапевтик самара кузатилмаган ҳолатлар эса 10 кун ичида юборилиши белгиланди.
Хабарномалар фақат расмий электрон платформалар орқали қабул қилинади. Булар жумласига Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказининг расмий веб-сайти, PharmUz мобил иловаси, махсус Telegram-бот ҳамда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг расмий ахборот ресурслари киради. Ушбу ёндашув фармаконазорат жараёнида шаффофлик ва тезкорликни таъминлашга хизмат қилади.
Шунингдек, буйруқда фармаконазорат тизимини амалиётга жорий этиш, тиббиёт ва фармацевтика ходимларини ўқитиш, электрон ахборот тизимини соғлиқни сақлашнинг ягона интеграциялашган платформаларига улаш ҳамда хавфсизлик талабларига мувофиқлигини таъминлаш билан боғлиқ вазифалар ҳам белгиланган.
Мазкур ҳужжат дори воситалари ва вакциналар хавфсизлигини мониторинг қилиш, ножўя реакцияларни эрта аниқлаш ва уларнинг олдини олиш бўйича давлат даражасидаги тизимли назорат механизмини шакллантиришга хизмат қилади.
Буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга кирди.
***
Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги маркази рецепт асосида бериладиган дори воситасини рецептсиз берганлик учун жавобгарлик белгиланганини таъкидлаб, огоҳлантириш билан чиқди.
Қайд этилганидек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 8 сентябрда қабул қилинган “Соғлиқни сақлаш тизимини рақамлаштириш жараёнларини янада жадаллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 570-сон қарорига мувофиқ, “Электрон рецепт” модулини барча давлат ва хусусий тиббиёт муассасалари ҳамда дорихоналарда тўлиқ жорий этиш вазифаси белгиланган.
Мазкур тартиб Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 19 майдаги тегишли фармонига асосан, 2025 йил 10 декабрдан бошлаб Тошкент шаҳри ҳамда тажриба-синов лойиҳаси амалга ошириладиган 15 та туман (шаҳар)да, 2026 йилдан эса республика бўйлаб босқичма-босқич жорий этилиши кўзда тутилган.
Ушбу талабларга риоя этмаслик лицензия талаб ва шартларининг қўпол равишда бузилиши ҳисобланади ҳамда қонунчиликда белгиланган тартибда маъмурий ёки жиноий жавобгарликка, шунингдек лицензиянинг бекор қилинишига олиб келиши мумкин.
Маълумот учун, 2025 йил давомида дори воситаларини чакана реализация қилувчи 52 та корхонанинг лицензияси суд қарорлари асосида бекор қилинган бўлиб, 49 та дорихонага нисбатан маъмурий жазо қўлланилган. Шунингдек, 46 та дорихона бўйича лицензиясини бекор қилиш юзасидан иқтисодий судларга даъво аризалари киритилган.
Агар рецепт билан берилиши лозим бўлган дори воситаларининг дорихоналарда рецептсиз сотилаётганига гувоҳ бўлинса, бу ҳақда Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказининг расмий @Uzpharmcontrol_bot орқали ёки farmkomitet@ssv.uz электрон почта манзилига мурожаат юбориш сўралди.
Эслатиб ўтамиз, Соғлиқни сақлаш вазирининг 2025 йил 15 декабрдаги “Электрон рецепт” тизимини жорий этишнинг кейинги босқичма-босқич тартибини белгилашга қаратилган тегишли буйруғига мувофиқ, дастлабки босқичда антибиотиклар, тизимли таъсир этувчи синтетик антибактериал ҳамда гормонал дори воситаларини электрон рецепт асосида тайинлаш ва дорихоналарда айнан электрон рецепт орқали бериш тартиби жорий этилган.
Айни пайтда ушбу дори воситалари амалда электрон рецепт асосида реализация қилинмоқда.
***
Фармацевтика фаолиятини лицензиялаш ва назорат қилиш бошқармаси томонидан ўтказилган назорат тадбирларида, Тошкент шаҳри, Шайхонтоҳур тумани, Фаробий ва Жарариқ кўчалари кесишмасида жойлашган “NISHAN PHARM BUSINESS” масъулияти чекланган жамиятига тегишли дорихонанинг лицензия талаб ва шартларини бузганлик ҳолати аниқланди.
Марказ лабораториялари таҳлиллари натижасига кўра, мазкур дорихонадан олинган 2 турдаги дори воситасининг сифатини тасдиқловчи мувофиқлик сертификати мавжуд эмаслиги ҳамда давлат рўйхатидан ўтмаганлиги аниқланди.
Лицензиат томонидан лицензия талаб ва шартларини бузганлик ҳолати бўйича Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказининг “NISHAN PHARM BUSINESS” МЧЖнинг лицензиясини бекор қилиш тўғрисида Тошкент туманлараро иқтисодий судига киритган даъво аризаси суднинг тегишли ҳал қилув қарори билан қаноатлантирилди.
Ҳамда “NISHAN PHARM BUSINESS” МЧЖга дори воситалари ва тиббий буюмларни чакана реализация қилиш учун 2022 йил 13 августда берилган 488-сонли лицензия бекор қилинди.
Амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ, мазкур дорихона лицензияси тугатилган дорихоналар манзиллари ва қонун бузилишларига бевосита алоқадор ходимлар (провизорлар, фармацевтлар)нинг ягона реестрига киритилди.
Моҳигул Қосимова,
ЎзА