“The Diplomat” нашри эълон қилган мақолада Президент Шавкат Мирзиёевнинг фаолияти бутун Марказий Осиё минтақасига ижобий таъсир кўрсатгани, яхши қўшничилик ва умумий тараққиётга қаратилган сиёсат минтақавий ҳамкорликка кучли туртки бериб, Марказий Осиёнинг беш давлати ва АҚШни бирлаштирган C5+1 формати шаклланиши учун қулай замин яратгани таъкидланган.
Ўзбек омили: «таҳдид» эмас, «ҳамкорлик»
Муаллиф фикрича, айнан сўнгги йилларда қўшни мамлакатлар билан муносабат “мутлақо янги муҳит”да шаклланиб, давлатларимиз бир-бирига салоҳиятли ҳамкордек қарай бошлади. Кўп йиллар давом этиб келган чегаралар билан боғлиқ масалалар тартибга солиниши ҳам ижобий ёндашувнинг амалий натижасидир.
С5+1 хронологияси: Самарқанддан Нью-Йорк декларациясигача
“The Diplomat” нашри 2015 йил Самарқандда бўлиб ўтган С5+1 форматидаги дастлабки мулоқотдан сўнг, деярли, ҳар йили ташқи ишлар вазирликлари даражасида учрашувлар ташкил этилиб, бир марта давлатлар етакчилари саммити ҳам бўлиб ўтганига эътибор қаратган. Зеро, муносабатлар ривожланиши механизми Америка ташқи сиёсатидаги ўзгаришларга ҳам боғлиқ эди. Хуллас, томонлар 2016-2023 йиллар давомида Вашингтон, Нью-Йорк, Тошкент, Остона шаҳарларида кўплаб учрашувларда қатнашди. Айниқса 2023 йил сентябрдаги етакчиларнинг биринчи саммити ва 2022 йил ташкил этилган котибият ҳамда иқтисодиёт, энергетика, экология ва хавфсизлик бўйича ишчи гуруҳларга асосланган Нью-Йорк декларацияси ўзаро муносабатлар ривожида муҳим босқич бўлди.
Ҳамкорликнинг уч асосий йўналиши
Нашр кун тартибини уч йўналишга ажратган:
- Иқтисодиёт – савдо алоқалари, хусусан ўта муҳим моддалар, жумладан ноёб ер минераллари мавзусини чуқурлаштириш.
- Экология – АҚШ техник ва молиявий кўмагида чўлланишга қарши курашиш ва экотизим (Орол, Каспий денгизлари)ни асраб-авайлаш лойиҳаларига кўмаклашиш.
- Хавфсизлик– АҚШ Афғонистондан чиқиб кетгач, радикал таҳдидларни бартараф этишга кўмаклашиш, қўшма тадбирлар ва техник ёрдам.
Учрашувсиз юбилей ва кейинги қадамлар
“The Diplomat” 2025 йил форматнинг 10 йиллиги эканини эслатиб ўтаркан, Нью-Йоркдаги БМТ Бош Ассамблеяси сессиясида Марказий Осиёнинг беш давлати раҳбарлари ва Ташқи ишлар вазирлари иштирок этганига қарамай, С5+1 учрашуви уюштирилмаганига эътибор қаратди. Дарвоқе, таҳририятнинг октябрь ойи охирларидаги бир материалида 6 ноябрь куни Вашингтонда етакчилар саммити бўлиб ўтиши таъкидланган.
Шу нуқтаи назардан минтақа ва АҚШ учун С5+1 тузилмаси фаолияти давом этишининг долзарблиги сақланиб қолмоқда. Яъни, Марказий Осиё мамлакатлари кўп қиррали шериклик масаласига устуворлик бериши Вашингтон билан институционал мулоқот орқали қўллаб-қувватланиши мантиқан тушунарли.
Хулоса
“The Diplomat” нашри мавзуга қуйидагича хулоса ясаган:
– Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан олиб борилаётган сиёсат яхши қўшничилик, тўсиқларни олиб ташлаш, очиқликка устувор эътибор қаратган ҳолда ўзаро ишончни кучайтириш ва С5+1 кун тартибини амалий мазмун билан бойитишда муҳим омилдир. Котибият ҳамда ихтисослашган гуруҳларнинг институционал фаолияти ва мунтазам сиёсий мулоқот билан мустаҳкамланаётган формат муҳим майдон бўлиб қолмоқда. Бу жараёнда Ўзбекистон салмоқли ўрин тутиб, барқарорликни таъминловчи вазифасини бажармоқда.
Абдуазиз Хидиров, ЎзА