So‘nggi yillarda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida nafaqat ta’lim sifati, balki oliy o‘quv yurtlarini boshqarishning demokratik va mustaqil mexanizmlarini joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu borada Toshkent davlat yuridik universiteti (TDYU) navbatdagi innovatsion qadamni tashladi — universitetda ilk bor Professorlar kengashi (Senate of Professors) ish boshladi.
Akademik mustaqillik sari tashlangan qadam sifatida ushbu kengashning tashkil etilishi tasodifiy emas. Uning huquqiy asosi bo‘lib 2025-yil 26-noyabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-232-sonli Farmoni xizmat qiladi. Mazkur hujjat TDYUga akademik va tashkiliy-boshqaruv mustaqilligini berishni ko‘zda tutadi. Professorlar kengashi — bu shunchaki maslahat organi emas, balki universitetning ilmiy va strategik qiyofasini belgilovchi “aqliy markaz”dir. Toshkent davlat universitet rektori, professor Baxshillo Xodjayev ta’kidlaganidek, oliy dargohni rivojlantirishda yetakchi olimlar va professorlarning akademik tajribasi hamda strategik fikrlashi beqiyos ahamiyatga ega.
Demokratik saylov va yuqori ishonch
TDYU Professorlar kengashi o‘z faoliyatini to‘laqonli demokratik tamoyillar asosida boshladi. Universitet tarixida ilk bor o‘tkazilgan mazkur saylovda 14 nafar eng nufuzli olimlar nomzodi ko‘rib chiqildi. Saylov komissiyasi har bir nomzodning ilmiy salohiyati va Nizom talablariga muvofiqligini sinchkovlik bilan o‘rganib chiqdi. Ovoz berish natijalariga ko‘ra, Kengash rahbariyati shaffoflik va ochiqlik prinsiplari asosida shakllantirildi.
Ushbu tuzilmaning vazifalariga to‘xtalib o‘tsak, Professorlar kengashi universitet hayotining eng muhim bo‘g‘inlarida qaror qabul qilish huquqiga ega. Uning vakolatlariga quyidagilar kiradi:
Strategik rivojlanish: Universitetning o‘rta va uzoq muddatli rivojlanish dasturlarini tasdiqlash.
Xalqaro e’tirof: TDYUning dunyoning nufuzli reytinglarida (QS, THE) yuqori o‘rinlarni egallashi bo‘yicha maqsadli yo‘l xaritalarini belgilash.
Ilmiy maktablar: Huquq sohasidagi eng dolzarb tadqiqot yo‘nalishlarini aniqlash va ilmiy maktablarni qo‘llab-quvvatlash.
Akademik halollik: Tadqiqotlarda ko‘chirmachilikka (plagiat) yo‘l qo‘ymaslik va yuksak etika standartlarini o‘rnatish.
Kengash tarkibidan joy olish — bu nafaqat sharaf, balki katta mas’uliyatdir. Ushbu kengashning a’zolik talablari: nomzodlar yuqori ilmiy salohiyatga ega bo‘lishi, o‘z sohasida tan olingan olim bo‘lishi va universitetning xalqaro akademik maydondagi nufuzini oshirishga tayyor bo‘lishi lozim. A’zolikka saylovlar davriy ravishda o‘tkazilib, bu tizimning yangilanib turishini ta’minlaydi.
Xulosa va istiqbol: Yangi an’ananing boshlanishi
TDYUda Professorlar kengashining tashkil etilishi O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun o‘ziga xos “master-klass” bo‘ldi. Bu tizim universitet boshqaruvini byurokratiyadan akademik erkinlikka, ma’muriy buyruqbozlikdan ilmiy hamjamiyat qarorlariga o‘tkazishga xizmat qiladi.
Boshqa oliy ta’lim muassasalari ham ushbu tajribani o‘zlashtirishi, o‘z boshqaruv tizimlarida olimlarning rolini oshirishi ayni muddaodir. Zero, chinakam ilmiy taraqqiyot faqatgina akademik erkinlik va kuchli intellektual boshqaruv mavjud joyda yuz beradi.
Xushnazar Jo'rayev,
Huquq va texnologiyalar sho'basi o'qituvchisi