Самарқанднинг қадимий Афросиёб саройи деворларида сирли ва нодир бир манзара акс этган. VII асрга оид бу муҳташам топилмада Сўғд ҳукмдори Вархуман хорижий элчиларни қабул қилмоқда. Улар орасида Когурё вакиллари ҳам турибди. Бу тасвир икки халқ ўртасидаги алоқалар ниҳоятда қадимийлигини тасдиқлайди. Олимларнинг тадқиқотлари корейс миллатининг илдизлари бевосита Турон ва Олтой ҳудудларига бориб тақалишини кўрсатади. Бу ўхшашликлар нафақат ташқи кўринишда, балки тил қонуниятларида ҳам намоён бўлади. Олис тарихимизда миллатларни бирлаштирувчи муштарак илдизлар яширинган.

VIII асрнинг суронли йилларида Чоч, яъни бугунги Тошкент мураккаб ҳарбий юришларга гувоҳ бўлди. Хитой қўшинларига асли корейс бўлган саркарда Гао Сянь-Чжи бошчилик қилган эди. Унинг ҳарбий режалари минтақа тарихида чуқур из қолдирди. Бироқ 751 йилги машҳур Талас жангидаги мағлубиятдан сўнг вазият кескин ўзгарди. Қадимий Чао сулоласининг авлодларидан бири Турон шаҳарларини кезиб чиқди. У, хусусан, кўҳна ва навқирон Самарқанд диёрида бўлди. Шундан сўнг асрлар давомида тўғридан-тўғри алоқалар ҳақида манбалар учрамайди. Фақатгина XIX асрнинг охирларига келиб, корейсларнинг юртимиз ҳудудида қайта ўрнашиши кузатилади.

1924 йилда Тошкентда корейсларнинг дастлабки жамоат уюшмаси тузилди. Бу ташкилот бутун минтақадаги миллатдошларни ўз атрофида мустаҳкам жипслаштирди. 1933 йилга келиб, Тошкент вилоятининг ўзида йигирма иккита корейс хўжалиги бор эди. Ёшларнинг таълим олишига, илм-фанни эгаллашига эътибор янада кучайди. 1926 йилда уларнинг сони бор-йўғи ўттиз кишини ташкил қилган эди. Бироқ тез орада минтақамиздаги бу ҳолат мутлақо ўзгариб кетди. Юртимиз кўплаб инсонлар учун иккинчи Ватанга айланди.

1937 йилги қатағоннинг аччиқ синовлари минглаб инсонлар тақдирини ўзгартириб юборди. Узоқ Шарқдан мажбурий кўчирилган корейслар карвони Ўзбекистон сари йўл олди. Улар асосан Тошкент, Самарқанд вилоятлари, Фарғона водийси ва Қорақалпоғистоннинг чекка қишлоқларига жойлаштирилди. Ўша оғир дамларда ўзбек халқининг бағрикенглиги ва чексиз инсонпарварлиги яққол намоён бўлди. Бошпанасиз қолган одамларга иссиқ нон берилди, уй тўридан жой ажратилди. Натижада корейс аҳолиси тез орада мослашиб, ўз қаддини тиклади. Миллатимизнинг улуғворлиги ва меҳр-оқибати мана шундай мураккаб дамларда бўй кўрсатди.

Корейслар азалдан моҳир деҳқон ва миришкор боғбон сифатида элга танилган. Улар дастлаб Бекобод туманида бир қанча янги хўжаликларга асос солишди. Кейинчалик “Шимолий юлдуз” ва “Дўстлик” каби йирик деҳқончилик масканлари ташкил этилди. Олтмишинчи йилларда Амударё ва Оролбўйининг тўқайзор қирғоқларини ўзлаштиришда уларнинг заҳматли меҳнати беқиёс бўлди. Улар томонидан яратилган ва парваришланган “Кенжо” шоли нави бутун минтақада довруғ таратди. Айниқса, тоғ ёнбағирларида экин суғориш учун темир тиргаклар ва толь қопламасидан ясалган нодир кашфиёт кўплаб лалми ерларга ҳаёт бахш этди. Бу янгилик минтақада ҳосилдорликка йўл очди.

Корейс маданиятини асраб-авайлаш йўлида юртимизда улкан ишлар амалга оширилди. 1937 йилда Хоразм вилоятида туманлараро корейс театри фаолият бошлади. 1969 йилдан эса “Каягим” миллий ансамбли ўз санъатини намойиш эта бошлади. Ўзбекистон тараққиётига муносиб ҳисса қўшган корейс зиёлилари ва меҳнаткашлари талайгина. Икки марта Меҳнат Қаҳрамони унвонига сазовор бўлган Ким Пен Хва номи ҳурмат билан тилга олинади. Олимлар Вячеслав Эм, Сергей Хан, мусаввирлар Николай Шин, Николай Пак каби ижодкорлар мамлакат илм-фанини юқори босқичга олиб чиқди. Владимир Шин ва Ольга Ким эса спортда зафар қучди.

Тарихнинг мураккаб йўллари икки халқ тақдирини ягона маконда ва муштарак мақсад йўлида туташтирди. Бугунги кунда корейслар Ўзбекистоннинг тўлақонли ва ажралмас бир қисмига айланган. Уларнинг меҳнатсеварлиги, садоқати ва илмга интилувчанлиги ўзбек халқининг мислсиз бағрикенглиги билан уйғунлашиб кетди. 1989 йилда уларнинг сони бир юз саксон уч мингдан ошган эди. 2000 йилда эса бу кўрсаткич икки юз мингдан ортди. Бу жараён фақатгина ўтмишнинг аччиқ сабоғи эмас. Бу муаззам ҳодиса инсоний меҳр-оқибатнинг юксак намунасидир. Ушбу муштарак ҳаёт йўли келажак авлодлар учун тинчлик ва ҳамжиҳатликнинг мустаҳкам пойдевори бўлиб хизмат қилади.

Алишер Эгамбердиев, ЎзА