Ўзбекистон ўз тараққиётининг янги босқичига қадам қўяр экан, миллий иқтисодиётнинг нафақат таянчи, балки унинг ҳаётбахш "юраги" сифатида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик намоён бўлмоқда. Бу соҳа нафақат рақамлардаги ўсиш, балки миллионлаб инсонларнинг дунёқараши ўзгариши, жамиятда янги "мулкдорлар қатлами"нинг шаклланиши демакдир.

 Президент Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, "Тадбиркор бой бўлса, давлат ҳам бой, халқ ҳам бой бўлади." Ушбу стратегик тамойил давлат сиёсатининг марказига қўйилгани бежиз эмас. Чунки кичик бизнес мослашувчанлиги, инновацияларга ўчлиги ва энг муҳими, одамларни боқимандалик кайфиятидан чиқариб, ўз тақдирини ўз қўли билан яратишга ўргатиши билан ажралиб туради. Ҳозирда мамлакат ЯИМнинг 54 фоизидан ортиғини ва бандликнинг қарийб 78 фоизини айнан шу сектор таъминлаётгани ислоҳотларнинг тўғри танланганидан далолат беради.

Бу муваффақиятларнинг ҳуқуқий кафолати бўлган ПФ-5491-сон Фармон ва ПҚ-441-сон Қарорлар тадбиркорлик муҳитида "ишонч кредити"ни пайдо қилди. Агар ўн йил аввал тадбиркорнинг асосий вақти ҳисобот топшириш ва турли текширувчиларга жавоб бериш билан ўтган бўлса, бугунги рақамли экотизимда бизнес 24/7 режимида масофадан бошқарилмоқда. Илгари валюта айирбошлаш ёки нақд пул ечишдаги сунъий тўсиқлар тадбиркорнинг қўл-оёғини боғлаб турган бўлса, бугунги эркин конвертация ва банк хизматларининг либераллашуви хусусий секторга "ўпка тўлдириб нафас олиш" имконини берди. ПҚ-441-сон Қарор доирасида лойиҳаси бор тадбиркорга 1,5 миллиард сўмгача гаровсиз кредит берилиши эса давлатнинг ўз фуқаросига бўлган олий даражадаги ишончи намунасидир.

Тошкент шаҳридаги биргина "стартап" лойиҳасини олайлик: ёш дастурчилар томонидан яратилган кичик бир логистика платформаси давлат томонидан берилаётган имтиёзлар (ижтимоий солиқнинг 0 фоиз ва даромад солиғининг 7,5 фоиз эканлиги) туфайли бир йил ичида ўз айланмасини 5 баробарга ошириб, қўшни давлатлар бозорига чиқди. Тошкент бугунги кунда интеллектуал мулкни пулга айлантираётган кичик бизнес вакилларининг ҳақиқий лабораториясига айланди. Бу ерда "Яшил иқтисодиёт" тамойиллари ҳам жадал кириб бормоқда. Пойтахтдаги юзлаб кичик корхоналар ўз биноларига қуёш панеллари ўрнатиб, нафақат энергия мустақиллигига эришмоқда, балки ишлаб чиқарилаётган маҳсулот таннархини 15-20 фоизгача арзонлаштиришга муваффақ бўлмоқда. Бу эса рақобатбардошликнинг бош омилидир.

Фарғона водийси вилоятларида эса тадбиркорлик руҳи оилавий анъаналар ва "маҳаллабай" тизим билан суғорилган. Бу ерда кичик бизнеснинг ижтимоий таъсири ва кооперация занжири яққол кўзга ташланади. Наманганнинг бир маҳалласида иккита тикув машинаси билан бошланган фаолият, бугун йирик кластерлар учун бутловчи қисмлар тайёрлаб берувчи муҳим бўғинга айланган. "Кичик бизнес — бу йирик саноатнинг таянчи" деган ибора водийда ўз исботини топмоқда. Масалан, Андижондаги кичик корхоналар автомобиль саноати учун керак бўлган эҳтиёт қисмларни маҳаллийлаштириб, йирик заводларнинг ҳақиқий ҳамкорига айланди. Марғилондаги оилавий корхоналар эса GSP+ имтиёзидан фойдаланиб, Amazon ва Alibaba каби халқаро платформалар орқали ўз маҳсулотларини АҚШ ва Европага экспорт қилмоқда. Бу "E-export" тизими кичик бизнеснинг чегара билмаслигини кўрсатмоқда.

Тадбиркорлик бугунги кунда жамиятда кучли "ижтимоий лифт" вазифасини ҳам бажармоқда. "Аёллар дафтари" ва "Ёшлар дафтари" орқали имтиёзли кредит олиб, ўз ишини бошлаган минглаб фуқаролар бугун нафақат ўз оиласини тебратмоқда, балки маҳалладошларини иш билан таъминлаяпти. Бир вақтлар ишсиз бўлган аёл, маҳаллабай ишлаш тизими кўмагида кичик бир қандолат цехи очиб, бугун 10 нафар қўшнисини даромадли қилгани — бу ислоҳотларнинг энг катта ғалабасидир. Президент таъкидлаганидек, "Биз тадбиркорликни ривожлантириш орқали камбағалликни қисқартиришга эришамиз," ва бу жараён рақамларда эмас, одамларнинг турмуш тарзида намоён бўлмоқда.

Иқтисодий таҳлиллар шуни кўрсатадики, кичик бизнес ривожланган ҳудудларда аҳолининг реал даромадлари тезроқ ўсмоқда ва ижтимоий барқарорлик мустаҳкамланмоқда. Давлат раҳбарининг “Тўсиқлар олиб ташланса, тадбиркор ўзи йўл топади, давлатга ҳам, халққа ҳам фойда келтиради” деган қатъий сўзлари бугунги воқеликнинг асосидир. 

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Ўзбекистоннинг келажаги фақатгина йирик гигант заводлар билан эмас, балки миллионлаб мана шундай кичик, аммо шиддатли ва мослашувчан тадбиркорлик субъектларининг фаолиятига боғлиқ. Кичик бизнес — бу нафақат иқтисодиёт, балки юртнинг эртанги кунига бўлган ишонч ва муносиб ҳаёт демакдир. Ислоҳотларнинг кейинги босқичида тадбиркорликни "миллий ғоя" даражасига кўтариш ва уларга чексиз имкониятлар яратиш сиёсати Ўзбекистонни минтақанинг энг қудратли иқтисодий хабига айлантиришнинг кафолати бўлиб қолаверади.

Саодат Ҳафизова, 

Тошкент ижтимоий инновациялар университети

 иқтисодиёт йўналиши 2-курс магистранти