Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari insoniyat tamaddunining yangi bosqichi, to‘rtinchi sanoat inqilobining eng asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida maydonga chiqmoqda. Bu shunchaki texnikaning rivojlanishi emas, balki inson aql-zakovati va mashina imkoniyatlarining uyg‘unlashuvi orqali hayotimizni tubdan o‘zgartiruvchi global jarayondir.
Dunyoning yetakchi davlatlari bu sohaga trillionlab dollar investitsiya kiritayotgani bejiz emas, chunki sun’iy intellekt qaysi mamlakatda yuqori darajada rivojlansa, o‘sha mamlakat yaqin kelajakda iqtisodiy va siyosiy yetakchilikni o‘z qo‘liga oladi. O‘zbekiston ham bu global jarayondan chetda qolmagan holda, milliy taraqqiyotning yangi bosqichida sun’iy intellektni joriy etishni ustuvor vazifa etib belgiladi.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan mamlakatimizda raqamli iqtisodiyot va sun’iy intellektni rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar boshlandi. Davlatimiz rahbari o‘z chiqishlarida ta’kidlaganidek, sun’iy intellekt bu — nafaqat texnologiya, balki samaradorlikni oshirish, korrupsiyani yo‘q qilish va inson qadrini yuksaltirish vositasidir. O‘zbekistonda 2030 yilgacha mo‘ljallangan strategik maqsadlar zamirida aynan raqamli texnologiyalarni barcha sohalarga chuqur tatbiq etish vazifasi turadi. Bu borada qabul qilingan Prezident qarorlari sohaning huquqiy poydevorini yaratib berish bilan birga, ilmiy-tadqiqot va amaliy ishlarga keng yo‘l ochdi.
Ta’lim tizimi sun’iy intellekt ta’sirida eng katta transformatsiyaga uchrayotgan sohalardan biridir. An’anaviy ta’lim usullari endilikda zamonaviy talablarga to‘liq javob bera olmay qolgan bir sharoitda, intellektual algoritmlar yordamida o‘qitish sifatini oshirish kun tartibidagi muhim masala bo‘lib turibdi. Mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlar doirasida maktab va oliy ta’lim tizimiga sun’iy intellekt elementlari kiritilmoqda. Bu texnologiyaning ahamiyati shundaki, u har bir o‘quvchi va talabaning individual qobiliyati, o‘zlashtirish tezligi va qiziqishlarini tahlil qilib, unga mos keladigan maxsus o‘quv trayektoriyasini chizib beradi.
Masalan, sun’iy intellekt yordamida ishlaydigan platformalar talabaning qaysi mavzuda oqsayotganini aniqlab, unga qo‘shimcha materiallar taklif qiladi. Bu esa o‘qituvchining zimmasidagi texnik va takroriy vazifalarni yengillashtirib, uning ko‘proq ijodiy va tarbiyaviy ishlar bilan shug‘ullanishiga imkon yaratadi. Prezidentimiz ta’kidlaganidek, bizga faqat diplomli mutaxassislar emas, balki zamonaviy texnologiyalar tilini tushunadigan, murakkab muammolarga nostandart yechim topa oladigan kadrlar kerak. Shu maqsadda yurtimizda IT-parklar qoshida va oliygohlarda sun’iy intellekt laboratoriyalari tashkil etilmoqda, yoshlar o‘rtasida bu yo‘nalishdagi tanlovlar muntazam o‘tkazib kelinmoqda.
Tibbiyot sohasi esa sun’iy intellektning insonparvarlik jihatlari eng yaqqol namoyon bo‘ladigan yo‘nalishdir. Bugungi kunda O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimini raqamlashtirish, xususan, SI yordamida tashxis qo‘yish va davolash sifatini oshirish bo‘yicha dadil qadamlar tashlamoqda. Tibbiy tasvirlar — rentgen, MRT va KT natijalarini sun’iy intellekt orqali tahlil qilish xatoliklar ehtimolini minimallashtiradi. Bu, ayniqsa, saraton, yurak-qon tomir va boshqa xavfli kasalliklarni ilk bosqichda aniqlashda beqiyos ahamiyatga ega. Davlatimiz rahbari sog‘liqni saqlash sohasidagi korrupsiya va byurokratiyaga chek qo‘yish uchun ham raqamlashtirish zarurligini doimo uqtiradi.
Sun’iy intellekt tibbiyotda nafaqat tashxis, balki profilaktika tizimini ham yangi bosqichga olib chiqadi. Katta hajmdagi tibbiy ma’lumotlarni tahlil qilish orqali aholining salomatlik ko‘rsatkichlarini prognoz qilish va epidemiologik vaziyatni nazorat qilish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu esa tibbiy resurslarni to‘g‘ri taqsimlash va dori-darmon vositalariga bo‘lgan ehtiyojni aniq belgilashga xizmat qiladi. Sun’iy intellekt yordamida ishlaydigan virtual diagnostika markazlari chekka hududlardagi bemorlarga ham malakali tibbiy yordam olish imkonini beradi, bu esa ijtimoiy adolat tamoyilining amaldagi ifodasidir.
Iqtisodiyotning real sektori, xususan, qishloq xo‘jaligida sun’iy intellektning o‘rni beqiyos. O‘zbekiston kabi agrar soha muhim o‘rin tutadigan mamlakatda suv resurslarini tejash va hosildorlikni oshirishda intellektual tizimlar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Yerlarning sho‘rlanish darajasi, o‘simliklarning kasallanishi va suvga bo‘lgan ehtiyojini kosmik suratlar va yerdagi sensorlar yordamida tahlil qiluvchi SI tizimlari joriy etilmoqda. Bu texnologiyalar dehqon va fermerlarimizga qachon va qancha o‘g‘it solish, sug‘orishni qaysi vaqtda amalga oshirish bo‘yicha aniq tavsiyalar beradi, natijada xarajatlar kamayib, hosildorlik oshadi.
Davlat boshqaruvi va xavfsizlik masalalarida ham sun’iy intellekt yangi imkoniyatlar eshigini ochmoqda. "Xavfsiz shahar" loyihalari doirasida yuz-qiyofani aniqlash, yo‘l harakatini boshqarish va jinoyatchilikning oldini olish tizimlari takomillashmoqda. Biroq, Prezidentimiz ta’kidlaganidek, texnologiya har doim inson nazoratida bo‘lishi, uning shaxsiy hayoti va huquqlarini buzmasligi lozim. Shu sababli, mamlakatimizda sun’iy intellektning axloqiy me’yorlari va kiberxavfsizlik masalalariga ham alohida e’tibor qaratilmoqda.
Sun’iy intellektning rivojlanishi, shubhasiz, mehnat bozoriga ham ta’sir ko‘rsatadi. Ayrim kasblarning yo‘qolib ketishi yoki avtomatlashtirilishi haqidagi xavotirlar asossiz emas. Lekin shu bilan birga, ushbu texnologiyalar mutlaqo yangi kasblarni va imkoniyatlarni yaratadi. Shu bois, O‘zbekistonda "Inson kapitalini rivojlantirish" ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Biz yoshlarimizni nafaqat texnologiyani ishlatishga, balki uni yaratishga o‘rgatishimiz kerak. Prezidentimizning "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi aynan shu maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lib, u yurtimizni mintaqaviy IT-xabga aylantirishni nazarda tutadi.
Ma’lumotlarning hajmi va sifati sun’iy intellektning "yoqilg‘isi" hisoblanadi. Shu bois, davlat organlarida ma’lumotlar omborini shakllantirish va ularni yagona tizimga integratsiya qilish ishlari jadallashtirilmoqda. SI texnologiyalari davlat xizmatlarini ko‘rsatishda inson omilini kamaytirish orqali shaffoflikni ta’minlaydi. Misol uchun, ijtimoiy yordamga muhtoj oilalarni aniqlash va ularga manzilli ko‘mak berishda intellektual tahlil tizimlarining joriy etilishi adolat mezonlarini mustahkamlaydi.
Cun’iy intellekt — bu kelajak emas, balki bugunning talabidir. O‘zbekistonning bu yo‘nalishdagi dadil qadamlari mamlakatning texnologik mustaqilligini ta’minlashga va xalqimizning turmush farovonligini yuksaltirishga xizmat qiladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida amalga oshirilayotgan "Raqamli O‘zbekiston" loyihasi nafaqat iqtisodiy ko‘rsatkichlarni oshirish, balki inson qadri ulug‘lanadigan, texnologiya va ma’naviyat uyg‘unlashgan yangi jamiyat barpo etishning muhim poydevoridir. Biz bu jarayonda faol ishtirok etib, zamonaviy ilm-fan yutuqlarini milliy manfaatlarimiz yo‘lida safarbar etishimiz lozim.
Alouddin G‘afforov,
O‘zA