Toshkentda ilk marta “SheScience – 2025” Markaziy Osiyo olimalari forumi bo‘lib o‘tdi. Uning asosiy natijasi esa qo‘shma bayonotning qabul qilinishi bo‘ldi. Bu Markaziy Osiyo mamlakatlarining ilmiy va innovatsion ekotizimlarini integratsiyalash, ilm-fanda olima ayollarning ishtirokini kengaytirish va hamkorlikda qo‘shma tadqiqotlarni rivojlantirish sohalarini belgilovchi mintaqaviy hujjatdir.

“SheScience – 2025: mintaqaviy taraqqiyotni ilmiy va innovatsion ekotizimlar orqali qo‘llab-quvvatlash” forumida Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon hamda mamlakatimizdan 60 dan ortiq olima va tadqiqotchi ayol ishtirok etdi. 

Qo‘shma bayonotda kelajakdagi hamkorlikning beshta asosiy yo‘nalishi va mintaqaning umumiy muammolarini samarali hal qilishga qaratilgan barqaror ilmiy ekotizimlarni shakllantirish belgilangan. Hujjat shuningdek, har yili mintaqaviy forumni navbatma-navbat o‘tkazish uchun asos yaratadi. 

Ishtirokchilar ekologik xavflar, raqamli transformatsiya va sun’iy intellektni joriy etish bilan bog‘liq global muammolarga duch kelganda tizimli hamkorlik zarurligini ta’kidladi.

[gallery-26453]

– Bugun biz, Markaziy Osiyo mintaqasini rivojlantirish uchun ilm-fan salohiyatidan foydalanish jarayonida ishonch, birdamlik va umumiy istak asosida mintaqaviy ilmiy integratsiyaning yangi formatini yaratmoqdamiz, - dedi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Shaxlo Turdiqulova. – Mazkur forum olima ayollar uchun nafaqat bilim almashish maydoni, balki yangi tadqiqot yo‘nalishlari, konsorsiumlar va tashabbuslarni shakllantiradigan platformaga aylanmoqda. Bizning qo‘shma bayonotimiz shunchaki deklaratsiya emas, balki birgalikda amalga oshiradigan ishlarimizning amaliy yo‘l xaritasidir.

Forum O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan Jahon Fanlar akademiyasi (TWAS), Rivojlanayotgan mamlakatlarda fan sohasidagi ayollar tashkiloti (OWSD), Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki bilan hamkorlikda tashkil etildi. 

– Markaziy Osiyo mamlakatlarining izolyatsiya qilingan tadqiqot tashabbuslaridan mintaqaviy hamkorlikka o‘tish muhim ahamiyat kasb etadi, -dedi qozog‘istonlik Akademik Zarema Shaukenova. – Ilmiy yondashuvlarning birligi, qo‘shma tadqiqotlar va ta’lim dasturlarini muvofiqlashtirish inson kapitalini rivojlantirishni sezilarli darajada tezlashtirish va mintaqaning ilmiy unumdorligini oshirish imkonini beradi.

Panel muhokamalari va ekspertlar taqdimotlari davomida “Markaziy Osiyo mamlakatlarida ilmiy va innovatsion ekotizimlarni integratsiyalash”, “Sun’iy intellektni rivojlantirish va uni tadqiqotlarda qo‘llash”, “Ilmiy kommunikatsiya va fanga jamoatchilik ishonchi”, “Energiya samaradorligi va qayta tiklanadigan energiya”, “Fanni tijoratlashtirish va akademik tadbirkorlik” mavzularida zamonaviy fan va innovatsiyalarning dolzarb masalalari muhokama qilindi.  

Olima ayollar mintaqaviy hamkorlik salohiyatini namoyish etuvchi tadqiqotlar, loyihalar va milliy amaliyotlarni taqdim etdi. Shu jumladan, ekspert dasturining asosiy yo‘nalishi Qirg‘iziston Respublikasi Milliy Fanlar akademiyasi vakili Zuurakan Kadenovaning “Sun’iy intellekt kelajak ilmining kaliti sifatida” mavzuidagi taqdimoti o‘tkazildi. Olima o‘z taqdimotida raqamli yechimlarni joriy etishni tezlashtiradigan va Markaziy Osiyo mamlakatlarining ilmiy raqobatbardoshligini mustahkamlaydigan qo‘shma ma’lumotlar platformalari, sun’iy intellekt mutaxassislari uchun o‘quv dasturlari va fanlararo tadqiqot loyihalarini yaratish zarurligini ta’kidladi.

Kamola YUSUPOVA, Muhammad AMIN (surat), O‘zA