2022-2026 йилларга мўлжалланган янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясида иқтисодиётни электр энергияси билан узлуксиз таъминлаш ҳамда “Яшил иқтисодиёт” технологияларини барча соҳаларга фаол жорий этиш, 2026 йилга келиб электр энергияси ишлаб чиқариш кўрсаткичини қўшимча 30 миллиард кВт соатга ошириб, жами 100 миллиард кВт соатга етказиш вазифаси белгиланди. Бунда қайта тикланувчи энергия манбалари улушини 25 фоизга олиб чиқиш орқали йилига қарийб 3 миллиард кубометр табиий газни тежаш режалаштирилган.

Жумладан, сўнгги йилларда республика бўйича 129 829 та объектга 1 650 МВт қуёшпанеллари ўрнатилган бўлиб, божхона органлари ишчи гуруҳлари томонидан назоратга олинди ва маълумотлар “Яшил энергия” ахборот тизимига киритилди. 

“Ўзбекистон – 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид давлат дастури” доирасида ижтимоий соҳа ва давлат идораларининг салкам 20 мингта объектига 377 МВт, тадбиркорлик субъектларининг 30 мингга яқин иншоотига 885 МВт, кўп қаватли 2 мингдан ортиқ уйларга 27МВт, аҳолининг 78 136 та хонадонларига 361 МВт қуёш панеллари ўрнатилди. Масалан, биргина Чилонзор туманининг “Катта дўмбробод” маҳалласи аҳолиси қуёш панелларининг иқтисодий самарасини бири-биридан эшитиб, уни ўрнатишга барча фаол киришди. Натижада маҳалла аҳли электр энергиядан иқтисод қилган маблағларидан бошқа коммунал тўловларини тўлаб, муқобил энергия самарасини кўрмоқдалар. Энг муҳими маҳалланинг электр жиҳозлари тўла қувватланиб ишламоқда.

- Апрель ойининг охирида қуёш панели ўрнатгандим, шу кунгача уйда кондиционер ишлаб турибди, 2та электромобиль қувватланмоқда, шундай бўлсада давлатга пул тўлаётганим йўқ, - дейди ушбу маҳаллада яшовчи Ботир Назаров. – Ундан ташқари ҳамёнимга 3 млн сўмга яқин пул йиғилди. Қуёш панели ўрнатадиган корхона буни ўрнатди, туман электр тармоқлари корхонаси ходимлари рўйхатга олишди. 10 киловаттлигини 44 млн сўмга қўйдим. Мендан кўриб акам 15 киловаттлигини 55 млн сўмга ўрнатди. 

Ўз навбатида ишчи гуруҳлар томонидан ўтказилган назорат ва мониторинг жараёнларида 2 139 та объектга 29 МВт қуёш панеллари ўрнатилмаган ҳолатлари аниқланиб, бартараф этилди. 276 та иншоотга ўрнатилган 5.7 МВт панеллар ишчи ҳолатда эмаслиги маълум бўлди ва «Яшил энергия» ахборот тизимида бекор қилинди.

Ўтказилган тарғибот-ташвиқот ишлари натижасида юздан ортиқ давлат олий таълим муассасалари 57 МВт қуёш панеллари ўрнатиб, белгиланган режа 125 %га бажарилди ва яна 17 та юртимизда таъсис этилган хорижий олийгоҳ 1.8 МВт қуёш панелларини ўрнатди.

Бу борада айниқса Тошкентдаги Синапур менежментни ривожлантириш институти томонидан амалга оширилган ишлар эътиборга молик. Олийгоҳ ҳовлисида ва том қисмларида бирор-бир бўш жой қолмаган. Хатоки институт ҳудудидан оқиб ўтувчи ариқ тепасидан ҳам унумли фойдаланилган. Зеро, олийгоҳ жамоаси қуёш панелларининг қанчалик афзаллигини аллақачон ҳис қилишди. 

- Институтимиз ҳудудида 2024 йилжами 700 та қуёш панели ўрнатилди, - дейди институт мутахассиси Жаҳонгир Кенжаев. – Улар бизнинг институтимиз электр энергиясининг 70% сарфини қоплаяпти. Масалан, 6.5 минг киловатт ишлатсак, шуни 4.5 минг киловаттини қуёш панеллари ҳисобига қоплаяпмиз. 

Шу билан бирга 74 та божхона объектларига ўрнатилган 4 МВт қуёш панеллари ва 63 та гелиоколлектор ёрдамида 8.2 млн кВт/соатдан ортиқ электр энергия иқтисод қилинди.

“Шахсий намуна” ташаббуси билан ҳовлида яшовчи 239 нафар божхона ходими яшаш хонадонига 1529 кВт, тадбиркорларга
тегишли бўлган 135 та омбор ва 15 та ТИФ божхона постларига 41 МВт қуёшпанеллари ўрнатилди. Бундан ташқари, қуёш панелидан фойдаланиш истаги бору, лекин иқтисодий имкони етмаётган 120 нафар ходимга ссуда ажратиш орқали 700 кВт қуёш панеллари ўрнатиб берилди.

Ўзбекистон РеспубликасиПрезидентининг 2025 йил 30 январдаги фармони бўйича жорий йилда республика бўйлаб 31 269та объектга 665 МВт қуёш панеллари ва салкам 3 мингта иншоотга 1 179 минг литр гелиоколлектор, 3та объектда 7.2 МВт кичик гидроэлектр станциялари ишга туширилди. 

Албатта, республикамиз бўйича ўрнатилаётган қуёш панелларини узлуксиз етказиб бериш вауларга сифатли сервис хизматларини кўрсатиш бугунги кун талабидир. Шуларни инобатга олиб Янгийўл туманида қуёш панеллари ишлаб чиқариш корхонаси барпо этилди. Тадбиркор Бахтиёр Ҳафизовнинг айтишича 2023 йилда ташкил этилган корхона маҳсулотларига бўлган талаб бугун икки баробарга ошган. 

1 гектар майдонда Италия давлатидан келтирилган автоматлаштирилган ишлаб чиқариш ускуналари ёрдамида тайёрланаётган маҳсулот тўлиқ замон талабларига жавоб беради. Лойиҳа қиймати 5.5 млн доллар бўлган корхона бир йилда 367.5 минг дона қуёш панели ишлаб чиқаради ва бу ерда 55 та замонавий мутахассислик бўйича янги иш ўрни яратилган. 

Хуллас бугун дунёда энергия русурсларнинг тақчиллиги кузатилаётган бир вазиятда Ўзбекистонда соҳага давлат даражасида эътибор қаратилиши, электр энергия барқарорлигига эришишда, ер ресурсларидан самарали фойдаланишда ва энг муҳими она табиатни асрашда катта аҳамиятга эгадир. 

<iframe width="650" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/GyEOfVrZSmA" title="Quyosh panellarining afzalligi nimada?" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

Санжар Тошпўлатов, Дониёр Якубов, Улуғбек Тўхтаев, ЎзА