Президент Шавкат Мирзиёев экология және қоршаған ортаны қорғау жұмыстары мен алдағы жоспарларына қатысты таныстырылымымен танысты.

Осы жылдың 12-17 ақпанында Самарқанд қаласында жабайы жануарлардың қоныс аударатын түрлерін сақтау жөніндегі БҰҰ Конвенциясының Тараптар Конференциясының (COP-14) 14-ші отырысы өткені белгілі. Оған 130-дан астам елден 2 мыңға жуық азамат қатысты.

Шара соңында Конвенцияға мүше мемлекеттердің жүзеге асыруы үшін 2024-2032 жылдарға арналған жабайы жануарлардың қоныс аударатын түрлерінің Самарқанд стратегиялық жоспары бекітілді. Экологиялық тәуелділік бойынша жаһандық серіктестік (GPEC) бастамасы іске қосылды.

Өзбекстан 2024-2026 жылдарға БҰҰ Конвенциясының президенті болып сайланды. Ташкентте Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Орталық Азиядағы алғашқы өкілдігі ашылды. Сондай-ақ Өзбекстанда БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасының өкілдігін ашу туралы келісімге қол жеткізілді.

Дүниежүзілік банкпен бірлесіп Орталық Азияда 6 трансшекаралық қорғалатын табиғи аумақтарды құруға бағытталған жобаны жүзеге асыруға келісілді. Орталық Азия елдері мен халықаралық ұйымдар арасында бірқатар құжаттарға қол қойылды.

Мемлекет басшысы осы саладағы ынтымақтастықты жалғастырып, Өзбекстанның іс-қимыл жоспары мен жаңа гранттық жобаларын әзірлеу, халықаралық экологиялық ұйымдар мен конвенция штаб-пәтерінде сала мамандарын оқыту жөнінде тапсырмалар берді.

Сондай-ақ презентацияда «Өзбекстандағы тұрақты орман ландшафтарын қалпына келтіру» жобасы туралы ақпарат берілді.

Халықаралық даму қауымдастығының қатысуымен жүзеге асырылатын бұл жобаның жалпы құны 205 миллион доллардан асады және 6 жыл ішінде жүзеге асырылады. Бұл қаржы орман алқаптарын кеңейту, орман шаруашылығының материалдық-техникалық базасын нығайту, тұрақты менеджментті енгізу, экотуризм инфрақұрылымын дамыту сияқты мақсаттарға бағытталатын болады.

Атап айтқанда, ормандарды қалпына келтіру мен қорғауда инновациялық менеджмент жүйесі мен ақпараттық технологиялар енгізіледі. Тозған орман алқаптары қалпына келтіріледі. Шекаралас аймақтардағы ландшафттарды қалпына келтіру бойынша көршілес елдермен ынтымақтастық дамитын болады.

Соның нәтижесінде 175 мың гектар орманды, 38 мың гектар жайылымдық алқапты қалпына келтіру, 19 мың гектар жерде агроорман шаруашылығын, 5 мың гектар жерде өндірістік орман шаруашылығын құру, 63 шақырымдық экожолақ жасау көзделген.

Биылғы жылдың 4 қаңтарында Өзбекстан Республикасы Президентінің «Қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және олардың қоршаған ортаға кері әсерін азайту шаралары туралы» қаулысы қабылданды. Таныстырылымда аталмыш жарлықты жүзеге асыру аясында атқарылып жатқан жұмыстар туралы да ақпарат берілді.

Өзбекстанда жылына орта есеппен 6,8 миллион тонна тұрмыстық қалдықтар шығарылады. Соңғы жылдары санитар тазалау қызметімен қамтылған аудандардың саны 90 пайыздан астамға өсті. Бірақ қалдықтарды өңдеу деңгейі жоғары емес. Қазір мұндай кәсіпорындардың саны 313-ке жеткен.

Мұндай қызметті одан әрі ынталандыру шаралары Президент жарлығында айқындалған. Атап айтқанда, 2024 жылдың 1 маусымынан бастап тұрмыстық қалдықтардағы қайталама шикізатты сату тек биржа арқылы жүзеге асырылады. Қалдықтарды жинау «қайта өңделетін», «қайта өңделмейтін» және «азық-түлік» санаттарына бөлу арқылы ұйымдастырылады. Қалдықтарды жинау және өңдеу саласында жеке серіктестік дамытылады.

Белгіленбеген орындарға қоқыс тастағаны үшін айыппұл көлемін ұлғайту, қалдықтарды тазалау және шығару міндетін белгілеу шаралары күшейтілуде.

Сондай-ақ презентацияда тұрмыстық қалдықтар полигондарын оңтайландыру және қалдықтардан өнім шығаратын кәсіпорындарды құру мәселелері талқыланды.

Атап айтқанда, қоқыс полигондарын инвестиция үшін тартымды ету мақсатында олардың буферлік аймақтарында арнайы экономикалық аймақтар режимін енгізу, қалдықтарды жағу арқылы электр энергиясын құру, органикалық тыңайтқыштар өндіру кәсіпорындарын ашу бойынша жаңа жүйе құрылады. Бұл жаңа жүйенің алғашқы пилоттық жобасы Әндіжан облысында жүзеге асырылмақ.

Дәлірек айтқанда, Әндіжан ауданында 13 миллион доллар инвестиция арқылы жылына органикалық қалдықтардан 100 мың тонна тыңайтқыш және қалдықтардан 2 миллион киловатт сағат электр қуатын өндіретін жобаларды бастау жоспарлануда. Алдағы уақытта бұл Әндіжан тәжірибесі республиканың басқа аймақтарында да жүзеге асырылатын болады.

ӨзА