2025 йил Ўзбекистонда фармацевтика маҳсулотлари муомаласида сифат ва хавфсизликни таъминлаш борасида янги босқични бошлаб берди. Давлат томонидан қабул қилинган қарорларнинг амалиётга жорий этилиши натижасида назорат тизими фақат давлат рўйхатидан ўтказиш билан чекланиб қолмай, балки маҳсулот муомалага чиққанидан сўнг ҳам унинг хавфсизлигини баҳолашга қаратилган механизмлар билан бойитилди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 4 октябрдаги қарори билан тасдиқланган низомга мувофиқ, 2025 йил январь ойидан бошлаб фармацевтика маҳсулотларининг постмаркетинг назорати амалиётга жорий этилди. Мазкур янгилик давлат сиёсатидан назоратнинг реактив эмас, балки профилактикага асосланган модели устувор аҳамият касб этаётганини кўрсатди.

Ҳисобот йили давомида жами 30 та постмаркетинг назорати тадбири ўтказилди. Улардан 10 таси режали, 20 таси эса режадан ташқари бўлиб, фуқаролар мурожаатлари ҳамда оммавий ахборот воситаларида келтирилган маълумотлар асосида амалга оширилди. Бу ҳолат жамоатчилик сигналлари ва давлат назорати ўртасида самарали мулоқот шаклланаётганидан далолат беради.

Назорат тадбирлари доирасида 366 та дорихонадан 425 номдаги 3 390 қадоқ фармацевтика маҳсулотлари харид қилиниб, тегишли лаборатория синовларидан ўтказилди. Синов баённомалари ва ҳужжатлар таҳлили натижасида 26 номдаги фармацевтика маҳсулоти амалдаги норматив ҳужжатлар талабларига номувофиқ экани аниқланди. Уларнинг 16 таси дори воситалари, 10 таси эса тиббий буюмларни ташкил этди.

Муҳими, номувофиқ маҳсулотлар аниқлангач, давлат назорати фақат қайд этиш билан чекланиб қолмади. Аҳоли саломатлигига эҳтимолий зарар етказиш хавфининг олдини олиш мақсадида ушбу маҳсулотларни тиббиёт амалиётида қўллашни тўхтатиш, муомаладан чиқариш ҳамда белгиланган тартибда йўқ қилиш бўйича тегишли қарорлар қабул қилинди. Ишлаб чиқарувчи ва реализация қилувчи корхоналарга аниқ муддатлар белгиланган ҳолда кўрсатмалар берилди.

Шу билан бирга, аниқланган номувофиқлик ҳолатларининг сабаблари ва эҳтимолий оқибатларидан келиб чиқиб, ҳуқуқий баҳо бериш учун Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментига тегишли хулосалар тақдим этилди. Бу эса фармацевтика бозорида қонун устуворлиги ва масъулият тамойиллари давлат сиёсати даражасида кўрилаётганини кўрсатади.

Умуман олганда, 2025 йилда постмаркетинг назорати механизмини жорий этиш орқали фармацевтика маҳсулотлари муомаласида сифат ва хавфсизликни таъминлаш бўйича янги, самарали ва тизимли назорат модели шакллантирилди. Ушбу ёндашув дори воситаларини тартибга солишда давлат назоратининг имкониятларини кенгайтириб, аҳоли саломатлигини ҳимоя қилишда муҳим институционал қадам бўлди.

Моҳигул Қосимова, ЎзА