30 қаңтар Өзбекстан Республикасының Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) мүше болған күн. Бұл осыдан тура 30 жыл бұрын орын алған. Тарихи датаға орай ӨзА тілшісі осы беделді құрылымның Өзбекстандағы жобаларының үйлестірушісі, Елші доктор Пьер фон Аркспен сұхбаттасты.

-Елші Мырза! Өзбекстан Республикасы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына 30 жылдан бері мүше болғаны белгілі. Бұл қысқа мерзім емес. Өткен кезеңде қандай салалардағы ынтымақтастық басымдыққа ие болды деп ойлайсыз?

– Сөз басында Өзбекстан Республикасының басшылығын, оның ішінде оның азаматтарын елдің Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) мүше болуының 30 жылдығымен құттықтағым келеді. Жергілікті билік және азаматтық қоғаммен жақсы жұмыс істеп жатқанымызға да қуаныштымын. Біздің ұжым үшін осындай қолайлы ортада жұмыс істеу үлкен мәртебе.

ЕҚЫҰ – ынтымақтастық арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз ететін әлемдегі ең ірі аймақтық қауіпсіздік ұйымы. Ұйымның қауіпсіздікке қатысты кешенді көзқарасы саяси, әскери және трансұлттық қауіптердің алдын алу, экономикалық және экологиялық қауіпсіздік, гуманитарлық және адам құқықтары саласындағы ынтымақтастыққа негізделген.

Президент Шавкат Мирзияевтың бастамасымен алға қойылған «Жаңа Өзбекстанның» даму стратегиясы ұйымымыздың ұстанымдары мен міндеттеріне толық сәйкес келеді. Бұл, әрине, Өзбекстан мен ЕҚЫҰ арасындағы ынтымақтастықты дамытуға ықпалы зор.

Айта кетейік, ЕҚЫҰ жүргізіп жатқан жұмыстар ұйымға мүше мемлекеттердің шақыруымен үйлестіріледі. Сондықтан Өзбекстандағы жоба үйлестірушісі елдің басымдықтары негізінде ұлттық стратегияларды әзірлеуге және жүзеге асыруға көмектеседі.

Өзбекстандағы ЕҚЫҰ жобаларының үйлестірушісі (PCUz office) үкіметпен тығыз байланыста жұмыс істейді. Біздің басты серіктесіміз – Сыртқы істер министрлігі. Ендеше, Ташкенттегі өкілдігіміздің қызметін сіздің елмен ынтымақтастықты кеңейту және ілгерілету алаңы ретінде қарастыруға болады.

– Қазіргі таңда ЕҚЫҰ Өзбекстанда қандай жобаларды жүзеге асырып жатыр және алдағы ынтымақтастықтың келешегі туралы не айта аласыз?

– Өзбекстан ұйымға мүше 57 мемлекет арасында ең белсенділерден бірі. Үкімет пен азаматтық қоғам үйлестірушілер ғана емес, сонымен қатар Венада орналасқан Хатшылық, сондай-ақ ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы (ПА), Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюро (ДИАҚБ), Ұлттық азшылықты құрайтын мәселе жөнінде Жоғарғы комиссар және БАҚ еркіндігінің өкілі сынды институттармен жақын серіктес. Бұл әріптестікті жоғары деңгейдегі сапарлар нығайтты деп айтуға болады.

Сіздің ел ұйым аясында өтетін форумдарға белсенді түрде қатысады. Бұл Өзбекстанның көпжақты дипломатияға үлкен мән беретінін, осылайша ЕҚЫҰ аймағындағы бейбітшілік, тұрақтылық пен қауіпсіздікке үлес қосып отырғанын көрсетеді.

Алдағы ынтымақтастықтың болашағы зор. Біз бірқатар ұйымдармен сот жүйесін реформалау, заң үстемдігін қамтамасыз ету, сайлау жүйесі мен адам құқықтарын жақсарту, азаптаулардың алдын алу бағытында жұмыс істеп жатырмыз. Мүмкіндігі шектеулі жандардың құқықтарын, әйелдердің саяси және экономикалық өмірге араласуына, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте тиімді басқаруды күшейтуге, елдің экономикалық дамуына қолдау көрсетуге ерекше көңіл бөлетін боламыз. Сонымен қатар, экологиялық қауіпсіздікті нығайту біздің жұмысымыздың бір бөлігі болып табылады.

Сонымен қатар, біз үкіметке терроризмнің алдын алу және онымен күресуде, киберқауіпсіздік әлеуетін арттыруда, құқық қорғау және қауіпсіздік секторын басқаруды дамытуда, осылайша қауіпсіздік пен тұрақтылыққа үлес қосу арқылы көмектесеміз.

– Өзбекстандағы қызметіңіз пандемиямен тұспа-тұс келді. Сыртқы еңбек көші-қоны және мигранттарды реинтеграциялау мәселесі бойынша жалпы сомасы 250 мың еуроны құрайтын жобалар жайында 2022 жылы қандай жұмыстар атқарылады?

– Пандемия адамдардың өмірі мен қоғамға қатты әсер етуде. Коронавирустың кесірінен бүкіл әлемдік экономика белгілі бір мағынада, тығырыққа тірелді. Еңбек мигранттары осы кезеңде ең көп зардап шеккен топ болып табылады. Атап айтқанда, Өзбекстанның көптеген азаматтары үйлеріне орала алмау, жұмыссыз қалу қаупі және жаңа жұмыс табу мәселесіне байланысты түрлі қиындықтарға тап болды. Жағдайды жеңілдету мақсатында біздің кеңсе мигранттарға көмектесу мақсатында бірқатар бастамалар көтерді.

Атап айтқанда, Сыртқы еңбек көші-қоны агенттігінің ресми сайтында веб-портал және мобильді қосымша түріндегі онлайн-кеңес беру алаңын бірлесіп іске қосты. Жүздеген еңбек мигранттары қажетті құқықтық, әлеуметтік көмек, ақпарат немесе кеңес алу үшін платформаға жүгіне бастады. Бүгінде платформа мыңдаған азаматтарға сараптамалық кеңестер, құқықтық және жұмысқа орналасу туралы ақпарат береді. Бұл процесс 2022 жылы жүйелі түрде жалғасады.

Жоба үйлестіруші кеңсесі оралған мигранттардың кәсіби және кәсіпкерлік әлеуетін арттыру үшін оқу курстарын да ұйымдастырады. Биыл біз мигрант әйелдерге көбірек көңіл бөлетін боламыз.

– Өзбекстан соңғы жылдары шет елдермен мәдени-гуманитарлық байланыстарды кеңейтуге, елдегі туризмді дамытуға ерекше көңіл бөлуде. Бұл үдерісте ЕҚЫҰ-ның рөлі қандай?

-Өзбекстанның шет елдермен достық қарым-қатынас орнатып, ұлттық және аймақтық экономиканы дамытудағы күш-жігері мақтауға тұрарлық. Биліктің Орталық Азия аймағындағы бейбітшілік пен қауіпсіздікке өз үлесін қосып жатқаны рас. Бұл ел жаңа Өзбекстанды құруға бағытталған реформаларымен мақтану керек дегенді білдіреді.

Республиканың әлеуеті жоғары. Туризмді дамытуға, шет елдермен мәдени байланыстарды нығайтуға ерекше мән берілуде. Осыған байланысты ЕҚЫҰ Өзбекстанды маңызды ынтымақтастық конвенцияларын кеңейтуде, оның ішінде гуманитарлық немесе сот-құқықтық салаларда, халықаралық қауымдастықтың бастамаларына қосылуда қолдайды.

Сонымен қатар, жасыл экономика және экология саласындағы жобаларымыз Өзбекстандағы экологиялық ортаны жақсартуға, заманауи туризмді дамытуға ықпал етеді. Көптеген шағын және орта кәсіпорындар туризмнен пайда көреді.

– Ауғанстанмен шекаралас екенімізді ескере отырып, Өзбекстан басшылығының аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі күш-жігерін қалай бағалайсыз?

– Өзбекстан басшылығы 2016 жылдан бері Орталық Азияда достық қарым-қатынас орнатуға және қауіпсіздікті нығайтуға, аймақ тұрақтылығын нығайтуға өз үлесін қосып келеді. Бұл бағытта маңызды қадамдар жасалды. Ауғанстанмен сындарлы қарым-қатынастарды орнатуда, оның ішінде экономикалық байланыстар мен қауіпсіздікті нығайту бойынша маңызды шараларды әзірлеуде прагматикалық жол таңдалған. Республика өзін ауған халқы үшін, әсіресе гуманитарлық көмек жеткізудегі маңызды серіктес ретінде қарастырады. Осы орайда Терміз қаласы халықаралық орталыққа айналды. Бір сөзбен айтқанда, Өзбекстан Ауғанстандағы жағдайды тұрақтандыруда маңызды рөл атқарады.

Президент Шавкат Мирзияевтің басшылығымен жүргізіліп жатқан сыртқы саясат Орталық Азия мен Ауғанстанда тұрақтылық, тұрақты даму және тату көршілік ортасын құрудағы басым бағыт болып табылады. Өзбекстан аймақтағы белсенді серіктеске айналды, сондай-ақ халықаралық ұйымдармен екіжақты қарым-қатынас орнатты.

Осыны ескере отырып, біздің ұйым экономикалық байланыстарды жақсартуға, шекара қауіпсіздігін арттыруға және сауда-саттықты жеңілдетуге, халықаралық іс-шараларды ұйымдастыруға, сондай-ақ Орталық Азия елдері арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуге ерекше көңіл бөледі.

– Біздің оқырманға өз миссияңыз кезінде өзбекстанның қай аймақтарында болғаныңыз, жалпы еліміз бен халқымыз Сізге қалай әсер еткені де қызықты...

-Өзбекстан – Шығыс пен Батыстың, Солтүстік пен Оңтүстіктің арасындағы көптеген мәдениеттердің тоғысқан жерінде орналасқан бай мәдени мұрасы бар ел. Бұл елдің дамуына, халықтың мінез-құлқының қалыптасуына тікелей әсер еткен. Ғасырлар бойы тату-тәтті өмір сүріп келе жатқан түрлі діндер мен этностардың қауымдастықтары арасындағы кең пейілділік пен ашықтықты терең құрметке лайық. Адамдар арасындағы өзара сыйластық мақтауға тұрарлық. Ташкент қаласында ірі бітімгершілік келісімдер жасалып, көптеген халықаралық шаралар өтіп жатыр.

Елдегі тыныштық, өнер мен даму, классикалық және заманауи мәдениеттің үндестігі халықтың қонақжайлылығы және мейірімділігінің көрінісі болса керек. Білесіз бе, мен бұл елде әрқашан позитивті энергияны сезінемін. Әрқашан адамдармен сөйлесуді, олардың тәжірибесін үйренгім келеді. Азаматтардың кемелденуі бай зайырлы мәдениеттің жемісі деп білемін.

Өзбекстан көп ұлтты, көп конфессиялы және бай мәдениетті мемлекет. Болашақта республика өңірлік және жаһандық деңгейде маңыздырақ рөл атқарады деп ойлаймын. Биік даму жолы салт-дәстүрді сақтай отырып, бейбітшілік пен берекеге жетелейді деп сенемін.

– Мәнді әңгімеңіз бен жан-жақты ақпаратыңыз және құнды пікірлеріңіз үшін рахмет! Өзбекстан Ұлттық ақпарат агенттігі – ӨзА ұжымы атынан абыройлы да жауапты қызметіңізге табыс тілейміз.

ӨзА