O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiya huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligida O‘zbekistonning mintaqaviy tashkilotlar doirasidagi hamkorligining ustuvor yo‘nalishlariga doir brifing bo‘ldi.
Prezident Administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktori o‘rinbosari Umid Obidxo‘jayev jurnalistlarga quyidagilarni ma’lum qildi:
– O‘zbekiston tomoni ko‘p tomonlama o‘zaro manfaatli savdo-iqtisodiy va madaniy-gumanitar hamkorlikni rivojlanishning muhim vositasi deb biladi, – deydi Umid Obidxo‘jayev. – bugungi kunda SHHT to‘laqonli va nufuzli xalqaro tashkilot sifatida qat’iy shakllandi, deb hisoblaymiz.
SHHTning o‘sib borayotgan xalqaro obro‘si va jozibadorligini belgilaydigan eng muhim jihatlar quyidagilardir:
Birinchidan, SHHT o‘zining asosiy tamoyillaridan kelib chiqib, o‘zini mintaqada barqarorlik va xavfsizlikni saqlashning ishonchli kafili, deb e’lon qiladi, bu dunyoda yuzaga keladigan tez o‘zgaruvchan va notinch vaziyatning hozirgi bosqichida dolzarbligi yo‘qotilmaydigan ahamiyat kasb etadi.
Ikkinchidan, ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va gumanitar sohalarda ko‘p qirrali samarali hamkorlikni tashkil etish bo‘yicha qo‘yilgan va hal qilinayotgan vazifalarning dolzarbligi har bir a’zo mamlakat uchun ahamiyatli bo‘lgan yirik loyihalarni amalga oshirishda zarur shartnomaviy-huquqiy bazani shakllantiradi.
Uchinchidan, SHHT a’zo davlatlarning teng huquqli birlashmasi bo‘lib, uning faoliyati boshqa mamlakatlar manfaatlariga qarshi yo‘naltirilmaganligini va blokli qarama-qarshilik xususiyatiga ega emasligini yaqqol namoyish etadi.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning SHHT doirasida siyosiy, savdo-iqtisodiy, transport, logistika, innovatsiyalar va boshqa sohalardagi hamkorlik samaradorligini oshirishga qaratilgan (SHHTning 2017-2019 yillardagi Ostona, Sindao va Bishkek sammitlari) bir qator tashabbuslari alohida ahamiyatga ega. Jumladan, Prezidentimizning 2018 yil 26 iyundagi farmoni bilan Toshkentda SHHTning Xalqaro diplomatiya markazi tashkil etildi.
Shuningdek, Prezidentimizning 2018 yil 28 iyundagi qarori bilan Samarqandda "Ipak yo‘li" xalqaro turizm universiteti tashkil etildi, 2019-2020 yillarda SHHTga a’zo davlatlarning ilmiy- tadqiqot muassasalari o‘rtasidagi hamkorlik to‘g‘risida amaliy tadbirlar rejasi ("Yo‘l xaritasi") qabul qilingan. SHHTga a’zo davlatlarning raqamlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida hamkorlik konsepsiyasi qabul qilindi.
2019 yil 26 sentyabrda Toshkentda birinchi Axborot texnologiyalari va innovatsion rivojlanish forumi bo‘lib o‘tdi.
O‘zbekiston Respublikasining Turkiy tilli davlatlar hamkorlik kengashi (TTDHK) tarkibiga kirishi uning Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida o‘tkazilgan ko‘p tomonlama diplomatsiyaning faollashuvi natijasi bo‘ldi. Respublikaning Turkiy Kengash faoliyatidagi ishtiroki savdo-sotiq va investitsiyalarni jalb qilishda qulay sharoitlarni yaxshilash, transport aloqalarini mustahkamlash, bojxona va tranzit protseduralarini, tovarlar, kapital, xizmatlar va texnologiyalarning erkin harakatlanishini bosqichma-bosqich amalga oshirishga, moliyaviy va bank operatsiyalarini yanada soddalashtirish uchun yaxshi istiqbollarni ochib beradi.
2020 yil 10 aprel TTDHK Davlat rahbarlari kengashining navbatdan tashqari yig‘ilishi “COVID-19” pandemiyasiga qarshi kurashda birdamlik va hamkorlik" mavzusida bo‘lib o‘tdi. Tadbir davomida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Turkiya Kengashi davlatlari o‘rtasida “COVID-19” pandemiyasi va uning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlariga qarshi kurashda xalqaro yuk tashuvlarni osonlashtirish bilan bir qatorda hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan bir qator tashabbuslarni ilgari surdi.
Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YeOII) – bu Bojxona ittifoqi va Yagona iqtisodiy makon to‘g‘risidagi bitim asosida tuzilgan xalqaro integratsion iqtisodiy birlashmadir.
YeOII Ostona shahrida Rossiya, Qozog‘iston va Belarus o‘rtasida 2014 yil 29 mayda imzolangan Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi to‘g‘risidagi shartnomaning 2015 yil 1 yanvarda kuchga kirishi bilan ish boshladi.
bugungi kunda Rossiya, Belarus, Qozog‘iston, Armaniston va Qirg‘iziston Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi a’zo davlatlaridir. Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi doirasida tovarlar, xizmatlar, kapital va ishchi kuchi uchun katta bozor shakllandi. Ishtirokchi mamlakatlarning yalpi ichki mahsuloti 1,8 trillion dollarni tashkil etadi, aholisi 180 million kishidan ortiq.
YeOII rivojlanishining asosiy ustuvor yo‘nalishi a’zo davlatlarning moliyaviy-iqtisodiy resurslarini birlashtirish, Ittifoq doirasidagi o‘zaro integratsion aloqalarni kuchaytirish, savdo-iqtisodiy, transport, energetika sohalari va aloqa sohasida umumiy salohiyatdan samarali foydalanish bo‘lib qolmoqda.
YeOII Oliy iqtisodiy kengashi qaroriga asosan “2030 yilgacha Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari” doirasida 2025 yilgacha yagona transport maydoni, umumiy energiya va elektr bozorlari va muvofiqlashtirilgan agrosanoat siyosatini shakllantirish belgilangan.
2020 yil 11 dekabr Oliy Yevroosiyo Iqtisodiy Kengashi yig‘ilishidan so‘ng, O‘zbekiston Respublikasiga tashkilotda kuzatuvchi maqomini berish to‘g‘risida bir ovozdan qaror qabul qilindi. O‘zbekistondan tashqari, xuddi shunday maqomga Moldova (2018) va Kuba (2020) ham ega.
Yuqorida aytib o‘tilganlardan tashqari, ta’kidlash lozimki, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi savdo-iqtisodiy hamkorlik o‘rnatish bo‘yicha Erkin savdo hududi (FTA) to‘g‘risidagi shartnomalar imzolash orqali ham uchinchi mamlakatlar bilan ham hamkorlik qiladi.
bugungi kunga qadar FTA shartnomalari Vetnam (2016), Singapur (2018), Eron (2018), Serbiya (2019) bilan imzolandi, shuningdek, Xitoy bilan savdo-iqtisodiy hamkorlik to‘g‘risidagi bitim (2017) bo‘yicha muzokaralar yakunlandi.
Hozir YeOII FTA shartnomasini tuzish to‘g‘risida Hindiston, Misr, Tailand, Mo‘g‘uliston va boshqa mamlakatlar bilan muzokaralar olib bormoqda.
Shahnoza Mamaturopova, O‘zA