Bugungi shiddat bilan o‘zgarayotgan global siyosiy va iqtisodiy manzara sharoitida Markaziy va Janubiy Osiyo mintaqalari o‘rtasidagi tarixiy aloqalarni qayta tiklash strategik zaruratga aylandi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Pokistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi va oliy darajadagi muzokaralar ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni sifat jihatidan mutlaqo yangi bosqichga — strategik sheriklik darajasiga ko‘tardi. Bu aloqalar nafaqat ikki tomonlama manfaatlarga, balki keng qamrovli mintaqalararo bog‘liqlik g‘oyasiga asoslangani bilan ahamiyatlidir.
Hamkorlikning eng ustuvor yo‘nalishi sifatida transmintaqaviy transport koridorlarini rivojlantirish masalasi kun tartibining markazida turibdi. Davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek: “O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasidagi hamkorlik nafaqat ikki mamlakat, balki ulkan mintaqalarning taraqqiyotiga xizmat qiladi. Bizning asosiy maqsadimiz — Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘laydigan eng qisqa, xavfsiz va iqtisodiy samarali transport-tranzit yo‘laklarini barpo etishdir”. Xususan, “Transafg‘on temir yo‘li” loyihasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun mintaqa uchun jahon okeaniga chiqishning eng qisqa va xavfsiz diversifikatsiya yo‘li hisoblanadi. Ushbu magistralning qurilishi yuk tashish vaqtini 35-40 foizga, xarajatlarni esa qariyb 30 foizga qisqartirish imkonini beradi.
Iqtisodiy diplomatiya doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida tovar aylanmasining sifat va miqdor ko‘rsatkichlarida keskin o‘sish kuzatilmoqda. Tashrif davomida imzolangan Imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim (PTA) va Sarmoyaviy hamkorlik bo‘yicha “Yo‘l xaritasi” ikki mamlakat tadbirkorlari uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Bugungi kunda o‘zaro savdo aylanmasi 240–280 million dollar atrofida bo‘lsa-da, oliy darajadagi muloqotlarda ushbu ko‘rsatkichni yaqin istiqbolda 1 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha aniq vazifalar belgilandi. Hozirda farmatsevtika, to‘qimachilik va logistika sohalarida 200 dan ortiq qo‘shma korxonalar faoliyat yuritayotgani sanoat kooperatsiyasining amaliy natijasidir.
Ekspertlarning ta’kidlashicha, ushbu yaqinlashuv geoiqtisodiy jihatdan beqiyos ahamiyatga ega. Pokiston portlari — Markaziy Osiyo davlatlari uchun jahon okeaniga chiqishning eng yaqin va qulay nuqtasidir. Bu strategik yaqinlashuv nafaqat iqtisodiy farovonlikka, balki Afg‘onistonni tinch yo‘l bilan qayta tiklash va mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi muhim omildir.
Siyosiy sohada Toshkent va Islomobodning mintaqaviy xavfsizlik masalasidagi pozitsiyalari mushtarakdir. Prezidentimiz ta’kidlaganidek: “Biz Afg‘onistonni mintaqaviy loyihalardan chetda qoldirmaslik, aksincha, uni mintaqalararo bog‘liqlikning ajralmas qismiga aylantirish tarafdorimiz”. Bu borada Shanxay hamkorlik tashkiloti va Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti doirasidagi faol muloqotlar ko‘p tomonlama diplomatiyaning samarali vositasi bo‘lib xizmat qilmoqda.
Ma’naviy-tarixiy ildizlarning mushtarakligi esa strategik sheriklikning madaniy ustunidir. Zahiriddin Muhammad Bobur merosi va umumiy islom madaniyati xalqlarimiz o‘rtasidagi do‘stlik rishtalarini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Xulosa qilganda, O‘zbekiston va Pokiston o‘rtasidagi munosabatlarning strategik xarakteri Markaziy va Janubiy Osiyoni birlashtiruvchi yangi iqtisodiy makon yaratilishida “lokomotiv” vazifasini bajaradi. Bu nafaqat ikki davlat farovonligiga, balki butun mintaqaning global iqtisodiy tizimdagi mavqeini mustahkamlashga qaratilgan uzoq muddatli va sermahsul hamkorlik modelidir.
A.G‘afforov,
O‘zA