“Омикрон” штамми илк бор ўтган йили ноябрда Ботсвана ва Жанубий Африка республикасида аниқланган эди.
Шу боис, “омикрон” ҳақида турли минтақаларда турлича фикрлар ҳам қулоққа чалиниб турибди. Масалан, ЖССТнинг Европа минтақавий бюроси директори Ханс Клюге коронавируснинг "омикрон" штамми Европада COVID пандемиясига якун ясаши мумкин, деб баёнот берди.
"Катта эҳтимол билан, минтақа пандемиянинг якунланиш босқичига яқинлашмоқда", – дея келтиради Клюгенинг сўзларини Франс Пресс агентлиги.
Минтақа бюроси директорининг таъкидлашича, Европада “омикрон”нинг юқори суръат билан тарқалиш даври ўтгандан кейин, бир қанча вақт давомида минтақада глобаль иммунитет қарор топади. Клюгенинг фикрича, у вирус юқиши ёки вакцина орқали шаклланади, шунингдек, мавсумий шароит билан ҳам боғлиқ бўлиши мумкин.
Олимнинг таъкидлашича, касалликнинг кейинги ривожи ҳақида башорат қилиш мумкин бўлса, уларни эндемик хасталиклари, деб аташ мумкин. Бироқ коронавируснинг эндемик кўринишга ўтаётгани ҳақида гапиришга анча эрта. "Мазкур вирус бизни кўп бор ҳайратга солди, шундай экан жуда эҳтиёт бўлишимиз зарур", — дейди врач.
“Омикрон”нинг яна бир жиҳати унинг симптомлари бўлмоқда. Деярли барча мутахассислар касаллик белгилари одатдаги гриппнинг классик кўринишларига ўхшаши қайд этишмоқда. Масалан, бангладешлик профессор, соғлиқни сақлаш бош бошқармаси расмий вакили Назмул Исломнинг маълум қилишича, мамлакатда “омикрон” штамми билан оғриган беморларнинг қарийб тўртдан уч қисми (73 фоиз) тумовдан шикоят қилган.
Профессорнинг маълумот беришича, дунё бўйича аҳолиси энг зич мамлакат ҳисобланган Бангладешда 68 фоиз беморларнинг бошида оғриқ кузатилган, инфекцияга учраганларнинг 64 фоизи танасида чарчоқни ҳис қилган. Камида 60 фоиз бемор аксириш ёки томоғида оғриқдан шикоят қилган, 44 фоизини йўтал безовта қилган.
"Биз ушбу белгиларга эътибор қаратишимиз лозим, чунки улар мавсумий грипп белгиларига ўхшаб кетади", – дея огоҳлантирмоқда Назмул Ислом.
Яна бир мутахассис, тиббиёт фанлари номзоди, Россиядаги “К+31” клиника тармоғи бош врачи Борис Чурадзе коронавирус инсоннинг турли органларига таъсир қилишини айтмоқда. Шифокор Sputnik радиосига берган интервьюсида COVID-19 га чалинган беморларда онда-сонда учрайдиган, бироқ жуда хавфли асоратлар ҳақида сўзлаган.
Шифокорлар коронавирус инфекциясининг турли кўринишлари билан тўқнаш келмоқда. Коронавирус организмнинг исталган тизимини ишдан чиқариши мумкин. Беморларда айниқса ўпка зарар кўрмоқда, бироқ бошқа асоратлар ҳам кузатилмоқда.
"Буни олдиндан айтиш қийин. Кимдадир тромбоэмболик асоратли ўлимга олиб келадиган тромбоз юз беради, бошқа бир беморда оғир миокардит ёки вирусли гепатит, яна бошқасида перитонит, яъни қорин бўшлиғида асорат кузатилиши мумкин", – дея аниқлик киритади Чурадзе.
COVID-19 камдан-кам ҳолатларда жиддий перитонит билан кузатилади, бироқ барибир бундай ҳолатлар кузатилиб туради. Врачнинг таъкидлашича, коронавирус инфекцияси келтирган қорин бўшлиғининг шамоллаши бемор органларининг айримларида иммун функцияси билан боғлиқ бўлиши мумкин.
"Қорин бўшлиғи иммунокомпетентли тўқималарга жуда бой. Қорин бўшлиғида кўп миқдорда лимфатик тугунлар мавжуд, қорин ёғлари бор. Буларнинг барчаси иммунли жавоб учун масъул ҳисобланади. Агарда коронавирус инфекцияси натижасида иммун жавоби патологик бўлса ёки нотўғри бўлса, қорин бўшлиғи асоратлар шаклланадиган ҳудудга айланиши мумкин", – дейди Чурадзе.
COVID-19 га хос бўлмаган ушбу белгилар "қориннинг оғриши" ва бошқа бир гуруҳ симптомлар кўринишида юзага чиқади. Бундай пайтда зудлик билан тиббий ёрдамга мурожаат қилиш лозим.
"Бу қоринда кучли оғриқ, ҳаво тўпланиши, овқат ҳазм қилмай қўйиши, ич кетиши, интоксикация – “қорин бураши” белгилари билан кузатилади", – дейди шифокор.
Британиялик эпидемиолог, профессор Тим Спектор эса коронавирусга қарши эмланган кишилар “омикрон”га чалинганда беморда бешта белги намоён бўлади, дейди.
The Conversation нашрига интервью берар экан, профессор асосий белгилар сифатида тумов, аксириш, чарчоқ, бош оғриғи ва томоқдаги оғриқни келтирди. Унинг таъкидлашича, “омикрон” билан хасталанган беморларнинг атиги ярми классик аломатларни эътироф этишган, яъни танада ҳароратнинг кўтарилиши, йўтал ва ҳид билиш қобилиятини йўқотиш.
"Омикронга чалинганларда оддий шамоллашда кузатиладиган симптомлар юзага келмоқда. Бу аломатлар айниқса эмланганларда кузатилмоқда", – дейди мазкур нашр эпидемиолог сўзларини келтирар экан.
Коронавируснинг кейинги ривожи ҳақида бироз ижобий фикрлар айтилаётганига қарамай, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти хотиржам бўлишга ҳали эрта эканини қайта –қайта такрорламоқда. Чунки мутахассисларнинг фикрича “омикрон” энг сўнгги штамм бўлмаслиги ҳам мумкин.
Куни кеча ЖССТ эксперти Мария ван Керкхове ташкилотнинг сайтида "беш дақиқалик фан" дастурида чиқиш қилиб, коронавируснинг "омикрон" дан ҳам юқимлироқ штамми пайдо бўлиши мумкинлигини таъкидлаб ўтган.
У коронавируснинг келгуси тури "омикрон"дан ҳам юқимлироқ бўлиши мумкин, деб огоҳлантирди.
"Ушбу вирус қанча кўп айланиб юрса, унинг ўзгариш имконияти шунча кўп бўлади", – дейди мутахассис.
Керкховенинг таъкидлашича, "омикрон" SARS-CoV-2нинг сўнгги штамми бўлмайди, келгусида инфекциянинг “хавотир уйғотувчи” тоифасига тегишли янги вариантлари пайдо бўлиш эҳтимоли юқори".
Унинг айтишича, янги штаммлар қандай бўлиши ҳозирча номаълум, бироқ уларнинг янада юқимлироқ бўлишига шубҳа қилмасак ҳам бўлади.
Керкховенинг аниқлик киритишича, янги штаммлар оғир ёки енгил кечиши мумкин, лекин у иммун ҳимояни четлаб ўтиш имкониятига эга бўлиш қобилиятига эга бўлади.
Экспертнинг эслатишича, "омикронга" вируснинг “кучсиз” варианти сифатида муносабатда бўлмаслик лозим,
Хуллас, ҳар қандай шароитда ҳам, врачлар COVID-19 нинг оғир асоратларидан қочиш ва уни юқтириб олиш хавфини пасайтириш учун вакцина олиш энг мақбул ва самарали йўл эканини қайта-қайта таъкидламоқда.
Интернет материаллари асосида
Саидмурод Раҳимов тайёрлади, ЎзА