So‘nggi yillarda mamlakatimizda inson huquq va erkinliklarini himoya qilish, ayniqsa, odam savdosi kabi transmilliy jinoyatlarga qarshi kurashish davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Toshkent viloyati o‘zining geografik joylashuvi, qo‘shni davlatlar bilan chegaradoshligi va aholi zichligi sababli bu borada alohida strategik ahamiyatga ega hudud hisoblanadi.

2025 yil davomida viloyatda odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy komissiya tomonidan tizimli ishlar amalga oshirildi. Tahlillarga ko‘ra, jinoyatchilikning bu turiga qarshi kurashda asosiy urg‘u nafaqat jinoyatchilarni jazolashga, balki uning oldini olish — profilaktika ishlariga qaratilmoqda.

Raqamlar nima deydi? 2025 yilning birinchi yarmida viloyat huquq-tartibot organlari tomonidan olib borilgan tezkor tadbirlar natijasida odam savdosi bilan bog‘liq bir nechta jinoiy guruhlar faoliyatiga chek qo‘yildi. E’tiborlisi, aniqlangan holatlarning 60 foizi mehnat ekspluatatsiyasi, 40 foizi esa shahvoniy ekspluatatsiya bilan bog‘liq. Biroq, raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan jinoyatchilarning usullari ham o‘zgarmoqda: qurbonlarning 70 foizi ijtimoiy tarmoqlardagi (Telegram, Instagram) "xorijda oson ish" mazmunidagi e’lonlar orqali tuzoqqa tushirilgan.

Ekspert fikri: "Odam savdosiga qarshi kurashda faqat jazo choralari yetarli emas. Biz asosiy e’tiborni aholining zaif qatlamlari, ayniqsa, ishsiz ayollar va migratsiyadan qaytgan yoshlarning ijtimoiy himoyasiga qaratmoqdamiz," — deydi soha mutaxassisi. Uning ta’kidlashicha, viloyatda tashkil etilgan "Xavfsiz migratsiya" markazlari orqali 2025 yilda 1200 nafardan ortiq fuqaro xorijga ketishdan oldin bepul huquqiy maslahat va kasbiy tayyorgarlikdan o‘tdi.

Reabilitatsiya va yangi hayot: Jinoyatchilikning oldini olishda ijtimoiy reabilitatsiya masalasi ham muhim rol o‘ynamoqda. Toshkent viloyatida odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish bo‘yicha maxsus markazlar faoliyati tubdan yangilandi. Bu yerda jabrlanuvchilarga nafaqat psixologik va tibbiy yordam ko‘rsatiladi, balki ularning bandligini ta’minlash orqali ijtimoiy muhitga qayta moslashishiga (reintegratsiya) ko‘maklashilmoqda. Masalan, Bo‘ka va Oqqo‘rg‘on tumanlarida jinoyat qurboni bo‘lgan 12 nafar ayol kasb-hunarga o‘qitilib, "Yoshlar daftari" jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan tikuv mashinalari va zarur asbob-uskunalar bilan ta’minlandi.

Xulosa o‘rnida ta’kidlash joizki, odam savdosiga qarshi kurashish faqat huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ishi emas, balki butun jamiyatning mas’uliyatidir. Toshkent viloyatida "Mahalla yettiligi" orqali xonadonbay yurib, muammosi bor oilalar bilan ishlash tizimi ushbu illatga qarshi kurashda eng samarali qalqon bo‘lib xizmat qilmoqda. Faqatgina hushyorlik va huquqiy bilim orqaligina inson qadrini toptovchi bunday jinoyatlarga barham berish mumkin.

Rustam Boboxo‘jayev,

Toshkent viloyati IIBB JXX JTSB

Muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni 

reabilitatsiya qilish markazi boshlig‘i, mayor