Сўнгги йилларда мамлакатимизда инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш, айниқса, одам савдоси каби трансмиллий жиноятларга қарши курашиш давлат сиёсатининг энг муҳим йўналишларидан бирига айланди. Тошкент вилояти ўзининг географик жойлашуви, қўшни давлатлар билан чегарадошлиги ва аҳоли зичлиги сабабли бу борада алоҳида стратегик аҳамиятга эга ҳудуд ҳисобланади.

2025 йил давомида вилоятда одам савдосига қарши курашиш бўйича ҳудудий комиссия томонидан тизимли ишлар амалга оширилди. Таҳлилларга кўра, жиноятчиликнинг бу турига қарши курашда асосий урғу нафақат жиноятчиларни жазолашга, балки унинг олдини олиш — профилактика ишларига қаратилмоқда.

Рақамлар нима дейди? 2025 йилнинг биринчи ярмида вилоят ҳуқуқ-тартибот органлари томонидан олиб борилган тезкор тадбирлар натижасида одам савдоси билан боғлиқ бир нечта жиноий гуруҳлар фаолиятига чек қўйилди. Эътиборлиси, аниқланган ҳолатларнинг 60 фоизи меҳнат эксплуатацияси, 40 фоизи эса шаҳвоний эксплуатация билан боғлиқ. Бироқ, рақамли технологияларнинг ривожланиши билан жиноятчиларнинг усуллари ҳам ўзгармоқда: қурбонларнинг 70 фоизи ижтимоий тармоқлардаги (Telegram, Instagram) "хорижда осон иш" мазмунидаги эълонлар орқали тузоққа туширилган.

Эксперт фикри: "Одам савдосига қарши курашда фақат жазо чоралари етарли эмас. Биз асосий эътиборни аҳолининг заиф қатламлари, айниқса, ишсиз аёллар ва миграциядан қайтган ёшларнинг ижтимоий ҳимоясига қаратмоқдамиз," — дейди соҳа мутахассиси. Унинг таъкидлашича, вилоятда ташкил этилган "Хавфсиз миграция" марказлари орқали 2025 йилда 1200 нафардан ортиқ фуқаро хорижга кетишдан олдин бепул ҳуқуқий маслаҳат ва касбий тайёргарликдан ўтди.

Реабилитация ва янги ҳаёт: Жиноятчиликнинг олдини олишда ижтимоий реабилитация масаласи ҳам муҳим рол ўйнамоқда. Тошкент вилоятида одам савдосидан жабрланганларга ёрдам кўрсатиш бўйича махсус марказлар фаолияти тубдан янгиланди. Бу ерда жабрланувчиларга нафақат психологик ва тиббий ёрдам кўрсатилади, балки уларнинг бандлигини таъминлаш орқали ижтимоий муҳитга қайта мослашишига (реинтеграция) кўмаклашилмоқда. Масалан, Бўка ва Оққўрғон туманларида жиноят қурбони бўлган 12 нафар аёл касб-ҳунарга ўқитилиб, "Ёшлар дафтари" жамғармаси маблағлари ҳисобидан тикув машиналари ва зарур асбоб-ускуналар билан таъминланди.

Хулоса ўрнида таъкидлаш жоизки, одам савдосига қарши курашиш фақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг иши эмас, балки бутун жамиятнинг масъулиятидир. Тошкент вилоятида "Маҳалла еттилиги" орқали хонадонбай юриб, муаммоси бор оилалар билан ишлаш тизими ушбу иллатга қарши курашда энг самарали қалқон бўлиб хизмат қилмоқда. Фақатгина ҳушёрлик ва ҳуқуқий билим орқалигина инсон қадрини топтовчи бундай жиноятларга барҳам бериш мумкин.

Рустам Бобохўжаев,

Тошкент вилояти ИИББ ЖХХ ЖТСБ

Муайян яшаш жойига эга бўлмаган шахсларни 

реабилитация қилиш маркази бошлиғи, майор