Венесуэла Хитойдан йиллар давомида жуда кўп қарз олган, бу тўловни пул эмас, балки нефть билан қайтаришга келишилган.

Шу боис ХХР банклари кредити эвазига мунтазам равишда Чин диёрига хом нефть жўнатилган. Бу тизим мамлакат иқтисодиёти барқарор бўлган даврда яхши ишлаган.

2017 йил Венесуэла молиявий инқироз сабаб халқаро қарзларини тўлай олмай қолди. Орадан кўп ўтмай, АҚШ санкцияси кучайди. Натижада мамлакатнинг нефть сотиш имконияти кескин чекланиб, пул оқими издан чиқди. Шунга қарамай, Хитой билан алоқа бутунлай узилмади. Янги муҳлат тайинланиб, мажбуриятни яна нефть орқали бажаришга изн берилди. Яъни, бошқа кредиторларга пул бериш иложи бўлмаган пайтда ҳам ХХРга нефть юбориш давом этди.

Ҳозир Венесуэла Хитойдан қанча қарзлиги тўғрисида расмий маълумот йўқ. Турли молиявий институтлар тахминига кўра, бу сумма 10–15 миллиард доллар атрофида. Муаммо шундаки, Жанубий Американинг ушбу давлати йиллар давомида очиқ ва ишончли молиявий ҳисобот эълон қилмаган. Шунинг учун халқаро ташкилотлар мамлакат иқтисодий ҳолатини тўлиқ баҳолай олмаяпти. Бошқача айтганда, қарз миқдори ва тўлов ҳолати фақат билвосита маълумот — нефть экспорти ҳажми ва расмий баёнотлар орқали фараз қилинади.

Сўнгги кунларда АҚШ Венесуэла нефть экспорти устидан назоратни кучайтириб, тушадиган маблағ ўзига тегишли ҳисоб рақамларига йўналтирилишини маълум қилди. Демак, энди Хитой учун жиддий муаммо туғилади, чунки аввалги тизимда қарз тўғридан-тўғри нефть орқали ёпиб келинган. Энди қарз қайтиши Вашингтон қарорига боғланиб, сиёсий жиҳатдан мураккаб вазият юзага келган.

Хулоса шуки, Венесуэла – Хитой муносабатида нефть оддий ресурс эмас, балки қарзни сўндириш воситаси эди. АҚШ санкцияси ва нефть экспорти устидан назорат кучайгани сайин, мазкур механизм издан чиқмоқда. Икки мамлакат иқтисодий алоқалари ечими йирик геосиёсий келишувларга тақалмоқда.

Мусулмон Зиё, ЎзА