Oʻzbek
Chinese
Turkish
Tajik
Kyrgyz
Turkmen
Japanese
Arabic
English
French
Spanish
Русский
German
Ўзбек
Oʻzbek
Қазақ
Москвада Иван Кудряшов асарлари кўргазмаси очилди
18:21 / 2021-05-17

Бугун – 17 май куни Москвадаги Давлат Третяков галереясида «Иван Кудряшов. Рассом таваллудининг 125 йиллигига» деб номланган кўргазма очилди.

Иван Кудряшов инқилобий ўзгаришлар тарафдори бўлган рассомлар авлодига мансуб эди. 1919-1921 йиллар рассомлар учун ажойиб ижодий экспериментнинг бошланиши бўлиб, бу даврда у мураббийлари Казимир Малевич ва Натан Певзнернинг бадиий тушунчаларини иккита Давлат бепул санъат студиясида (ГШМ) ривожлантирди.

Кудряшов (1896-1972) — рассом, график артист, супрематист, ўтган аср санъатида космизмнинг энг йирик вакили, абстракт санъатда ўз йўналишининг асосчиси, педагог.

У мамлакат санъатини ислоҳ қилишда Халқ таълими комиссарлигининг элчиси, Оренбургдаги авангард устахоналарининг миссионер инструктори сифатида иштирок этди ва у ерда Уновис «рассомлар партияси» (янги санъатнинг таъсисчилари) филиалини ташкил қилди, шунингдек, маҳаллий театрларни тасвирий безатишнинг катта ҳажмдаги лойиҳаларини яратди, уларни супрематик Коинот образлари билан изоҳлади.

Оренбургда Кудряшов Витебск ва Туркистон авангард рассомлари билан ижодий алоқаларни давом эттирди. Рассомларнинг Осиё томон йўлидаги илк бекат айнан Оренбург эди.

1921 йилда Кудряшов Малевичнинг китобларини Туркистонга жўнатаркан, «шарқ йигитлари» Оренбургникига қараганда тезроқ ривожланмоқда, деб ҳисоблаган. Рассомнинг 1922 йилда Москвага қайтиши унинг ижодий дастуридаги ўзгаришларга тўғри келди. Константин Тсиолковскийнинг шахсияти ва ғояларига иштиёқ, Иван Клюн билан ижодий ҳамкорлик ҳамда биринчи Совет сайёралараро инқилоб фильми (1924) муаллифлари Зенон Комиссаренко, Юрий Меркулов ва Николай Ходатаев билан узоқ муддатли дўстлик аввалги авангард ютуқларини мафкуравий ҳамда пластик жиҳатдан қайта кўриб чиқишга сабаб бўлди. Бу вақтда у супрематизмнинг асосий ғояларини ишлаб чиқиб, космик чексизликда динамик ҳаракат мавзусида фаол иш олиб борган.

1925, 1926, 1928 йилларда Кудряшов космосистикнинг суратлари ва графикалари Станкивистлар жамияти (ОСТ) кўргазмаларида намойиш этилди.

Кудряшов инсониятнинг коинотга кириб бориши тўғрисидаги утопик тушунчаларни фазовий муаммоларни англаш, объектга эга бўлмаган санъатнинг назарий асосланиши ва унинг қадриятларини қўллаб-қувватлаш билан боғлар эди. Бироқ, 1920 йилларнинг ўрталаридан бошлаб ўз ғояларига содиқ авангард рассом қаттиқ танқидга учради. 1938 йилда у РСФСР Рассомлар уюшмасининг Москва бўлимидан чиқариб юборилди. Рассом кўргазма ўтказиш имкониятидан маҳрум бўлди.

Кудряшов томонидан яратилган барча асарлар кўп йиллар давомида унинг хонаси деворларидан ташқарига чиқмаган. 1960 йилларнинг бошларида рассомнинг иши Москва коллекционерлари Георги Костаки ва Александр Мясников томонидан қайта кашф этилиб, улар рассомнинг ўнга яқин асарларини ўз коллекциялари учун сотиб олишди.

Костакининг эътибори Кудряшовнинг дастлабки ишларига талабни ошириб юборди ва 1968 йилда рассомнинг супрематист акварелларидан бири Третяков галереяси томонидан сотиб олинди. 1970 йилда Париждаги Жан Шовин галереясида рассомнинг кичик шахсий кўргазмаси бўлиб ўтди ва тез орада Лувр бюллетени томонидан Кудряшовнинг расми Жорж Помпиду марказига совға сифатида тақдим этилгани ҳақидаги хабар нашр этилди.

Бугунги кунда рассомнинг ижодий мероси тўрт мамлакат: Россия, Ўзбекистон, Греция ва Франция музейлари ўртасида нотекис тақсимланган. Рассом, санъатшунос, Нукусдаги Санъат музейининг яратувчиси ва биринчи директори Игор Савитскийнинг асарлари туфайли Кудряшовнинг карьера йўлини ёритиб берадиган энг муҳим асарлар тўплами — Строганов мактабида таълими давридаги дастлабки тўлиқ эскизларидан то 1970 йилларнинг бошларидаги «қайтиш» супрематизм композицияларигача шу ерда жамланган.

Третяков галереясидаги кўргазманинг энг муҳим ютуқларидан бири, бу экспозицияда рассомнинг ушбу музей коллекциясидаги муҳим асарлари намойиш этилишидир.

 «Иван Кудряшов таваллудининг 125 йиллигига» бағишланган кўргазма Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги ҳузуридаги Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси билан ҳамкорликда ташкил этилган. Ўзбекистон томонидан бош вазир ўринбосари Азиз Абдуҳакимов ва Маданият вазирлиги ҳузуридаги Маданиятни ва санъатни ривожлантириш жамғармаси кенгаши раисининг ўринбосари Саида Мирзиёева иштирок этиб, нутқ сўзлади.

 Кўргазма рассомнинг суратлари, графикалари, стенографик асарлари, шунингдек, архив материалларини ўз ичига олган бир нечта бўлимлардан иборат.