Zamonaviy jamiyat taraqqiyotida kadrlar salohiyati muhim o‘ringa ega. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, vazirlik qarorlari orqali har yili oliy ta’lim muassasalarida o‘qiyotgan iqtidorli talabalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida turli nomdor davlat stipendiyalari joriy etilmoqda. Ularning har biri ma’lum bir fan sohasi, yo‘nalish yoki shaxsiy ilmiy-ijodiy yondashuvga asoslangan bo‘lib, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va ilmiy rivojida beqiyos ahamiyat kasb etadi.
Har yili eng yuqori bilim darajasiga ega, fan sohasida muayyan yutuqlarga erishgan, jamoatchilik o‘rtasida faol bo‘lgan iqtidorli talabalar uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining davlat stipendiyasi ajratiladi. Mazkur stipendiya respublika miqyosida oliy ta’lim muassasalari talabalari o‘rtasida tanlov asosida belgilanadi. Ilmiy maqolalar, startap loyihalar, chet tillarini bilish darajasi, ijtimoiy faoliyat – baholashda muhim mezonlar sifatida olinadi. Stipendiya miqdori boshqa davlat stipendiyalariga nisbatan eng yuqori hisoblanadi.
O‘zbekistonning ko‘plab oliy ta’lim muassasalari o‘zlarining eng faol va namunali talabalari uchun Rektor nomidagi maxsus stipendiyalarni joriy etgan. Bu stipendiyalar har bir OTMda alohida tartib asosida belgilanadi va asosan o‘qishdagi yutuqlar, jamoat ishlaridagi faollik, ijodiy va ilmiy yondashuvlar asosida beriladi.
Adabiyot, tilshunoslik, falsafa va madaniyatshunoslik yo‘nalishida ta’lim olayotgan iqtidorli talabalarga beriladigan Navoiy stipendiyasi – Alisher Navoiy bobomiz merosini zamonlar osha davom ettirayotgan yoshlar uchun kuchli motivatsiya manbaidir. Bugungi kunda bu stipendiyani olgan talabalar adabiy tanqid, tarjima, matnshunoslik, zamonaviy filologik izlanishlarda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, ona tili va adabiyot fanini rivojlantirish bo‘yicha loyihalar ishlab chiqqan talabalar ushbu stipendiya orqali moddiy va ma’naviy rag‘batga ega bo‘lmoqda.
Abu Rayhon Beruniy – o‘rta asr Sharq ilm-fani durdonasi. Uning merosi texnika, mexanika, astronomiya, geodeziya va boshqa tabiiy fanlarga asos bo‘lgan. Shu asosda, texnik yo‘nalishdagi talabalar uchun ta’sis etilgan Beruniy stipendiyasi texnologik yangiliklar, ilmiy-innovatsion ishlanmalar bilan shug‘ullanayotgan, startaplar bilan faol ishtirok etayotgan talabalar uchun katta rag‘bat bo‘lib xizmat qilmoqda. Stipendiya oluvchilarning katta qismi hozirda muhandislik, IT va texnologiya sohasida yetakchi bo‘lib ulg‘aymoqda.
Tibbiyot tarixida o‘z nomini abadiylashtirgan buyuk mutafakkir Abu Ali Ibn Sino nomidagi stipendiya tibbiy ta’lim olayotgan eng bilimli, yangilikka intiluvchan, ilmiy tadqiqotlar olib borayotgan talabalarni rag‘batlantirishga xizmat qiladi. Ushbu stipendiya nafaqat moddiy ko‘mak, balki talabani ilmiy izlanishga, inson salomatligini chuqur o‘rganishga yo‘naltiruvchi ma’naviy mas’uliyatni ham yuklaydi. Ayniqsa, onkologiya, virusologiya kabi dolzarb yo‘nalishlar bo‘yicha izlanayotgan talabalar uchun ushbu mukofot muhim hisoblanadi.
Kamoliddin Behzod – Sharq miniatyura san’atining zabardast vakili. Bugun uning nomi bilan atalgan stipendiya tasviriy san’at, amaliy bezak san’ati, dizayn va arxitektura yo‘nalishida tahsil olayotgan yosh ijodkorlar uchun beriladi. Ushbu stipendiya nafaqat ijodiy ishlarni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlaydi, balki o‘zbek vizual san’at maktabini rivojlantirishda faol ishtirok etayotgan yoshlarni xalqaro ko‘rgazmalarga tayyorlashga xizmat qilmoqda.
Mirzo Ulug‘bek – matematika, astronomiya va tabiiy fanlar taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan olim. Uning nomidagi stipendiya matematika, fizika, kimyo kabi yo‘nalishlarda o‘qiyotgan talabalarni qo‘llab-quvvatlaydi. Ayniqsa, fundamental fanlar bo‘yicha olimpiadalarda g‘olib chiqqan yoki xalqaro nashrlarda maqola chop etgan talabalar ushbu stipendiyani olishga haqli. Bu stipendiya orqali yurtimizda zamonaviy ilm-fan rivojiga munosib hissa qo‘shgan mutaxassislar yetishib chiqmoqda.
Xudoybergan Devonov – o‘zbek kinosining ilk asoschilaridan biri. Uning nomi bilan ataluvchi stipendiya kinematografiya, televideniye, media texnologiyalar, rejissyorlik yo‘nalishida tahsil olayotgan iqtidorli yoshlar uchun mo‘ljallangan. Ushbu stipendiya bugungi media makonida milliy kino va videomahsulotlarni yaratishda qatnashayotgan talabalarga katta ilhom va moddiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
Buyuk tarixchi, shoir va sarkarda Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi stipendiya tarixshunoslik, geografiya kabi yo‘nalishlarda o‘qiyotgan iqtidorli talabalar uchun ajratiladi. Talaba Bobur merosini chuqur o‘rganishi, tarixiy manbalarga asoslangan ilmiy maqolalar yozishi orqali stipendiyani qo‘lga kiritishi mumkin. Bugungi kunda stipendiya oluvchilar orasida tarix fanidan xalqaro ilmiy anjumanlarda ishtirok etayotgan yoshlar bor.
Pahlavon Mahmud – jasorat va mardlik timsoli. Uning nomidagi stipendiya sportchilar, jismoniy tarbiya o‘qituvchilari, sport ta’limi sohasida tahsil olayotgan talabalarni moddiy va ma’naviy qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan. Ushbu stipendiya sport yutuqlari, xalqaro musobaqalarda ishtirok etgan va milliy sport turlarini targ‘ib etish bo‘yicha loyihalarni rag‘batlantiradi.
Imom al-Buxoriy stipendiyasi – diniy bilimlarni chuqur o‘rganayotgan, islom huquqi, hadis ilmi, tafsir, aqida sohalarida ilmiy izlanish olib borayotgan talabalar uchun mo‘ljallangan. Bu stipendiya orqali diniy-ma’naviy bilimli, mutaassib emas, balki bilimdon va dunyoviy yondashuvdagi mutaxassislar yetishib chiqmoqda.
To‘lapbergen Qaipbergenov va Ibroyim Yusupov nomidagi ikki stipendiya Qoraqalpog‘iston hududida tahsil olayotgan iqtidorli talabalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan. Har biri adabiyot, tarix, madaniyatni chuqur o‘rganayotgan yoki dolzarb ijtimoiy yo‘nalishlarda izlanayotgan yoshlarga taqdim etiladi. Mahalliy va milliy qadriyatlar uyg‘unligida yetishayotgan yoshlar uchun bu stipendiyalar alohida g‘urur sanaladi.
Ozod Sharafiddinov mashhur tanqidchi, Mahmudxo‘ja Behbudiy esa jadid jurnalistikasining ustuni. Ular nomidagi stipendiyalar jurnalistika sohasida o‘qiyotgan, zamonaviy axborot maydonida faol ishtirok etayotgan, dolzarb mavzularda tahliliy maqolalar yozayotgan talabalarni qo‘llab-quvvatlaydi. Bugungi kunda bu stipendiyalar orqali mustaqil fikrlaydigan, media savodxon va jamiyatdagi islohotlarga befarq bo‘lmagan avlod shakllanmoqda.
Oliygoh talabi va yo‘nalishidan kelib chiqib ushbu turdagi nomli stipendiyalar yanada ko‘payishi mumkin. Nomli stipendiyalar talabalar uchun shunchaki rag‘bat emas, balki kelajakdagi katta ilmiy izlanishlari uchun kichik debocha vazifasini ham o‘taydi. Negaki, ma’lum bir shaxs faoliyatini o‘rganib, unga oid ilmiy izlanishlar olib borish kelajak taraqqiyotiga munosib hissa qo‘shish demakdir. O‘zbekistonning har bir nomli stipendiyasi – bu nafaqat moddiy mukofot, balki ilm, izlanuvchanlik, ijtimoiy faollik va Vatanga sadoqatning ramzidir. Stipendiyalar orqali davlat iqtidorli yoshlarni qadrlaydi, ular orqali milliy taraqqiyot poydevori mustahkamlanadi.
Dildora DO‘SMATOVA
O‘zA