Ўзбекистонда солиқ маъмурчилигини рақамлаштириш ва тадбиркорлар билан манзилли ишлашни кучайтириш мақсадида жорий этилган “Корхонабай” ишлаш тизими бугун ўз самарасини бермоқда.

Мазкур ёндашув ҳар бир қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) тўловчи ташкилот билан индивидуал ишлаш, уларнинг молиявий кўрсаткичларини чуқур таҳлил қилиш ва яширин иқтисодиёт улушини қисқартиришга хизмат қилмоқда.

Тизим доирасида ҳар бир ҚҚС тўловчи ташкилотга муайян солиқ инспектори бириктирилган бўлиб, бу тадбиркорлик субъектлари билан доимий мулоқот ўрнатиш, муаммоларни жойида ҳал этиш ва солиқ интизомини мустаҳкамлаш имконини бермоқда.

Солиқ органлари маълумотлар базасида мавжуд бўлган солиқ тўловчилар тўғрисидаги барча маълумотларни мониторинг қилиш ва таҳлил қилишнинг автоматлаштирилган тизими 2024 йил март ойида ишга туширилди. Ушбу рақамли платформа орқали корхоналарнинг товар айланмаси, меҳнатга ҳақ тўлаш жамғармаси, рентабеллик даражаси ҳамда ҚҚС тушумлари доимий равишда таҳлил қилиб борилмоқда.

Эьтиборли жиҳати шундаки, 2026 йил январь ойидаги кўрсаткичлар 2025 йилнинг мос даврига нисбатан сезиларли ўсган.

Солиқ қўмитасининг маълум қилишича, 2026 йил январь ойи якунларига кўра, 97,8 мингта солиқ тўловчи ойига 10 миллион сўмдан кўп товар айланмаси кўрсатган ва ўсиш 14,5 фоизни ташкил этган. Шунингдек, 93,1 мингта солиқ тўловчининг товар айланмасига нисбатан меҳнатга ҳақ тўлаш жамғармаси улуши 5 фоиздан юқори бўлган ва ўсиш 10,5 фоизни ташкил этган.  

Қолаверса, 95,6 мингта солиқ тўловчининг рентабеллик даражаси 1 фоиздан ортиқ бўлган ва ўсиш 13,5 фоизни ташкил этган. 48,6 мингта солиқ тўловчи бир ойда 1 миллион сўм ва ундан ортиқ ҚҚС тўлаган ва ўсиш 34,9 фоизни ташкил қилган. 107,6 мингта солиқ тўловчининг товар айланмасига нисбатан ҚҚС суммаси 1 фоиздан ортиқ бўлган ва ўсиш 24,3 фоиз, 7,5 триллион сўм бюджетга солиқ тушумлари таъминланган ва ўсиш 27 фоизга етган.

Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, “Корхонабай” тизими орқали солиқ тўловчилар фаолияти устидан тизимли назорат ўрнатилиши, айланмаларни аниқ ҳисобга олиш ва иш ҳақи жамғармасини легаллаштириш жараёнлари сезиларли фаоллашган. Айниқса, ҚҚС бўйича ўсиш суръатларининг 34,9 фоизга етгани иқтисодиётда шаффофлик даражаси ортиб бораётганидан далолат беради.

Меҳнатга ҳақ тўлаш жамғармаси улушининг ошиши эса иш ўринларини расмийлаштириш ва “конвертда ойлик” амалиётини қисқартириш бўйича кўрилаётган чора-тадбирлар самарасини намоён этмоқда.

Бир сўз билан айтганда, 2026 йил январь ойи кўрсаткичлари ушбу тизимнинг амалий самараси борлигини яққол тасдиқлайди. Эндиликда асосий вазифа рақамли таҳлил имкониятларидан самарали фойдаланган ҳолда иқтисодиётнинг барча тармоқларида солиқ интизомини мустаҳкамлаш ва барқарор ўсишни таъминлашдан иборат.

Шаҳноза Маматуропова, ЎзА