8 dekabr – O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilingan kun barchamizni Bosh qomusimizning zamonaviy jamiyat taraqqiyoti va barqaror ijtimoiy tartibni mustahkamlashdagi o‘rnini chuqur anglashga da’vat etadi. Mamlakatimiz tarixida Yangi O‘zbekiston deb atalgan mutlaqo yangi bosqich boshlandi. Bunda mavjud institutlar yangilanishi bilan birga, davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar tizimi ham tubdan o‘zgarmoqda.
Ushbu o‘zgarishlar markazida umumxalq referendumi natijasida yangilangan va davlatchilikning zamonaviy siyosiy-huquqiy modeliga aylangan mamlakatimiz Konstitutsiyasi turadi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, keng ko‘lamli islohotlar jarayoni jadallashishi bilan Bosh qomusimizning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Zero, aynan Konstitutsiya Yangi O‘zbekiston sharoitida davlatning ijtimoiy majburiyatlari va standartlarining rivojlanishi hamda xilma-xilligini belgilaydi.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bir necha bor ta’kidlaganidek, Konstitutsiya har bir insonga, uning yashash joyi yoki moddiy ahvolidan qat’i nazar, munosib hayot kechirish imkoniyatini ta’minlaydi. Bu tamoyillar “Adolat” partiyasining ijtimoiy adolat va tenglikka urg‘u berilgan siyosiy dasturi bilan uzviy bog‘liqdir.
Yangilangan Konstitutsiyada inson huquqlari oliy qadriyat hisoblangan adolatli va xalqchil davlat barpo etish g‘oyasi o‘z aksini topgan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining “Adolat” sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasidan saylangan deputat sifatida bu Bosh qomusga alohida ijtimoiy maqom berib, uni shunchaki huquqiy hujjat emas, balki butun jamiyat uchun ma’naviy-siyosiy dasturilamal darajasiga ko‘tardi, deb hisoblayman.
Konstitutsiya “O‘zbekiston – 2030” Strategiyasida belgilangan maqsad va vazifalarni ro‘yobga chiqarishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ikkala hujjatda ham adolatni ta’minlash, aholi turmush darajasini oshirish, iqtisodiyotni rivojlantirish, yoshlar va xotin-qizlarning imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan vazifalar belgilangan. Ushbu vazifalar faqat mustahkam konstitutsiyaviy asos mavjud bo‘lgandagina muvaffaqiyatli amalga oshirilishi mumkin. Boisi, Konstitutsiya davlat siyosati, fuqarolarning huquq va majburiyatlarini belgilab, o‘zaro munosabatlarni tartibga soladi.
Mamlakatimizning konstitutsiyaviy rivojlanishi parlament faoliyatida muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari Konstitutsiyani har bir fuqaro o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqara oladigan va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan barqaror mamlakatni barpo etish vositasi sifatida ko‘radi. Xususan, nazorat-tahlil faoliyatimiz doirasida inson huquqlarining ustuvorligi, parlament nazoratini kuchaytirish, jamiyat huquqlarini kengaytirish zarurligiga urg‘u berilayotgani konstitutsiyaviy normalarga to‘la mos keladi.
Aynan Konstitutsiya natijasida Oliy Majlis qonun chiqaruvchi organ sifatida yanada ochiq, samarali va fuqarolar manfaatlariga yo‘naltirilgan davlat institutiga aylandi. Ta’kidlash lozimki, Bosh qomus parlament nazorati mexanizmlarini kengaytirib, qonun ijodkorligi sifatini oshirish shartlarini belgilab berdi. Saylovoldi dasturlarini amalga oshirishning parlament kuchi bo‘lgan siyosiy partiyalardan saylangan deputatlar uchun bu prinsipial ahamiyatga ega.
Yana bir muhim jihat shundaki, yangilangan Konstitutsiyamiz zamonaviy huquqiy demokratik jamiyat talablariga mos keladigan davlatchilikning asosiy tamoyillarini mustahkamladi. Jumladan, fuqaro davlat siyosatining markazida turadigan ijtimoiy davlat to‘g‘risidagi qoida nazarda tutilgan, xususiy mulk, tadbirkorlar huquqlarini himoya qilish, shuningdek mehnat qilish, ta’lim olish va iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash kafolatlari kuchaytirilgan.
Konstitutsiya jamoatchilik nazorati institutining samaradorligiga ishonchli kafolat bo‘lib xizmat qiladi. Unda nodavlat notijorat tashkilotlarini qo‘llab-quvvatlash, jamoatchilik nazorati va davlat organlari faoliyatining ochiqligi to‘g‘risidagi qoidalar mustahkamlangan. Ular fuqarolarga davlat hayotida bevosita ishtirok etish va qabul qilinayotgan qarorlarga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini berishi bilan Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim yo‘nalishiga aylandi.
Samarali davlatning poydevori sheriklikka asoslangan jamiyat bo‘lib, unda fuqarolar, institutlar va davlat tuzilmalari o‘zaro ishonch, mas’uliyat va qonuniylik asosida hamkorlik qiladi. Konstitutsiya aynan shunday o‘zaro munosabatlar uchun huquqiy shart-sharoitlar yaratib, ijtimoiy taraqqiyotning chegaralari, mazmuni va ruhini belgilovchi qat’iy normalarni mustahkamlaydi.
Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi milliy birdamlik va ijtimoiy hamjihatlikni mustahkamlashning muhim vositasi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bosh qomus barcha fuqarolarning millati, irqi va diniy mansubligidan qat’iy nazar, qonun oldida tengligini belgilaydi. Bu qoida asrlar davomida madaniy va konfessional xilma-xillik diyorida yashab kelgan xalqimizga xos bo‘lgan tarixiy bag‘rikenglik ruhini to‘liq aks ettiradi. Aynan shu sababli millatlararo va ijtimoiy totuvlik g‘oyalari zamonaviy davlat institutlariga uzviy ravishda singdirilgan.
Konstitutsiyada aks ettirilgan davlat siyosatining insonparvarlik xususiyati biz, parlament a’zolari uchun asosiy yo‘nalish hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasining Bosh qomusi nafaqat huquqiy normalarni belgilaydi, balki “har bir fuqaro o‘zining himoyalanganligi, mamlakatning umumiy kelajagi uchun daxldorligi va mas’uliyatini his qilgandagina uyg‘un va adolatli jamiyat barpo etish mumkin” degan strategik g‘oyani ham ifodalaydi. Partiyamiz konstitutsiyaviy tamoyillarni amalga oshirishni barqaror rivojlanishning asosiy sharti sifatida ko‘radi.
Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 21 noyabrdagi F-60-sonli farmoyishining qabul qilinishi muhim voqelik bo‘ldi. Ushbu hujjatda Konstitutsiya kunini yuqori saviyada o‘tkazish bo‘yicha muhim vazifalar aks ettirilgan. Madaniyatni rivojlantirish va qonunni hurmat qilish davlatning strategik vazifalarini amalga oshirishning yangi yo‘llarini ochishi ko‘rsatilgan. Bu mamlakatimizning Konstitutsiyaga jamiyatning barcha a’zolari tomonidan chuqur anglanishi lozim bo‘lgan muhim hujjat sifatida qaralishi lozimligini ko‘rsatadi. Ya’ni, ushbu farmoyish Konstitutsiya g‘oyalari, uning qadriyatlari va qoidalarini kundalik hayotning ajralmas qismiga aylantirishga qaratilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi yangilangan davlat yo‘lining poydevori bo‘ldi. Hujjat mamlakatning istiqboldagi taraqqiyotini belgilab beradigan huquqiy, siyosiy, ijtimoiy va axloqiy qadriyatlarni belgilaydi. Bosh qomus hukumatning barcha strategik tashabbuslarini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun zamin yaratib, yangi huquqiy madaniyatni shakllantiradi hamda inson huquqlarini himoya qilishning samarali mexanizmini ta’minlaydi. Konstitutsiya o‘z oldiga tinchlik va barqarorlikni yanada mustahkamlash, taraqqiyot va farovon hayotni ta’minlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan Yangi O‘zbekistonni yanada rivojlantirishga xizmat qiladi.
Nodira Rashidova,
O‘zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati.
O‘zA