Халқаро олимлар гуруҳи Жеймс Уебб телескопи илк бор қайд этган сирли “кичик қизил нуқталар” аслида осмон жисмларининг янги тури — юлдуз-қора туйнуклар бўлиши мумкинлигини аниқлади. Тадқиқот натижалари Astronomy and Astrophysics журналида чоп этилди.

Галактика деб ўйланган объектлар

Аввалига бу объектлар “коинот бузғунчилари” деб аталган қадимий галактикалар, яъни Катта портлашдан кейин 500–700 миллион йил ўтиб шаклланган тузилмалар сифатида талқин қилинган эди. Бироқ уларнинг ғайритабиий ёрқинлиги ва массаси мавжуд эволюция моделлари билан изоҳлаб бўлмасди.

Қора туйнуклар ва газ шарлари

Янги тадқиқотга кўра, бу объектлар галактикалар эмас, балки марказида ўта массив қора туйнук жойлашган улкан газ шарларидир. Қора туйнук моддани шунчалик тез ютадики, натижада атрофида зич водород қобиғи ҳосил бўлади ва у совуқ юлдузлар каби ёруғлик тарқатади.

“Биз кўплаб юлдузларга тўла митти галактикани кўряпмиз деб ўйлагандик, аммо аслида бу одатий моделлар билан тушунтириб бўлмайдиган атмосферага эга ягона улкан объект эканлиги аниқланди”, — дея таъкидлади Пенсилвания штати университети астрофизиги, тадқиқот ҳаммуаллифи Жоэл Лежа.

Энг машҳур объектлардан бири — The Cliff лақабли “қизил нуқта”. Унинг нури Ергача 11,9 миллиард ёруғлик йили масофани босиб ўтган. Спектрал таҳлил натижалари бу объект ёнаётган газ қобиғи билан ўралган ўта массив қора туйнук эканини кўрсатди.

Мутахассисларнинг фикрича, бундай объектлар ҳозирги галактикалар марказида жойлашган улкан қора туйнукларнинг “илк босқичи” бўлиши мумкин. Бу кашфиёт коинот тарихида жуда эрта пайдо бўлган қора туйнукларни тушунтиришга ёрдам беради.

“Бу деярли барча маълумотларга мос келадиган биринчи модел. Коинот биз тасаввур қилганимиздан анча ғалатироқ ва унда ҳали кўплаб кутилмаган ҳодисалар мавжуд”, — дея қўшимча қилди Лежа.

<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/XQgtHnRMZHA?si=yD6FgpvFOYuS1wHa" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

Мадинабону Насриева, Улуғбек Тўхтаев, ЎзА