Коррупция тараққиётнинг, жамиятнинг кушандаси бўлган жирканч иллатдир. Бу иллатга қарши курашиш, коррупциявий ҳолатларнинг олдини олиш борасида юртимизда кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи, 2020 йил ва 2021 йилнинг биринчи ярмида очиқ суд жараёнларида кўриб чиқилган 55 та жиноят иши ўрганиб чиқилди. Ушбу жиноят ишларининг 15 таси фирибгарлик, 18 таси ўзлаштириш ва растрата қилиш йўли билан талон-тарож қилиш, 2 таси порахўрлик, 20 таси бошқарув тартибига қарши қаратилган жиноятлардир.  

Ушбу маълумотлар бугун Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси томонидан ўтказилган Коррупцияга қарши курашиш агентлиги директори Акмал Бурхоновнинг “Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи жиноятларни тергов қилиш натижаларини комплекс таҳлил этиш тўғрисида”ги ахбороти эшитувида қайд этилди.

Маълумки, мамлакатимизда коррупциявий хавфларни аниқлаш ва тизимли таҳлил қилиш, уларни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф қилиш борасида изчил чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Хусусан, яширин иқтисодиётни қисқартириш ҳамда коррупцияга қарши “комплаенс-назорат” тизимини жорий этиш юзасидан 26 та вазирлик ва идорада “йўл хариталари” ишлаб чиқилиб, уларда белгиланган чора-тадбирлар ижроси таҳлил қилиняпти. Қатор идоралар ва ҳудудлар кесимида “Коррупциясиз соҳа” ва “Коррупциясиз ҳудуд” лойиҳалари амалга оширилмоқда. Шунингдек, коррупциявий ҳуқуқбузарликларга оид мурожаатлар билан тезкор ишлаш мақсадида “Е-antikor.uz” электрон платформаси ишга туширилди. 2020 йилда 1723 нафар мансабдор шахслар жиноий жавобгарликка тортилган бўлса, 2021 йил 6 ойи давомида коррупция ҳолатлари билан боғлиқ бўлган 1676 та жиноят иши тергов қилиниб, судларга юборилган.  

Агентлик томонидан тақдим этилган маълумотларга кўра, коррупцияга оид, биринчи навбатда, Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи жиноятларнинг аксарияти давлат харидлари соҳасидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ. Жумладан, давлат харидлари жараёнида коррупцияга қарши назорат тизими самарадорлиги тўлақонли бўлмаганлиги оқибатида мақсадсиз ёки сунъий оширилган нархларда харидларни амалга ошириш, талон-тарожликлар кўринишидаги хавф-хатарлар ҳамон сақланиб қолмоқда.  

Шунингдек, давлат харидлари жараёнидаги айрим давлат буюртмачиларининг таниш-билишчилик асосида ижрочиларни танлашлари ёки манфаатлар тўқнашувига йўл қўйиш ҳолатлари содир бўлаётганлиги, харид ғолибини аниқлаш жараёнида маълумотларнинг етарлича очиқланмаётганлиги, соҳада “инсон омили” етарлича бартараф қилинмаганлиги аниқланган.

Эшитув давомида амалга оширилган ишлар билан бир қаторда ўз ечимини кутиб турган бир қатор муаммолар ҳам борлиги таъкидланди. Хусусан, агентлик томонидан Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи жиноятлар тоифасининг аниқ рўйхати шакллантирилмаган. Бу эса амалиётда таҳлил этилиши лозим бўлган жиноят ишларини тўлиқ қамраб олиш ҳамда соҳада ҳаққоний статистик кўрсаткичларни шакллантириш имконини бермайди. Бундай турдаги жиноятларни тергов қилиш натижаларини таҳлил қилиш борасида агентликнинг ҳуқуқлари жиноят-процессуал қонунчилигида ўз аксини топмаган. Бу амалиётда турли тушунмовчиликларни келтириб чиқармоқда.

Тадбирда депутатлар агентликнинг Олий Мажлис палаталарининг коррупцияга қарши курашишга масъул бўлган қўмиталари билан қонун ижодкорлиги, парламент назорати ҳамда коррупцияга қарши тарғибот ишларидаги ҳамкорлиги талаб даражасида эмаслиги ва бу борада яқиндан ҳамкорликни йўлга қўйиш лозимлиги ҳақида фикр билдирдилар.

Эшитувда депутатлар агентликка Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи жиноятлар тоифасининг аниқ рўйхатини шакллантириш, бундай жиноятларни тергов қилиш натижалари таҳлилини ўтказиш услубини йўлга қўйиш, жиноятларни тергов қилиш натижаларини таҳлил қилиш борасидаги ҳуқуқларини процессуал қонунчиликда акс эттириш бўйича таклифлар берди. Шунингдек, Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси билан ҳамкорликни йўлга қўйиш, коррупцияга мойил бўлган муносабатлар электрон реестрини шакллантириш, давлат органлари фаолиятида коррупциявий хавфларни баҳолаш электрон тизимини яратиш, коррупцияга қарши курашиш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларни кенг жамоатчиликка тизимли равишда етказиб бориш ҳамда халқаро ҳамкорликни янада кенгайтириш масалалари бўйича тегишли кўрсатмалар берилди.

Муҳтарама Комилова, ЎзА