Хитой ташқи ишлар вазирлиги Украина инқирозини сиёсий йўл билан ҳал қилиш бўйича ўз позициясини эълон қилди. Расмий сайтда эълон қилинган мазкур ҳужжат 12 бўлимдан иборат.

Биринчи бўлимда таъкидланадики, барча мамлакатларнинг суверенитети ва ҳудудий яхлитлиги ҳурмат қилиниши керак. Шунингдек, "барча мамлакатлар ўзининг катта-кичиклиги, қудрати ёки бойлигидан қатъий назар тенгдир", дейилади. Ҳужжатда уқтирилишича, халқаро ҳуқуқлар ҳаммага бирдек ва ягона шаклда қўлланиши ҳамда икки ёқлама стандартлардан воз кечилиши керак. Пекин совуқ уруш менталитетидан воз кечишга чақиради ҳамда ҳарбий блокларни кучайтириш ва кенгайтириш ҳисобига минтақавий хавфсизликни таъминлаб бўлмаслигини яна бир бор эслатади. Барча мамлакатларнинг хавфсизлик бўйича қонуний манфаатлари ва хавотирлари, албатта ҳисобга олиниши керак, дейилади баёнотда. 

“Ҳарбий ҳаракатларга чек қўйиш ва урушни тўхтатиш” сарлавҳали учинчи бўлимда, “урушда ғолиблар бўлмаслиги” таъкидланади. Хитойнинг фикрича, барча томонлар босиқликни сақлаши, оловга мой сепмаслиги, можаро давом этишига ёки Украина инқирози назоратдан чиқиб кетишига йўл қўймаслиги керак. Шунингдек, ушбу бўлимда Москва билан Киев ўртасида тўғридан-тўғри мулоқот бошланиши зарурлиги ҳам таъкидланган.

Тўртинчи бўлим тинчлик музокараларига бағишланган. Хитой томонининг қатъий таъкидлашича, мулоқотлар ва музокаралар Украина инқирозидан чиқишнинг ягона йўли ҳисобланади. Россия билан Украина ўртасида музокараларни бошлаш учун шароит яратилиши ва платформа тақдим этилиши керак. Пекин гуманитар инқироз оқибатларини юмшатишга олиб келувчи барча саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлаш ва гуманитар масалаларни сиёсийлаштирмаслик зарурлигини алоҳида таъкидлаган. 

Олтинчи бўлимда Хитой Москва ва Украина ўртасида асирларни алмаштирилишини қўллаб-қувватлашини маълум қилган ва бунинг учун барча томон қулай шароит яратиши, тинч фуқаро ва ҳарбий асирларни ҳимоя қилиш зарурлиги алоҳида таъкидлаган.

ХХР АЭС каби тинч ядро объектларига қуролли ҳужум уюштирилишига қарши туриш зарурлигини эслатади. Саккизинчи бўлимда ядро қуроли қўлланилишига йўл қўйиб бўлмаслиги айтилади. Пекин оммавий қирғин қуролларини ишга солиш ёки уни қўллаш билан боғлиқ таҳдидларга қарши туриш тарафдори. 

Хитой барча томонни Қора денгиз орқали дон маҳсулотларини ташиш бўйича келишувга амал қилишга чақиради. Таъкидланишича, Хитой томонидан таклиф этилган озиқ-овқат хавфсизлиги соҳасидаги халқаро ҳамкорлик ташаббуси глобал миқёсдаги озиқ-овқат инқирози билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилишнинг аниқ ечими бўлиши мумкин.

Ўнинчи бўлимда айтиладики, Пекин Украина можароси сабабли бир томонлама санкцияларнинг суиистеъмол қилинишига қарши. Чунки Пекиннинг фикрича, чекловлар инқирозни бартараф қила олмайди, аксинча, фақат янги муаммоларни келтириб чиқаради.

Ўн биринчи бўлим ишлаб чиқариш ва етказиб бериш занжирларининг барқарорлигини таъминлашга бағишланган. Шунингдек, Хитой жаҳон иқтисодий тизимини сиёсийлаштирилишига қарши туришга чақирган. Якуний ўн иккинчи бўлимда Хитой можарога чек қўйилгандан кейин тикланиш ишларига ёрдам беришга ва бу жараёнда конструктив рол ўйнашга тайёрлигини билдирган. 

Хитойнинг Украина инқирозига ечим топиш йўлида тақдим этган мазкур позициясига можаро иштирокчилари ўз баҳосини беради, албатта. Чунки, қарама-қаршиликка барҳам бериш ва тинч музокаралар бошлаш томонларнинг истаги эканига шубҳа йўқ. Бироқ сиёсий музокараларда икки томон учун ҳам муҳим бўлган нуқталарни топиш, Хитой таъкидлагандик, Россия билан Украина ўртасида музокараларни бошлаш учун шароитни яратиш ва платформа тақдим этилиши керак. 

Хитой ўз таклифини эълон қилгандан кейин АҚШ унга дастлабки муносабатини маълум қилди. АҚШ Президентининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жейк Салливаннинг баёнот беришича, АҚШ Киевга Москва билан қандай келишишни буюрмайди. 

“Мен келажакни олдиндан айта олмайман, бироқ АҚШ бу уруш қандай тугаши бўйича Украинага буйруқ бермайди”, – деб баёнот берди Салливан CNN телеканали эфирида. Салливан Пекин таклифига изоҳ берар экан, биринчи бўлимга (мамлакат суверенитетини ҳурмат қилиш) тўхташ кераклигини таъкидлаган. Ўз тақдири бўйича қарорни украиналикларнинг ўзлари қабул қилиши керак, дейди Салливан. 

С.Раҳимов, 

ЎзА