Toshkentda 17-19 sentyabr kunlari V Yevrosiyo farmatsevtika sammiti bo‘lib o‘tmoqda. Tadbir farmatsevtika sohasidagi asosiy masalalarni muhokama qilish maqsadida ekspertlar va professionallarni birlashtirishga qaratilgan.
Sammit doirasida “Ishlab chiqaruvchi – tarqatuvchi – dorixona tarmog‘i: ittifoqchilarmi yoki raqiblar?” mavzusida “sahna muloqoti” bo‘lib o‘tdi. Unda Stada kompaniyasining Yevroosiyo mintaqasidagi vitse-prezidenti Arminas Matsevichus, Emiti Interneshnl kompaniyasi (Qozog‘iston) bosh direktori Yevgeniy Zemlyankin va «Farmacia Familiei» (Moldova) dorixona tarmog‘i bosh direktori Tatyana Koynak ishtirok etdi. Ekspertlar Yevroosiyo mamlakatlari tajribasida farmatsevtika sanoatini o‘zgartirish va rivojlantirish masalalarini muhokama qildi.
So‘nggi yillarda farmatsevtika sohasida ishlab chiqaruvchilar, tarqatuvchilar va dorixonalarning roli va ular o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar sezilarli darajada o‘zgardi. Faol ingrediyentlarga oldindan sarmoya kiritadigan dori ishlab chiqaruvchilar dori vositalarini saqlash, ularni bojxonada rasmiylashtirish va to‘lash muddati kechiktirilgan holda sotish bilan bog‘liq muammolarga duch kelmoqda. Bu esa ularni dori tarqatuvchilar va davlat sog‘liqni saqlash tizimlari uchun homiyga aylantirib qo‘ymoqda.
– Texnologiyalar rivojlangan bugungi kunda tarqatish masalasi yanada murakkablashdi: u logistikadan tashqari dori vositalarini targ‘ib qilishni ham talab qiladi va ko‘pchilik tarqatuvchilar bu vazifani ishlab chiqaruvchilarga yuklab qo‘yishmoqda, – deydi A Matsevichus. – Bu tarqatuvchilarni logistika va mikromoliyaviy kompaniyalarga aylantirmoqda, bu esa distribyutorlarni logistika va mikromoliya kompaniyalariga aylantiradi va bu o‘z navbatida naqd pul bo‘shliqlariga olib keladi.
Dori vositalarini onlayn-tarqatish va dorixonalar tobora ommalashib ketmoqda, biroq bu segment belgilangan me’yoriy qoidalarning buzilishi hamda ro‘yxatdan o‘tmagan va soxta dori vositalari savdosidan aziyat chekmoqda.
Logistika muammolari dori vositalarini yetkazib berishda kechikishlarga olib keladi va bu biznes jarayonlarni qiyinlashtirgan holda, dorixonalarda tovarlar ta’minotiga ta’sir ko‘rsatadi. Huquqiy cheklovlar ma’lum qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Dorixona tarmoqlari qat’iy tartibga soluvchi me’yoriy qoidalarga bo‘ysunmaydigan noqonuniy onlayn-xizmatlar bilan raqobatlashishi qiyin. Buning natijasida, bozorning barcha ishtirokchilari uchun teng sharoitlar yaratib berish uchun huquqiy bazani qayta ko‘rib chiqish zarurati paydo bo‘ladi.
Spikerlar trendlarni hisobga olgan holda, keyingi 5-10 yilda onlayn-savdo ustunlik qilishini bashorat qilmoqda, bu dori vositalari xaridining bir qismi internet orqali amalga oshiriladi, deganidir. Shu nuqtai nazardan bozorning “kul rang zona” ga o‘tishining oldini olish uchun qoidalar va tartibga solish choralarini ishlab chiqish zarur.
Ma’ruzachilar texnologiyalar mavzusiga qaytib, bugungi kunda sun’iy intellekt va robotlashtirish farmatsevtika biznesining ajralmas qismiga aylanib borayotiganiga e’tibor qaratdi. Bu texnologiyalar zaxiralarni boshqarish, talabni bashorat qilish, ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish va boshvp logistika vazifalari singari turli vazifalarni bajarishi mumkin. Onlayn xizmatlarni rivojlantirish foydalanuvchi tajribasini yaxshilash, ta’minot zanjirini optimallashtirish va onlayn-maslahatlarni qo‘llab-quvvatlash uchun sun’iy intellektni keng integratsiya qilishni talab etadi.
Biroq, avtomatlashtirishga qaramay, “jonli” farmatsevtikaga bo‘lgan talab yuqori bo‘lib qolmoqda, chunki murakkab tibbiy vaziyatlarda, maxsus vazifalarni bajarishda va texnologiyalar hozircha ularning o‘rnini bosolmaydigan maslahat xizmatlarini ko‘rsatishda ularning ahamiyati juda katta. Boshqa tomondan, elektron retseptlar va inson resursiga yuklamani kamaytiruvchi boshqa tizimlar ham mavjud bo‘lib, bu farmatsevtlarning yanada murakkab vazifalarga e’tibor qaratishiga imkon beradi.
Ishtirokchilar muloqot so‘nggida davlat, dorixona tarmoqlari va tarqatutsvchilar o‘rtasidagi kooperatsiya millat salomatligini ta’minlash va farmatsevtika tarmog‘ini barqaror rivojlantirish uchun muvaffaqiyat kaliti bo‘lmoqda, degan fikrda to‘xtaldilar.
Alpomish Mashrabxonov, O‘zA