31 октябрда Глазго шаҳрида бошланган БМТнинг СОР26 конференцияси 12 ноябрда якун топди.

Тадбир дастурларига биноан, конференцияда расмий музокаралардан ташқари, иқлим исиши оқибатлари билан боғлиқ муаммолар ҳам муҳокама қилинди.

Тадбирнинг биринчи кунлари дунёнинг етакчи давлатлари раҳбарларининг чиқишлари бўлиб ўтди. Унда Хитой ва Россия етакчиларининг иштирок этмагани саммит нуфузига бироз соя ташлагани ҳам айтилди.

Нима бўлганда ҳам, сайёрамизда иқлимнинг кескин ўзгаришлари кузатилаётган бир пайтда дунё жамоатчилиги бу каби йирик халқаро тадбирларга умид билан қараши турган гап. Чунки сўнгги пайтларда экологиянинг кескин ўзгаришига дунё иқтисодиётининг саноатлашуви жуда тез суратда кечаётгани, электр-энергияга бўлган талаб асосан қазиб олинадиган ёқилғи захиралари эвазига бўлаётгани, қайта тикланадиган энергия манбаи саноатда ҳали-бери бурилиш ясай олмаслиги сир бўлмай қолди. Бир сўз билан айтганда, экология билан боғлиқ муаммоларга биринчи навбатда инсонларнинг хўжалик юритиши сабаб бўлмоқда, десак муболаға бўлмайди.

Саммит натижаларига келинадиган бўлса, БМТ бош котиби Антониу Гутеррешнинг баёнот берганидек, инсоният глобал ҳарорат кўтарилишини Цилсий бўйича 1,5 даражада ушлаб қолиш учун (глобал исишни 1,5 даражадан оширмаслик назарда тутиляпти) саъй-ҳаракатларни тезлаштириш керак.

“Сайёрамиз тақдири жар ёқасида. Биз ҳамон иқлим ҳалокати арафасидамиз", – дейди Гутерреш COP26 конференцияси якунлари бўйича берган баёнотида.

Унинг таъкидлашича, дунё фавқулодда вазиятлар режимига ўтиши лозим – аксинча бўлса, табиатни ифлослантиришни нолга тушириш имконияти қўлдан кетади. Ҳукуматлар эса қазиб олинадиган ёқилғи захираларини субсидиялашни бас қилиши керак.

Гутеррешнинг таъкидлашича, кўмирдан босқичма-босқич воз кечиш зарур. Углеродга нарх белгилаш, жамиятнинг иқлим ўзгаришларига мослашиш қобилиятини ошириш ҳам долзарб масалалардан бўлиб қолмоқда. Бош котиб халқаро ҳамжамиятни яна бир бор ривожланаётган мамлакатларнинг иқлим ўзгариши инқирозига қарши курашини қўллаб-қувватлаш учун 100 миллиард доллар ажратиш мажбуриятини бажаришга чақирди.

"Бу галги конференцияда ушбу мақсадга эриша олмадик", – дея тан олди бош котиб.

Бош котибнинг фикрича, инсониятда ривожланишга эришиш учун турли воситалар мавжуд. Бу ерда гап мамлакатларнинг ўрмонлар йўқолиб кетишига қарши кураш олиб бориши, метан газининг ҳавога тарқалишини кескин камайтириш, углерод нейтраллигига эришиш учун хусусий молиялаштиришни сафарбар этиш лозимлиги ҳақида бормоқда.

Баёнотда таъкидланишича, ис газининг ҳавога чиқарилишини мазкур ўн йилликда барқарор ва тезкор равишда камайтиришга устиворлик берилиши лозим. Бунинг учун ис газини ҳавога чиқаришни 2030 йилда 2010 йилдагига қараганда 45 фоизга камайтириш керак бўлади.

БМТнинг 26 – конференциясида иштирокчи мамлакатларнинг қабул қилган якуний баёноти матнида глобал миқёсда ўртача ҳароратни саноатлашиш давригача бўлган ҳарорат кўрсаткичидан икки даража пастда ушлаб туришни таъминлаш мақсади ҳам акс эттирилган.

Буларнинг барчаси конференция якунлари бўйича айтилган расмий гаплар албатта, лекин унга ташқаридан берилган баҳолар қандай?

Масалан, ўзининг чиқишлари билан бутун дунёга танилган машҳур швециялик экология фаоли Грета Тунберг мазкур конференциясидан норози бўлганини маълум қилди. Конференцияда бўлиб ўтган баҳс-мунозараларни қуруқ гаплардан иборат эканини, сўзга чиққанлар сафсата сотишдан нарига ўтолмаганини таъкидлади.

"COP26 томон бўлди. Унинг қисқача изоҳи қуйидагича: беҳуда жаранглаган қуруқ гаплар. Лекин ҳақиқий ҳаракатлар ушбу заллардан ташқарида давом этаверади. Биз ҳеч қачон таслим бўлмаймиз, ҳеч қачон", – деб ёзди Тунберг Twitterда.

Тунбергнинг баёнот беришича, конференция иштирокчилари ўзларини гўё иқлим ўзгариши масаласига жиддий қарагандай кўрсатаяпти, халос.

Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, бу галги конференцияда қабул қилинган режалар қандай бажарилаётгани ҳақида келаси йилда билиб оламиз, чунки навбатдаги конференция 2022 йилда Мисрда бўлиб ўтадиган бўлди.

Бу ҳақда Финландия атроф-муҳит вазирлиги маълум қилди. Вазирлик берган хабарда айтилишича, "БМТнинг COP27 конференцияси 2022 йилда Қизил денгизнинг курорт ҳудуди бўлмиш Шарм-эл-Шейхда бўлиб ўтади". Лекин дунё давлатлари иқлим исишини тўхтатиш бўйича ҳамжиҳатликда аниқ чоралар кўрмас экан, кейинги бўладиган саммитлар ҳам аввалгиларидан фарқ қилмаслиги аниқ.