Журналистик суриштирув

Гап шундаки, Қашқадарё вилояти Чироқчи туманидаги “Охунбобоев” МФЙ ҳудудида фаолият юритувчи “Тоғаев Учқун Абдуҳакимович” фермер хўжалиги раҳбари Учқун Тоғаев ўз мурожаатида тасарруфида 10 гектардан ортиқ ер майдони бўлганини, 2024 йил сентябрь ойигача мазкур ерда белгиланган тартибда ғалла ва пахта етиштириб келганини маълум қилган. Унинг таъкидлашича, туман ҳокимлиги девонхона мудири алдов йўли билан ер майдонини олиб қўйган. Мазкур мурожаат юзасидан кўрсатилган манзилга чиқиб ўрганиш ишлари олиб бордик.

Хўжалик аъзоларининг айтишича, “Тоғаев Учқун Абдуҳакимович” фермер хўжалигини Учқун Тоғаевнинг отаси Абдуҳаким Рўзиев колхозлаштириш тизими тугатилган йилларда ташкил қилган. Хўжалик ерлари ўтган йиллар давомида 80 гектаргача кенгайган. Шундан сўнг 2015 йилда А.Рўзиев ёши ўтиб қолгани, тез-тез соғлиги ёмонлашиб қолаётганини ҳисобга олиб, фермер хўжалик ерини ўғли Учқун Тоғаев номига ўтказиб, қайта ташкил қилган. Кейинги йилларда янги фермер хўжаликлари ташкил қилиниши натижасида келишилган ҳолда фермернинг ери яна қисқариб, 10,6 гектар майдон қолади. Мана шу майдонда то 2024 йилнинг куз ойларига қадар Учқун Тоғаев қишлоқ хўжалик экинларини етиштириб, ғалла ва пахта етиштириш бўйича шартнома режаларини бажариб келган. 

2024 йил сентябрь ойида У. Тоғаев пойтахтга ўқишга кетади ва фермер хўжалигининг печатини отасига топширади. Октябрда ўқишдан қайтгач, ерлари бошқа шахсга ўтганини эшитади, печать эса йўқ. Фермернинг отаси Абдуҳаким Рўзиев бу ҳолатни қуйидагича изоҳлайди.

– Хўжаликни 90 миллион сўмдан ортиқ қарздорлиги бор эди, – дейди у. – Ўзини солиқданман, дея таништирган бир йигит келди. Мана шу оқ қоғозга печать босиб берсангиз, қарздорлигингизни бартараф этишга ёрдам бераман, субсидия ажратиляпти, деди. Бирор нарса қораласанг печать босаман, дедим. Индамай кетди. Яна Баҳром дегани келди. Шу ўртада 3 гектар ер берсангиз, қарзни бартараф этишга ёрдам қиламан, деди. Кейин печать босиб бердим. Икки марта келди. Учинчи мартасига ҳокимиятнинг девонхона мудири Алишер дегани билан келди. Печатлайдиган ҳужжатлар кўп, печатни ўзини бериб туринг, субсидия ҳал бўлгач, қайтариб берамиз, деди. Алишер қишлоғимиздан бўлгани ва яқиндан таниганим учун,  унга ишондим ва бериб юбордим. Шундан сўнг қайтариб ололмадик. Алишер ўйиндан чиқиб мен билмайман Баҳром билади, деб алдади. Кейин билсак қайноғасини номига ерни ўтказиб, ўзи фойдаланишни мақсад қилган экан. Ҳамма муаммо шундан сўнг бошланди. Еримизнинг гирди-атрофига панжалар тортилди. Ғаллани ўрнига мевали дарахтлар экилди. Қанча уринмайлик ҳеч ким тингламаяпти. 

Учқун Тоғаев ўқишдан қайтар экан ўз ерига мевали дарахтлар экилаётганини устидан чиқди. Барча югур-югурлар шундан кейин бошланди, қуруқ қоғозларга муҳр босгани ортидан еридан айрилиб қолган, амалдаги раҳбар бўлган ўғли Учқун ерни қайтариб олиш учун анчагина тер тўкишига тўғри келмоқда. 

– 2024 йилнинг сентябрь ойида фермер хўжалигимиз ерлари Чоршанбиев Мансур номига ўтиб кетганини билиб қолдик, – дейди Учқун Тоғаев. – Туман ҳокимлигида девонхона мудири бўлиб ишлайдиган Умрзоқов Алишер ўзининг қайнукаси номига адлия орқали тўлиқ ҳужжат қилиб олган. Еримизга келиб, сетка тортиб, кўчат экиб бошлагандан кейин буни билдик. Ўқишда пайтим отамдан алдов йўли билан печатларимизни олиб кетган. Фермер хўжаликнинг 93 миллион сўм қарзи бор эди. Печатларни шу қарзни камайтиришда хат-қоғозда ишлатамиз деб алдашган. Мен туман ҳокимининг қарори ва кадастр агентлигининг ҳужжатлари асосида фаолиятимни юритиб келганман, лекин ҳеч кимга ер бермаганман.

Учқун Тоғаев ер қўлдан кетганини унинг атрофи сим тўсиқлар билан ўрай бошланганида билганини айтаркан, гарчи раҳбар бўлса-да, 2 гектарга яқин майдон унинг хабарисиз, сохта қарорлар билан 2018 йилдан бошлаб бошқа бировларга ажратиб берилганини маълум қилди.

– Энг ёмони менинг печатим билан бошқа бировларга эски сана яъни 2018 йил билан деҳқон хўжалигига ер ҳам чиқариб юборибди. Буни ҳам адвокатим орқали вилоят архивидаги ҳужжатлардан топдим, – дейди У.Тоғаев. 

Хўш, ер эгаси расмий маълумотларда Учқун Тоғаев деб кўрсатилиб турган бир пайтда, Мансур Чоршанбиев ер эгалигини қандай қўлга киритди. Дала бошига уни ҳам чақиртирдик. Чоршанбиевнинг мазкур ҳолатга жавоби эса ўзгача бўлди.

– 2024 йилнинг сентябрь ойида Алишер Умрзоқов Кўкдала туманидаги давлат хизматларига олиб борди, – дейди Мансур Чоршанбиев. – Ерни Учқуннинг номидан менга ўтказиш учун. Учқун ҳам, мен ҳам ҳужжатларга бармоқ босдик. Мен шунчаки қоғозда раҳбарман. Амалда хўжаликни юритиш ишларига аралашмайман. Алишернинг ўзи юритади. 

Кўкдала тумани давлат хизматлари марказида амалга оширилган жараёнларда Мансур Чоршанбиев ерни ўзаро розилик асосида олинганини айтаркан, Учқун Тоғаев буни инкор қилди. 

– Ўша куни эрталаб Алишер Умрзоқов телефон қилиб, “Кўкдала адлиясига борамиз, фермер хўжалигидан ажратилган деҳқон хўжаликлари ҳақиқатдан фаолият юритаётганини тасдиқлаш керак”, – деб олиб борди. Аслида эса, ернинг раҳбарини ўзгартириш учун олиб борган экан, – дейди У. Тоғаев.

Сиз бора боргунча нима учун олиб борилаётганингизга қизиқмадингизми, сўраймиз ундан. 

– Фермер хўжалигининг низомида ёзиб қўйилган уни бошқа бировнинг номига бу тарзда ўтказиш мумкин эмас, шунинг учун хотиржам бўлганман, – дейди у. 

Таажжубли томони ернинг янги эгаси шунчаки қоғозда раҳбар эканлигини, ер билан боғлиқ муносабатларга умуман аралашмаслигини айтмоқда. Собиқ ва янги фермер бот-бот тилга олаётган, ҳамма ишларнинг ортида турган Алишер Умрзоқовни эса топа олмадик. Ҳокимиятдан сўраганимизда уни меҳнат таътилида эканини таъкидлашди. 

Шундан сўнг суриштирувни давом эттириб, туман кадастр бўлимига бордик. У ердаги ҳужжатларда ҳам туман қишлоқ хўжалиги бошқармаси изоҳларида ҳам ернинг эгаси сифатида ҳамон Учқун Тоғаев кўрсатилган. Ҳозирда боғ ташкил қилинган майдон эса, ҳужжатларда пахта ғалла етиштириладиган ер тоифасида турибди. 

– Амалдаги қонунчиликка кўра, фермер хўжалиги раҳбарлигини фақат яқин қариндошларга ўтказиш мумкин, – дейди туман қишлоқ хўжалиги бўлими мутахассиси Анвар Холиқулов. – Бегона шахсга хўжалик раҳбарлигини ўтказиб бўлмайди. Ҳужжатларимизда мазкур ер ҳали ҳам “Тоғаев Учқун Абдуҳакимович” фермер хўжалиги номида қайд этилган ва пахта-ғалла етиштириш тоифасига киради. Бу маълумот кадастр палатаси ҳужжатлари билан тасдиқланган. Шу ҳужжат асосида экин майдонида пахта ва ғалла экиш белгиланган. 2024 йилда ҳам пахта ва ғалла экилган, жорий йилда ҳам пахта экиши лозим.

Амалдаги қонунчиликка кўра фермер хўжалигининг бошлиғини ўзгартириш бу мажбурият эмас, балки бевосита фермер хўжалигининг бошлиғи ва фермер хўжалигини бошқаришни ўз зиммасига олаётган оила аъзоларидан бирининг ҳуқуқи ҳисобланади. Яъни хўжалик раҳбари сифатида оила аъзоларидан бири танланади. Бегона эмас.

Айнан ушбу муаммо юзасидан туман ҳокимлигида ўтказилган муҳокамада учинчи шахсларнинг аралашуви билан боғлиқ жараёнлар ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар томонидан ўрганилиб чиқилиши ва ер эгасига қайтарилиши юзасидан қатъий чоралар кўрилиши маълум қилинди. Ўйлаймизки, масъуллар ушбу муаммони эътиборга олиб қонун устуворлигини таъминлашади.

Ўлмас Баратов, ЎзА мухбири