Президентимизнинг нефть маҳсулотлари ва углеводород хом-ашёси импорти ўрнини босиш, мамлакатимизда иқтисодиёт барқарорлигини таъминлаш борасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлаш мақсадида ташкил этилган ишчи гуруҳи томонидан бир қатор амалий ишлар амалга оширилмоқда.
Импорт ўрнини босадиган, экспортбоп маҳсулотлар ишлаб чиқариш, ёқилғи мустақиллигига эришиш бўйича берилган топшириқлар ҳамда белгиланган вазифалар ижроси ҳолатини ўрганиш учун “Ўзбекнефтгаз” АЖ нинг ишчи гуруҳи Бухоро нефтни қайта ишлаш заводида бўлди. Корхона мутахассислари билан учрашувда GTL синтетик керосинини жалб қилиш орқали JetA-1-SSF (Джет А-1) авиация ёқилғисини ишлаб чиқариш масаласи муҳокама қилинди.
Бугунги кунда синтетик ёқилғини қабул қилиш учун барча инфратузилма тайёр. Уни Джет А-1 авиация ёқилғиси ишлаб чиқариш бўйича тайёр маҳсулот даражасига етказиш бўйича тўлиқ дастур ишлаб чиқилган. Заводда синтетик керосинни қабул қилиш ва сақлашга мўлжалланган ҳар бирининг ҳажми 5000 метр куб бўлган иккита сиғим қурилиб, фойдаланишга топширилди. Лойиҳа, шунингдек, заводнинг анъанавий Джет A-1 авиа ёқилғиси билан аралаштириш ва Джет A-1 (JetA-1)-SSF газ турбинали двигателлари учун ярим синтетик авиация ёқилғиси ишлаб чиқариш учун заводга GTL синтетик керосинини етказиб беришни кўзда тутади.
Мазкур лойиҳани илк босқичидан бошлаб, Бухоро НҚИЗ мутахассислари Джет A-1 авиация ёқилғисининг сифат кўрсаткичларини бузмасдан, ўрнатилган меъёрий ҳужжатлар талаблари асосида анъанавий керосин билан оптимал нисбатни аниқлаш учун шунга ўхшаш GTL заводларида ишлаб чиқарилган синтетик керосин намуналари билан доимий равишда лаборатория тадқиқотларини олиб борди. Лойиҳани амалга ошириш жараёнида завод раҳбарияти ва мутахассислари томонидан заводнинг ишлаб чиқариш цехлари ва таҳлилхоналарида “Uzbekistan GTL” заводи учун мутахассислар тайёрлаш, уларни уй-жой, озиқ-овқат, иш билан таъминлаш ва ўқитиш бўйича кўплаб ишлар амалга оширилди.
Ярим синтетик (Жет А-1 SSF) ёқилғисининг халқаро талабларга мувофиқлигини таъминлаш мақсадида завод мутахассислари томонидан, тегишли вазирлик, идоралар ва назорат органлари билан келишилди. O’z DSt 1117:2007 “Жет A-1 газ турбинали двигателлари учун авиация ёқилғиси техник шартлар” давлат стандартига тегишли ўзгартиришлар киритилди. Натижада, жорий йилнинг 15 сентябрь куни Бухоро НҚИЗга 511 тонналик синтетик компонентнинг биринчи партияси олинди. Жорий йилнинг 17 сентябрида эса Бухоро НҚИЗ, “Uzbekistan GTL” ва “SGS” компаниялари вакиллари иштирокида заводга синтетик керосин қабул қилинди. Шундан сўнг, O’z DSt 1117: 2007га 5-сонли ўзгартириш талабларига мувофиқ қуйиш ишлари амалга оширилди.
Бухоро НҚИЗнинг анъанавий керосини билан 50 фоизга 50 фоиз миқдорида аралаштирилди. 18 сентябрда ярим синтетик авиация ёқилғининг тажриба-синов партиясига паспорт берилди. Паспорт бериш натижалари ярим синтетик авиация ёқилғисининг O’z DSt 1117: 2007 стандарти талабларига тўлиқ мувофиқлигини кўрсатди. 2022 йилнинг 19 сентябрь куни Ўзбекистон Республикаси Миллий сертификатлаштириш тизимида янги маҳсулот – Джет A-1 (Jet A-1)-SSF газ турбинали двигателлари учун авиация ёқилғиси сертификатланди ва мувофиқлик сертификати олинди.
Транспорт вазири ва “Ўзбекнефтгаз” АЖ Бошқаруви раиси бошчилигида Транспорт вазирлиги, “Ўзбекнефтгаз” АЖ, “Uzbekistan Airways” АЖ, “Ўзавиация” Агентлиги, “Uzbekistan GTL” МЧЖ ва “Бухоро НҚИЗ” МЧЖ раҳбар ва масъул ходимларидан ташкил топган ишчи гуруҳнинг навбатдаги йиғилишида “Uzbekistan GTL” синтетик керосинини жалб қилган ҳолда Бухоро НҚИЗда ярим синтетик Жет A-1 (Jet A-1)-SSF авиакеросинини ишлаб чиқариш ва ҳаво кемаларида қўллаш масалалари муҳокама қилинди. Ушбу турдаги авиаёқилғини қўллашни бошлаш бўйича зарур чора-тадбирлар белгилаб олинди.
2022 йил 23 сентябрь куни “Boeing” компанияси “Uzbekistan GTL” заводида ишлаб чиқарилган “GTL” керосинни Бухоро нефтни қайта ишлаш заводида тайёрланадиган анъанавий “Jet A-1” авиаёқилғиси билан аралаштириш компоненти сифатида ишлатиш имконияти юзасидан юборилган сўровга ижобий хулоса берди ва расман тасдиқлади. 25 сентябрь куни эса Франциянинг “Airbus” авиакомпанияси авиация ёқилғиси соҳасидаги техник талабларни тартибга солувчи “ASTM7566” халқаро стандартларига асосланиб, худди шундай тасдиқнома юборди.
Шу билан бирга, Швейцариянинг мустақил экспертиза, назорат, синов ва сертификатлаштириш билан шуғулланувчи “SGS” компанияси Бухоро нефтни қайта ишлаш заводида ишлаб чиқарилаётган “GTL Jet A-1” ярим синтетик авиаёқилғиси сифати халқаро стандартларга мувофиқлигини тасдиқлади.
Бугунги кунда, Бухоро НҚИЗ да юқоридаги механизмлар асосида халқаро стандарт талабларига тўла мос келадиган маҳсулот ишлаб чиқарилди. Биржа савдолари орқали дастлабки 1020 тонна Жет A-1 (Jet A-1)-SSF русумли авиаёқилғиси “Uzbekistan Airways” компаниясига реализация қилинди.
Республикамизда ушбу маҳсулот ишлаб чиқарилишининг йўлга қўйилганлиги нафақат ички истеъмолчилар, балки дунёнинг бошқа давлатларидан келадиган ҳаво кемалари эҳтиёжини қондирилишида ҳам муҳим аҳамият касб этади. Туризм салоҳиятини янада ошириш, валютани иқтисод қилиш, импортни камайтиришга хизмат қилади.
Зариф Комилов, ЎзА