Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Ботаника институти қошидаги Ботаника боғининг биотехнология лабораториясида «in vitro» усулида ноёб ўсимликлар кўпайтирилади. Айниқса, 60 гектарлик боғ коллекциясининг қимматбаҳо намуналарини сақлаб қолиб ва кўпайтиришда лабораториянинг алоҳида ўрни бор. Шу билан бирга Ўзбекистон флорасининг ноёб ва йўқолиб бораётган, қурғоқчиликка чидамли ўсимлик турларини микроклонал кўпайтириш бўйича олимларимиз томонидан тадқиқотлар олиб борилмоқда.

- Асосий мақсадимиз Ботаника боғидаги турли минтақалардан олиб келинган ўсимликларнинг ноёб турларини сақлаб қолиш ва бойитиш «in vitro» усулида, - дейди институт биотехно логиялабораториясининг мудири, биология фанлари номзоди Феруза Мустафина. – Бундан ташқари биз доривор ўсимликлар билан ҳам ишлаймиз. Улардаги биологик актив моддаларни ўрганяпмиз. Ягона қолган ўсимликни биз «in vitro» ёрдамида кўпайтирдик.    

Лойиҳа қиймати 4.5 млрд сўм бўлган ушбу лаборатория Ботаника боғи маблағлари ҳамда унинг техник базаси Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан молиялаштирилган. Унда “Қизил китоб”га киритилган ўсимлик турларини микроклонал кўпайтириш ишлари амалга оширилади.  

Масалан, “Виктор омонқораси” ўсимлиги табиатда кам учрайдиган ноёб тур бўлиб, тиббиётда ишлатиладиган “галантамин” дори воситасининг манбаидир. Ушбу модда алцгеймер касаллигини тўхтатиб туришда фойдаланилар экан. Айтиш керакки, ЖССТ маълумотига кўра ҳозирда ер юзида 20 млн нафар одам шу касалликдан азият чекмоқда.  

Таъкидлаш жоизки, яқинда лабораторияга юқори самарали суюқ хроматографмасс–спектрометри ускунаси тақдим этилди. Ушбу ускуна доривор ўсимликлардаги биологик фаол моддаларнинг таркиби, шунингдек, тўқималарида фундаментал ва амалий тадқиқотлар ўтказиш имконини беради.  

Яна бир мисол, 60 хил турни ўз ичига олган пиёз боғи фақатгина Хитой ва Ўзбекистонда мавжуд бўлиб, коллекцияси бўйича дунёда биринчи ўринда туради.

2025 йилда институт олимлари томонидан олиб борилган тадқиқотлар натижасида 4 та янги ихтирога патент олинди ва Тошкент Ботаника боғига интродукция қилинган 12 та юқори манзарали истиқболли ҳисобланган ўсимлик турлари ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ишларига тавсия этилди. Тез орада улар пойтахт кўркига кўрк бағишлаб, юртдошларимиз ва келаётган меҳмонларга завқ улашади.  

Санжар Тошпўлатов, Ойбек Давронов, 
Улуғбек Тўхтаев, ЎзА