Туғилиб ўсган қишлоғимга тез-тез бориб тураман. Бир сафар Кўкдаладан тўғри пойтахтга қайтишимга тўғри келиб қолди. Еттитом чорраҳасига чиқсам, машиналар одам камлиги учун жўнамай туришган экан. Одмигина кийинган, мўғулбашара бир йигит олдимга келди.

– Тошкентга бўлса, олиб кетаман, ака.

Кўришгач, “Ҳали одамингиз йўқ-ку!”, дедим.

– Бугун, албатта, кетишим керак. Эртага Янгиободнинг бозори. Агар ўтирсангиз, жўнайверамиз.

Ҳаво салқинлиги учун эгнига ранги унниқиб кетган чопон ташлаб олган бу йигит таксичидан кўра кўпроқ чўпонга ўхшарди.

– Йўлкираси қандай бўлади? – Унга синчков тикилдим.

– Эл қатори, – деди йигит.

– Эл қатори, деганингиз қанча?

– Мана шулар,– у ёнида турганларга ишора қилди,– айтиб турганидан сал камроқ берасиз. Ҳадемай шом тушиб қолади. Кетдик.

Шофёрнинг ёнига ўтирарканман “Чиялданмисиз?” дея сўрадим.

– Бу ерда ҳамма чияллик, бегонаси йўқ.

Чиял, деганим бизга қўшни қишлоқ, уни бутун мамлакат билади. Чиялликларнинг “яхна” деган таомини емабсиз – бу дунёга келмабсиз. Ўттизга яқин катта-кичик қишлоқлардан иборат бу мавзе – Қумдарёнинг икки соҳили Чиял деган умумий ном билан аталади. Бир вақтлари “Чиял” давлат хўжалиги ҳам бўлган. Аҳолиси бизнинг қишлоқларга нисбатан топармон-тутармон. Тадбиркор, бизнесмен, уддабурон халқ. Ўтирган жойида пул топади. Якшанба куни бўладиган “Пайшанба” бозорида одамнинг жонидан бўлак ҳамма нарсани топса бўлади, дейишади. Қисқаси, тиниб-тинчимас, пултопармон, далли-ғўлли эл.

Шофёр билан танишиб олдик. Қишлоғининг ёши каттароқ одамларидан айримларини танирканман.

– Менинг исмим Баҳром, – деди у. – Лекин йўлингиз тушиб қолса, Баҳром деб сўрасангиз, ҳеч ким танимайди. Аммо “Болтчи” десангиз, ҳамма билади.

– Болтчи? – Ажабланиб унга қарадим.

– Ҳа, техникага тегишли болт, гайка, шурп, деган нарсаларни биласизми? Шулар билан савдо қиламан.

– Бизнесингиз шу! – Тушунгандай бўлдим.

– Ҳа, отам эски темир-терсаклар савдоси билан шуғулланарди. Тўққизинчи синфдан отам билан бирга бозорга борардим. Отам мени уйлантиргач, катта ўғлим туғилгунча рўзғоримиз бирга эди. Бир куни қўзи сўйиб, ҳамсоя-халойиқни чақириб, худойи қилди. Кейин миниб юрган эски “Жигули”сининг калитини ва бир пачка пул бериб, рўзғоримни ажратди.

– Энди биз ҳамсоямиз, ўғлим, – деди. – Бундан кейин иккита нон олсанг ҳам қайтарасан. Мен укаларингни ҳам ўйлашим керак. Мана бу пулни тежаб-тергаб ишлатсанг, бир ойга етади. Хоҳласанг, ўртоқларингни чақириб, бир кечада еб-ичсанг ҳам бўлади. Машина эскироқ бўлса-да, юради. Тўй-маъракага бориб туришингга ярайди.

– Кейин дуо берди. – Йигит менга бир қараб олиб, давом этди. “Униб-ўсгин, ўзларингдан кўпайиб, бола-чақанг билан эсон-омон юргин, илоҳим!” деди. Ҳа, айтгандай, бир халта ун ҳам берди. “Энди мен нима қиламан, ота? Ўқимаган, мактабни ҳам тузук-қуруқ битирмаган бўлсам”, дея кўзимга ёш олдим. “Саводинг бўлмаса ҳам, савдони, қўшув-айирувни биласан. Каллангни ишлат. Хоҳласанг, менинг ишимни давом эттир. Мен бошқа бизнесга ўтаман”, деди. Шундан буён болтчиман, ака.

– Э, бу болт деганингизни ким олади-ю, ундан қанча фойда кўрасиз? – Бу йигит мени қизиқтириб қолганди.

– Бу болтда гап кўп, ака. – У худди тажрибали савдогарлардек салмоқлаб гап бошлади. – Ҳовлимга борсангиз, гўё автобазанинг гаражига кириб қолдимми, деб ўйлайсиз. Ҳамма эски-туски темир-тақа ўша ерда. Бугун сизни ташлагач, бир жойга бориб ётаман. Тонгдан Янгиобод бозорига чиқаман. Бозорда юрадиганларга арзимас пул бериб, тайинлаб қўйганман. Улар йиғиб туришади. Бир “Камаз”га темир-тақаларни ортаман-да, кечқурун уйга қайтаман. 

Чиял дегани катта жой. Бир қишлоғида икки мингдан одам яшаса, олтмиш минг, уч мингдан бўлса, юз мингга яқин аҳолиси бор. Шуларнинг биронтасига битта гайка ёки болт, ё бирон “запчаст” керак бўп қолса, меникига келади. Битта темир учун Тошкентга бормайди-ку?! Ушбу ҳудуд бўйича битта ўзимман. Шу темир-терсакнинг фойдасидан эски “Жигули”ни мана шу “Нексия”га алмаштирдим. Янги бўлмаса-да, яхши юради. Икки хонали уйимнинг ёнидан яна икки хона қўшдим. Ҳовлида тўрт-бешта қўзи-улоқ бор. Бировдан кам эмасмиз. Тўй-пўйга борсам, “Болтчи ака”, келинг, дейишади.

Навбатдаги постда тўхтатишди. Болтчи боя ечиб қўйган чопонини кийиб, машинадан тушди. Бироздан кейин яна йўлга тушдик.

– Нима дейишди? – Сўрадим қизиқсиниб.

– Нима дерди! – Кулди йигит. – Чой пули сўрашади-да. Буларга ҳам қийин. Кун бўйи шу совуқда туришади. Эллик сўм бериб кет, дейишувди, йигирма бердим.”Эллик сўмим бўлганда, шу чопонни кийиб юрармидим” дедим. Бу чопонда гап кўп, ака!

– Келгусидаги орзу-ҳавасларингиз қандай?

– Орзудан кўпи йўқ. Уч ўғлим бор. Бир данғиллама тўй қилсам, дейман. Элни йиғиб, халқнинг олдидан ўтсам. Кўпкари, кураш берсам. Гўшт мўл бўлса, ичимлик ҳам. Ҳамма нарса дастурхонда ортиб турса... Бир камбағалнинг орзусида энди, шу элдан қочиб қаерга ҳам борардик.

– Бу бизнесингиз юрмай қолса-чи?

– Э, ака, машина, мотоцикл, велосапед, трактор, арава, қўйингки, техника бор экан, қишлоққа бир болтчи ҳам керак-да!

Бу аломат йигитнинг ажабтовур ҳангомаларини тинглаб, машинамиз Тошкентга қандай кириб келганини сезмай ҳам қолибман.

Бир пайт “Ўзингиз нима иш қиласиз, ака?” дея сўраб қолди у.

– Бирон бизнесингиз борми?

– Бизнес йўқ. Шу ёзув-чизув дегандай.

– Қанча маош оласиз? Кунлик борми? Нима ишлар қўлингиздан келади?

Ойлигим миқдорига бироз қўшиб айтдим. У менга раҳми келгандай қаради.

– Қийин экан, – деб қўйди. – “Дом”да турасизми?

Сездим, у бу одамдан қандай фойдаланса бўларкан, деб ўйларди.

Бир пас жим юрганимиздан сўнг:

– Бизда бир одат бор, – деди у. – Ҳар йили мактабимиз битирувчилари навбати билан қишлоқда Наврўз байрамини нишонлаб беришади. Бу йил бизнинг синфдошларнинг навбати. Пул йиғилган. Ўн қозон ош осмоқчимиз, кўпкари, кураш албатта бўлади. Тошкентнинг манаман деган артистлари Наврўзда Чиялга келишади. Кўп таниқлиларни қўшни қишлоқлар банд қилиб қўйишибди. Анча йилдан бери Тошкентда экансиз, бир артист топишга ёрдам берсангиз, сизни ҳам қуруқ қўймасдик. Фақат таниқли бўлсин. Майда-чуйдалари шарт эмас.

Машина Қўйлиқ бозорига яқинлашганда, катта йўл четидаги “дом”имиз ёнида бу шалдир-шулдир, самимий йигит билан хайрлашдим.

Негадир у тез-тез эсимга тушиб туради...