Сўнгги йилларда Ўзбекистон йўлларида хавотирли ҳолатлар кўпаймоқда: автотранспорт воситалари ҳуқуқий асосларсиз, тажрибасиз ва ҳайдовчилик гувоҳномасига эга бўлмаган шахслар, айниқса, вояга етмаганлар томонидан бошқарилмоқда.

Прокатга берилган машиналарни ҳайдаш ҳолатлари орасида ёшлар сони ошиб бормоқда. Бу эса фақат статистика эмас – балки кўз ёш, фожеа ва ёрқин келажакларнинг йўқолишидир.

Нима учун бу хавфли?

Чунки автомобиль – юқори хавф манбаи ҳисобланади. Уни вояга етмаган қўлига топшириш – йўлга бошқарилувчи таҳдидни чиқариш билан баробар. Бу худди қўлида гугурт бўлган болани печан тўла омборга киритиш каби. Натижа аён: жароҳатлар, ҳалокатлар, бегуноҳ инсонлар ҳаётининг бузилиши.

Энг даҳшатлиси – бундай ҳурпа-хаттар вояга етмаганларда «ҳамма нарсага рухсат, чекловсизлик» иллюзиясини шакллантиради: “Машина берилди – демак, мумкин экан”. Бугун – прокат машинасида мактабга, эртага – маст ҳолда йўлга. Биз бунақа хавфни кўриб, сукут сақлашга ҳақлимасмиз.

Ким жавобгар?

– Аввало, ёшга ва ҳайдовчилик гувоҳномасига эътибор бермасдан машина берувчи автопрокат ширкатлари;

– Иккинчидан, “фақат икки соатга” деб автомобилни қариндош вояга етмаганга топширувчилар;

– Ва, албатта, давлатнинг ўзи – агар бу ҳолатларга қарши назорат ва жавобгарликни кучайтирмаса.

Дарҳол амалга оширилиши зарур бўлган чоралар:

– Шахсни аниқлаш ва ҳуқуқларни текшириш. Ҳар бир прокат нуқтаси ҳайдовчининг ёши, гувоҳномаси ва тажрибасини текшириши шарт. Бу жараён автоматлаштирилган ҳолда ЙҲХХ маълумотлар базаси билан боғланган электрон тизим орқали амалга оширилиши лозим.

– “Қора рўйхат” жорий этиш. Ҳуқуқсиз ҳайдашда қўлга тушган ёки машинани вояга етмаганга топширган шахслар учун миллий маълумотлар базасини яратиш керак. Бундай шахслар учун доимий прокат тақиқлари жорий этилиши зарур.

– Қатъий жарималар ва жиноий жавобгарлик. Била туриб, вояга етмаганга ёки гувоҳномасиз шахсга машина берган прокатчилар шахсий тартибда жиноий жавобгарликка тортилиши шарт. Фақат ҳақиқий жазо хавфи тез фойда артидан қувишни тўхтата олади.

– Аҳоли орасида тушунтириш ва тарғибот ишлари. Ҳар бир ота-она, ҳар бир прокатчи ва ҳар бир вояга етмаган тўлиқ англаб етиши керак: автомобил бошқариш – ўйин эмас. Мактабларда чиқишлар, телевидениеда кўрсатувлар, ижтимоий роликлар – ҳаёт фақат бир хато қадам билан якун топиши мумкинлигини эслатиб туриши керак.

– Ишонч телефони ва аноним хабар бериш имконияти

Қонунбузарлик ҳолатлари ҳақида аноним хабар бериш мумкин бўлган онлайн платформа яратиш зарур. Назорат – бу олдини олишдир.

Ҳаммага мурожаат:

Агар сиз ота-она бўлсангиз – вояга етмаган фарзандингизга рульни ишонманг, у “қодирман” деса ҳам.

Агар сиз тадбиркор бўлсангиз – фойда орттириш учун инсон ҳаётини хавф остига қўйманг.

Агар сиз вояга етмаган бўлсангиз – бир неча лайк учун ҳаётингиз ва бошқалар тақдири билан ўйнаманг.

Йўл – автодром эмас.  

Машина – ўйинчоқ эмас.  

Ҳаёт – ўйин эмас.

Йўллардаги беқарорликка барҳам бериш вақти келди!

Масъулиятли прокат ва хавфсиз йўллар учун ҳаракатга қўшилинг!

У.Холиқулов,

Жамоат хавфсизлиги университети

Жиноий-ҳуқуқий фанлар кафедраси профессори, ю.ф.д.

Г.Нурмуҳаммедова,

Жиноий-ҳуқуқий фанлар кафедраси доценти, ю.ф.ф.д.