Ўтган ҳафта бўлиб ўтган АҚШ ва Россия етакчилари Дональд Трамп ва Владимир Путиннинг телефон орқали суҳбати тафсилоти жаҳон оммавий ахборот воситаларида турлича талқин қилинмоқда. Яъни, бу воқеа ғарбдаги иттифоқчилар билан келишилмагани, Европа Иттифоқи давлатлари музокарага жалб қилинмётгани кўҳна қитъа сиёсатчилар эътирозига сабаб бўлмоқда. Америка раҳбарининг ҳатти-ҳаракатидан Франция, Буюк Британия, Польша етакчилари, НАТО Бош котиби, айниқса Германия Канцлери Олаф Шольц чуқур таажжубга тушган.

– Бугун биз АҚШ ҳукуматининг бу қадами ва баёноти Украина, Европа ва дунё учун нимани англатишига оид ҳақиқат билан юзма-юз келяпмиз, – дейди Шольц. – Бепарволик мамлакатимиз ва қитъамиз хавфсизлиги хатар остида қолишини англатади. Мен бунга йўл қўймайман.

Сиёсатчи мамлакатдаги вазиятга янгича ёндашув ишлаб чиқиш учун тегишли қарорга эҳтиёж борлигини таъкидлади. Шунингдек, айни мавзуда Украинасиз ҳеч қандай қарор қабул қилиб бўлмаслигини яна бир бор такрорлаб, кўҳна қитъа ва АҚШ хавфсизлиги тушунчасини бир-биридан ажратмаслик муҳимлигига эътибор қаратди.

– Россия – Украина можароси бўйича Европанинг фикри сўралади, албатта, – деди ГФР ҳукумати бошлиғи маҳаллий НТВ телеканали намойиш қилган сайлов олди дебати чоғида. – Зеро, қитъамиз Киевга АҚШдан кўра кўпроқ ёрдам кўрсатди. Биз ҳеч кимга... Украинани демилитаризация қилиш бўйича келишиб олишга йўл қўймаймиз. Аксинча, тинчлик келишувига эришиш, ҳеч ким ҳеч қачон ҳужум қилмаслигини таъминлаш учун жуда кучли армия керак. Европаликлар Украина тақдирини “ёпиқ эшик ортида” ҳал қилинишига йўл қўймайди ва Парижда бўладиган ЕИ етакчилари навбатдан ташқари саммитида шу масалани кўтаради. Германия 44 миллиард евро ажратиб, жумладан украиналик қочқинларга ҳам ёрдам берди. Шундай 28 миллиард евро ҳарбий эҳтиёжга йўналтирилди. Биз Украинани қўллаб-қувватлашда давом этяпмиз. Европаликларнинг овози бор, бизнинг иштироксиз “хавфсизлик кафолати”ни олиб бўлмайди.

Аввалроқ Брюсселдаги Европа институтлари раҳбарлари Киев ва ЕИнинг музокарада иштирок этишига ишонтириб, бусиз “тинчлик келишуви иш бермаслиги”ни таъкидлаганди.

Ўз навбатида НАТО Бош котиби Марк Рютте тинчлик музокараси ташаббусни қўллаб-қувватлаб, европаликларга мулоқот даврасига таклиф қилинмаганидан “шикоят қилишни тўхтатиш”, аксинча, муаммони тинч йўл билан ҳал этиш бўйича аниқ ташаббус илгари суришни маслаҳат берди.

Келаётган якшанба Германияда парламент сайлови бўлиб ўтади. Айрим маълумотлар сайловда Христиан-демократик иттифоқ (ХДИ) партияси раҳбари, мухолифат етакчиси Фридрих Мерц ғалаба қозониши эҳтимоли юқорилигини кўрсатган. Шу боис Украина масаласида унинг фикри ҳам сиёсатчиларни қизиқтирмоқда.

DPA ахборот агентлиги сиётчининг сўзларидан иқтибос келтириб, шундай ёз ган:

– Европа ва Америка қарама-қаршилиги Трамп ҳокимиятга қайтиши билан мутлақо янги сифат касб этмоқда.

Унинг иккинчи инаугурацияси ва янги маъурият аъзоларининг халқаро майдондаги илк чиқишларидан маълум бўлмоқдаки, уч йил аввал, яъни 2022 йил айтилган “даврлар ўзгариши” (Украинада зиддият авж олгандан кейин Германия Канцлери Олаф Шольц томонидан киритилган ва Россияга нисбатан сиёсатдаги ўзгаришни ифодаловчи атама) Трансатлантика бузилишига олиб келиши мумкин.

Эҳтимолий канцлер тарафдорларини АҚШ билан муносабатда яхшисига умид қилиш, лекин энг ёмонига тайёрланишга чақирди. Унинг фикрича, Европа оёққа туриши жараёнини, 75 йилдан кўп америкаликлар билан бирга қурилган қитъадаги сиёсий тартибни ҳимоя қилиш учун оз фурсат қолди.

Буюк Британия Бош вазири Кир Стармер ҳам жараёндан четда қолиш ниятида эмас. У яқин кунларда Америка Президенти билан РФ – Украина можаросига барҳам бериш бўйича келишув, жумладан мамлакат хавфсизлиги кафолати масаласини муҳокама қилмоқчи эканини маълум қилди.

“Financial Times” газетаси аввалроқ Стармер февраль ойи сўнгги ҳафтасида етакчи билан учрашиш учун АҚШга боришини маълум қилганди.

– Яқин кунларда Трамп билан учрашаман, – деган Бирлашган Қироллик ҳукумати бошлиғи “Telegraph” нашрида эълон қилинган мақолада. G7 бўйича барча ҳамкорларимиз билан зарур, мустаҳкам келишувга эришиш учун ҳамкорликда ишлаймиз. Украина музокара даврасида ўтириши керак.

Аввалроқ у “Агар лозим бўлса, Британия мамлакат хавфсизлигини таъминлаш учун Украинага қўшин юборишга тайёрлигини айтган.

Хуллас, Украина – Россия зиддиятига барҳам бериш йўлидаги халқаро саъй-ҳаракат сўнгги пайт анча фаоллашди. Бу жараёнда ЕИ иштирок этиши кўҳна қитъанинг бирдамлиги, тинчлиги ва хавфсизлиги истиқболи учун муҳим экани кундек равшан. Бинобарин, айни масалада Оқ уй танлаётган йўл кўп саволларни келтириб чиқармоқда. Аниқроғи, Дональд Трампнинг ёндашуви ҳамон қоронғилигича қоляпти. Ҳатто, АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс куни кеча Мюнхен хавфсизлик конференциясида сўзлаган нутқида ҳам ҳеч бир аниқ маълумот келтирмасдан, Европа ҳамжамияти ич-ичидан бузилаётгани ҳақидаги таъна-дашномдан нари ўтмади ва европалик сиёсатчилар танқидига учради.

Сўнгги хабарларга кўра, Президент Дональд Трампнинг тез орада россиялик ҳамкасби Владимир Путин билан юзма-юз учрашуви кутиляпти. Эҳтимол шундан кейин ким аслида кимлиги ойдинлашар?

С.Раҳимов, ЎзА