Har bir millatning o‘ziga xosligi, tarixiy xotirasi, madaniy boyligi va ma’naviy dunyosi avvalo uning tilida namoyon bo‘ladi. Til – bu oddiy aloqa vositasi emas, u millatning ruhiy dunyosi, tafakkuri, mentaliteti va qadriyatlarining aksi. Shu bois, tilning boyligi – millatning boyligi, uning yo‘qolishi esa millatning asta-sekin tarix sahnasidan chiqib ketishining boshlanishi bo‘lishi mumkin.

Bugungi globallashuv davrida o‘zbek tili ham boshqa ko‘plab milliy tillar kabi turli bosimlarga uchramoqda. Ayniqsa, yoshlar orasida xorijiy tillarga haddan ortiq moyillik, ijtimoiy tarmoqlarda soxta zamonaviylik niqobi ostida o‘z tilidan yuz o‘girish holatlari kuzatilmoqda. Bu esa o‘z navbatida milliy o‘zlikni, madaniyatni, tarixiy merosni anglashga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Ammo bu holatga qarshi turgan, tilni nafaqat asrab qolayotgan, balki uni yanada go‘zallashtirayotgan bir kuch – bu adabiyot. Adabiyot har qanday millat tilining nafisligini, ohangdorligini, tasviriy kuchi va estetik go‘zalligini ko‘rsatib beruvchi eng qudratli vositadir. Shu ma’noda, o‘zbek adabiyoti azaldan o‘z tilining gultoji bo‘lib kelgan.

Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, G‘afur G‘ulom, Oybek, Mirtemir, O‘tkir Hoshimov, Tog‘ay Murod kabi adiblar tilimizning eng nozik va nafis jihatlarini asarlarida ifodalab, uni tirik va jozibador tutishga xizmat qilganlar. Qodiriyning “Siz o‘shamu?” degan jumlasi o‘zbek tilining ifoda imkoniyatlari qanchalik kengligini, birgina so‘z orqali chuqur hissiyot yetkazish mumkinligini ko‘rsatadi. Bu jumlaning har bir tovushi muhabbat, iztirob va sog‘inch bilan yo‘g‘rilgan.

Yoki Tog‘ay Murodning “Otamdan qolgan dalalar” asarining tili – bu shunchaki so‘zlar yig‘indisi emas, balki o‘zbekning ruhi, yuragi va o‘ziga xos dunyoqarashi. U asarlarda nafaqat voqealar, balki tilning ichki ohangi, sheva va xalqona iboralar, tabiat bilan uyg‘unlikdagi fikrlar ham jonli tasvirlangan.

Bugungi adabiyot vakillari ham aynan shu mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi kerak. Zamonaviy adiblar nafaqat zamon muammolarini yoritishi, balki tilni saqlab qoluvchi, uni boyituvchi va yosh avlodda tilga nisbatan mehr-muhabbatni uyg‘otuvchi asarlar yaratishlari lozim. Bu nafaqat adabiy, balki ijtimoiy va milliy mas’uliyat hamdir. 

Bugun yosh ijodkorlar orasida tilni o‘zgartirish, uni zamon ruhiga moslashtirishga intilish kuchli. Bu qaysidir ma’noda ijobiy hol. Ammo ushbu yangilanish o‘tmishdan uzilmagan holda bo‘lishi kerak.

Tilni asrab qolish – bu madaniyatni, tarixni, ruhiyatni, millatni asrab qolish demak. Har bir o‘zbek o‘z tilini sevishi, u bilan faxrlanishi va uni rivojlantirish yo‘lida o‘z hissasini qo‘shishi lozim. Adabiyot esa bu yo‘ldagi eng yorqin mayoq, ruhlantiruvchi kuchdir. 

Dildora DO‘SMATOVA, O‘zA