Янги Ўзбекистоннинг энергетик келажагига қўйилган тамал тоши
Баъзан тарих китобларига кирувчи воқеалар баландпарвоз шиорлар ёки тантанали баёнотлар билан эмас, балки оддийдек кўринган бир ҳаракат билан бошланади. Жиззах вилоятининг Фориш туманида Ўзбекистонда интеграциялашган атом электр станциясининг биринчи энергия блоки пойдеворига “биринчи бетон” қуйилиши ана шундай воқеалардан биридир.
Чунки бугун Фориш заминига қуйилаётган бетон фақат навбатдаги қурилиш иншоотининг эмас, балки Янги Ўзбекистоннинг узоқ йилларга мўлжалланган энергетик мустақиллиги, саноат қудрати ва технологик тараққиётининг мустаҳкам пойдеворига айланмоқда.
Жиззах вилояти Фориш туманида ўтказилган ушбу расмий тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ва Россия Федерацияси Президенти Владимир Путин Санкт-Петербург шаҳридан онлайн тарзда иштирок этиб, мазкур йирик лойиҳанинг стратегик аҳамиятига алоҳида эътибор қаратди.
Тантанали маросимда “Ўзатом” агентлиги бош директори Азим Аҳмедхўжаев, “Росатом” давлат корпорацияси бош директори биринчи ўринбосари Андрей Петров, Халқаро атом энергияси агентлиги (XAЭA) бош директори Рафаэль Гросси ҳамда соҳа мутасаддилари, талабалар ва кенг жамоатчилик вакиллари иштирок этди.
Бир қарашда бу рамзий маросимдек кўриниши мумкин. Аслида эса унда кейинги ўн йилликлар тараққиётини белгилайдиган улкан маъно мужассам.
Бугунги дунёда иқтисодий қудрат, саноат ривожи ва аҳоли фаровонлиги, энг аввало, энергия хавфсизлиги билан ўлчанмоқда. Электр энергиясига бўлган талаб йилдан-йилга ортиб бораётган шароитда Ўзбекистон ҳам ўз тараққиётининг янги босқичига қадам қўйди.
Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан энергетика соҳасини диверсификация қилиш, муқобил ва юқори технологияли энергия манбаларини жорий этиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди.
Форишда амалга оширилаётган атом электр станцияси лойиҳаси ана шу узоқни кўзлаган сиёсатнинг амалий ифодасидир.
Хусусан, Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 29 октябрда қабул қилинган “2020-2030 йилларда Ўзбекистон Республикасини атом энергетикаси билан таъминлаш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори мамлакатда атом энергетикасини ривожлантириш бўйича мутлақо янги босқичга асос солган эди. Орадан ўтган вақт мобайнида ҳуқуқий база яратилди, халқаро ҳамкорлик механизмлари йўлга қўйилди, миллий кадрлар тайёрлаш тизими шакллантирилди. Бугун Форишда қуйилаётган “биринчи бетон” айнан шу тизимли ислоҳотларнинг амалий натижаси сифатида намоён бўлмоқда.
Аслида бугунги тарихий лаҳза бир кунда пайдо бўлгани йўқ.
2025 йил 12 октябрь куни Фориш туманида реактор қуриладиган майдонда катлован қазиш ишларига старт берилган эди. Мазкур босқичгача бўлган беш йиллик тадқиқотлар давомида гидрогеологик ҳолат, сейсмик хусусиятлар, иқлим шароити, тупроқ таркиби ҳамда экологик омиллар ҳар томонлама ўрганилди.
–Бу майдон тасодифан танланган эмас, – деди АЭС қурилиши дирекцияси раҳбари Абдужамил Калмуратов. – Ҳудуд бўйича кўп йиллик комплекс тадқиқотлар ўтказилди. Халқаро экспертлар иштирокида ҳар бир омил синчковлик билан баҳоланди. Бугунги “биринчи бетон” ана шу улкан илмий ва муҳандислик ишларининг мантиқий давомидир.
“Росатом” давлат корпорацияси бош директори биринчи ўринбосари Андрей Петровнинг таъкидлашича, Ўзбекистон билан амалга оширилаётган ушбу лойиҳа алоҳида аҳамиятга эга.
– Форишда қурилаётган станция келажак атом энергетикасининг намунавий объектларидан бири бўлади. Бу ерда тўпланадиган тажриба нафақат Ўзбекистон, балки бутун жаҳон атом саноати учун ҳам муҳим аҳамият касб этади. Лойиҳага мувофиқ, ҳар бири 55 мегаватт қувватга эга бўлган замонавий “РИТМ-200Н” реакторлари қурилади. Станциянинг умумий қуввати 330 мегаваттни ташкил этади, – деди А.Петров.
Мазкур лойиҳанинг аҳамиятини фақат мегаваттлар билан ўлчаб бўлмайди.
Бу ерда минглаб муҳандис ва қурувчилар меҳнат қилмоқда, юзлаб ёш мутахассислар янги касбларни ўзлаштирмоқда, мамлакатимизда илгари бўлмаган юқори технологияли муҳандислик мактаби шаклланмоқда.
Дарҳақиқат, Форишда барпо этилаётган атом электр станцияси фақат энергетика объекти эмас. У ҳудуд тараққиётининг янги драйверига айланмоқда.
Сўнгги йилларда Фориш туманида янги саноат корхоналари ташкил этилди, йўллар ва муҳандислик коммуникациялари янгиланди, аҳоли бандлиги ортди. АЭС қурилиши эса бу жараёнларни янада тезлаштирмоқда.
–Умрим давомида туманимизда бундай ўзгаришларни кўрмаганман, – деди меҳнат фахрийси Турғун Кўчкунов. – Илгари ёшлар иш излаб узоқларга кетарди. Бугун эса уларнинг ўз юртида меҳнат қилиши, касб ўрганиши учун имкониятлар яратилмоқда. Бу лойиҳа нафақат бугун, балки фарзандларимиз ва невараларимиз келажагига хизмат қилади.
Дарҳақиқат, ҳар қандай буюк иншоотнинг ҳақиқий қиймати бетон ёки металл ҳажми билан эмас, инсон ҳаётига олиб кирган ўзгаришлари билан ўлчанади.
Форишда қуйилаётган “биринчи бетон” мамлакатимиз энергетикаси учун янги манба, иқтисодиёт учун янги имконият, илм-фан учун янги майдон, ёшлар учун янги истиқбол демак. Бу мамлакатнинг эртанги кунига бўлган мустаҳкам ишончнинг ҳам пойдевори сифатида тарих саҳифаларига муҳрланади.
Насиба Зиёдуллаева,
Абдужалол Қаюмов,
Жамшид Ёрбеков (сурат), ЎзА
