Янги Ўзбекистон иқтисодиёти: миллий тараққиётдан глобал интеграция сари
Бугунги кунда Ўзбекистон иқтисодиётининг халқаро ҳамкорлиги мамлакат тараққиётининг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. Жаҳон иқтисодиётига интеграциялашув, хорижий инвестицияларни жалб қилиш, экспорт салоҳиятини ошириш ва янги савдо алоқаларини ривожлантириш ўлка иқтисодий сиёсатининг асосий вазифаларидандир. Юртимиз мустақиллик йилларида кўплаб давлатлар ва халқаро ташкилотлар билан иқтисодий ҳамкорликни кенгайтириб, жаҳон бозорида ўз ўрнини мустаҳкамлашга интилмоқда.
Диёримизнинг халқаро иқтисодий алоқалари, аввало, ташқи савдо, инвестиция, саноат, энергетика, қишлоқ хўжалиги ва транспорт соҳаларида намоён бўлмоқда. Айниқса, Хитой, Россия, Қозоғистон, Туркия, Жанубий Корея ва бошқа давлатлар билан савдо-иқтисодий муносабатлар ривожланиб бормоқда. Хорижий сармоялар ҳисобига янги корхоналар ташкил этилиб, замонавий технологиялар жорий қилинмоқда ва янги иш ўринлари яратилмоқда. Шунингдек, республикамизда ишлаб чиқарилган тўқимачилик маҳсулотлари, мева-сабзавот, кимё саноати маҳсулотлари ва бошқа товарларни ташқи бозорларга олиб чиқишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Халқаро ҳамкорликда халқаро молиявий институтлар билан алоқалар ҳам муҳим ўрин тутади. Жаҳон банки, Осиё тараққиёт банки ва бошқа ташкилотлар билан амалга оширилаётган лойиҳалар инфратузилмани яхшилаш, энергетикани модернизация қилиш, тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш ҳамда аҳоли турмуш даражасини оширишга хизмат қилади. Бундан ташқари, Ўзбекистоннинг Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиш жараёнига қаратаётган эътибори ташқи савдо қоидаларини халқаро талабларга мослаштириш ва миллий ишлаб чиқарувчиларнинг жаҳон бозоридаги имкониятларини кенгайтириш учун муҳим аҳамиятга эга.
Шу билан бирга, халқаро иқтисодий ҳамкорлик айрим муаммоларни ҳам юзага чиқаради. Жаҳон бозоридаги нархларнинг ўзгариши, транспорт харажатлари, кучли рақобат ва ташқи иқтисодий вазиятдаги беқарорлик мамлакат иқтисодиётига таъсир кўрсатиши мумкин. Шу сабабли экспорт маҳсулотларини диверсификация қилиш, маҳаллий ишлаб чиқаришни ривожлантириш, инновацион технологияларни кенг жорий этиш ва малакали кадрлар тайёрлаш муҳим вазифалардан ҳисобланади.
Маълумки, халқаро иқтисодий ҳамкорлик мамлакатнинг барқарор ривожланиши, янги иш ўринлари яратилиши ва аҳоли фаровонлиги ошишида муҳим аҳамиятга эга. Келгусида халқаро шерикликни янада кенгайтириш, ўзаро манфаатли лойиҳаларни амалга ошириш ва миллий маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини ошириш орқали Ўзбекистоннинг жаҳон иқтисодиётидаги иштирокини кучайтириш мумкин.
Ўлкамиз мустақилликка эришгандан сўнг, иқтисодиётни мустақил равишда ривожлантириш ва бозор иқтисодиёти тамойилларини босқичма-босқич жорий этиш йўлидан борди. Иқтисодий ислоҳотларнинг асосий мақсади – давлат иқтисодиётини модернизация қилиш, ишлаб чиқаришни ривожлантириш, тадбиркорлик учун қулай шароит яратиш ҳамда аҳолининг фаровонлигини оширишдан иборат.
2017 йилдан бошлаб юртимизда иқтисодиётни модернизация қилиш ва бозор тамойилларини янада кенг жорий этишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширила бошланди. Бу давр кўпинча “Янги Ўзбекистон” тараққиёт босқичи сифатида қаралади. Иқтисодий сиёсатда тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш, инвестицияларни жалб қилиш, ташқи савдони ривожлантириш ва давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини босқичма-босқич камайтиришга катта эътибор берилди. 2017 йилдаги муҳим ўзгаришлардан яна бири валюта бозорининг либераллаштирилиши бўлди. Валюта айирбошлаш имкониятларининг кенгайиши тадбиркорлар ва хорижий инвесторлар учун қулай шароит яратди. Шу билан бирга, солиқ ва божхона тизимларини такомиллаштириш, бизнесни рўйхатдан ўтказиш ва тадбиркорлик фаолиятини юритишни соддалаштириш бўйича чоралар кўрилди.
Шунингдек, кейинги йилларда иқтисодиётни таркибий ўзгартириш ва инвестиция муҳитини яхшилаш жараёни давом этди. Саноат, энергетика, транспорт, қурилиш ва қишлоқ хўжалигида янги лойиҳалар амалга оширилди. Хорижий инвестицияларни жалб қилиш натижасида янги корхоналар ташкил этилиб, ишлаб чиқариш ва экспорт имкониятлари кенгайтирилди.
Айниқса, 2021-2023 йилларда Ўзбекистон иқтисодиётида саноатни ривожлантириш, хизматлар соҳасини кенгайтириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш муҳим йўналишлардан бўлди, дейиш мумкин. Рақамли иқтисодиёт, ахборот технологиялари ва электрон хизматларнинг ривожланиши ҳам иқтисодий ўсишнинг янги омилларидан бирига айланди. Экспорт таркибида тайёр маҳсулотлар ва хизматлар улушини оширишга ҳам эътибор қаратилди. 2024–2026 йилларда иқтисодий сиёсатнинг асосий йўналишлари сифатида юқори иқтисодий ўсишни сақлаш, хусусий секторни ривожлантириш, инвестицияларни кўпайтириш, энергетика ва транспорт инфратузилмасини модернизация қилиш ҳамда “яшил” иқтисодиётга ўтиш масалалари муҳим аҳамият касб этмоқда. Энергетика соҳасида қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни кенгайтириш бўйича лойиҳалар амалга оширилмоқда.
2017-2026 йиллардаги иқтисодий ўсишнинг муҳим жиҳатларидан бири республикамизнинг халқаро иқтисодий алоқалари кенгайганидир. Мамлакат Марказий Осиё давлатлари, АҚШ, Хитой, Россия, Жанубий Корея, Туркия, Европа мамлакатлари ва бошқа ҳамкорлар билан савдо-иқтисодий муносабатларни ривожлантирмоқда. Халқаро молия институтлари билан ҳамкорлик орқали инфратузилма, энергетика, таълим, соғлиқни сақлаш ва хусусий секторни ривожлантиришга қаратилган лойиҳалар амалга оширилмоқда.
Умуман олганда, ўтган ўн йил Ўзбекистон иқтисодий ҳаётида чуқур ўзгаришлар даври бўлди. Бозор механизмларининг кенгайиши, хусусий секторнинг фаоллашуви, инвестициялар ва халқаро савдонинг ривожланиши иқтисодий ўсиш учун янги имкониятлар яратди. Бугунги кунда диёримиз халқаро иқтисодий ҳамкорликни кенгайтириб, хорижий давлатлар, халқаро молия институтлари ва йирик компаниялар билан савдо-иқтисодий муносабатларни ривожлантирмоқда.
Истиқлолимизнинг 35 йиллиги арафасидаги тадбирда Президент Шавкат Мирзиёев сўнгги ўн йилда Ўзбекистон иқтисодиёти ҳажми 2,5 баробардан зиёд ошгани, иқтисодиёт тармоқларига 160 миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қилингани ва қарийб 6 миллион киши доимий иш билан таъминланганини алоҳида таъкидлади.
Қайд этиш керакки, республикамизнинг халқаро иқтисодий муносабатларда фаол иштирок этиши мамлакатнинг жаҳон иқтисодиётига интеграциясини кучайтиради. Шунингдек, ўлкамиздаги ислоҳотларнинг изчил давом эттирилиши иқтисодий барқарорликни таъминлаш, тадбиркорликни ривожлантириш ва аҳоли фаровонлигини янада оширишга хизмат қилиши шубҳасиз.
Бахтиёр Юнусов,
техника фанлари номзоди, доцент
ЎзА
