Tekshiruvdan oldingi tahlillar natijasida qariyb 1 trillion so‘mlik qo‘shimcha soliq hisoblandi
Mamlakatimizda soliq tizimida raqamlashtirish jarayonlarining kengayishi nazoratning yangi va samarali usullarini joriy etish imkonini bermoqda. Xususan, tekshiruvdan oldingi tahlillar orqali korxonalar faoliyatidagi ehtimoliy xatolar va tafovutlar aniqlanib, ularni soliq tekshiruvisiz bartaraf etish uchun sharoit yaratilmoqda.
Bu esa bir tomondan tadbirkorlik sub’ektlari uchun qulaylik yaratsa, ikkinchi tomondan davlat byudjeti daromadlarining to‘liq shakllanishiga xizmat qilmoqda. 2026-yilning dastlabki besh oyi natijalari mazkur mexanizm o‘z samarasini berayotganini yana bir bor tasdiqladi.
Soliq qo‘mitasining ma’lum qilishicha, 2026-yilning yanvar–may oylarida amalga oshirilgan tekshiruvdan oldingi tahlillar soliq ma’muriyatchiligida raqamlashtirishning samarali natijalarini namoyon etdi. Ushbu davr mobaynida 45 ming 522 ta korxona o‘z faoliyatidagi hisob-kitoblar va soliq hisobotlarini qayta ko‘rib chiqib, aniqlangan tafovutlar bo‘yicha qo‘shimcha hisobotlar taqdim etdi.
Natijada davlat byudjetiga 959,5 milliard so‘m qo‘shimcha soliq mablag‘lari hisoblandi. Bu raqam soliq organlari tomonidan amalga oshirilayotgan profilaktik chora-tadbirlar hamda raqamli tahlil mexanizmlarining samaradorligini yaqqol namoyon etadi.
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, eng katta tafovutlar iqtisodiyotning aholi bilan bevosita ishlovchi tarmoqlarida aniqlangan. Xususan, umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat ko‘rsatish sohalarida 412,3 milliard so‘mlik tafovut qayd etilgan bo‘lib, bu umumiy ko‘rsatkichning salmoqli qismini tashkil etadi. Shuningdek, ishlab chiqarish sohasida 267,8 milliard so‘m, qurilish tarmog‘ida 167,5 milliard so‘m, transport sohasida 62,9 milliard so‘m va qishloq xo‘jaligida 36,8 milliard so‘mlik qo‘shimcha soliq hisob-kitoblari aniqlangan.
Qayd etilishicha, tekshiruvdan oldingi tahlil tizimi tadbirkorlarga soliq organlari tomonidan tekshiruv o‘tkazilishini kutmasdan, o‘z hisobotlaridagi xatolar va kamchiliklarni mustaqil ravishda bartaraf etish imkonini beradi. Bu esa ortiqcha tekshiruvlar sonini qisqartirish, tadbirkorlik muhitiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish va soliq to‘lovchilarning mas’uliyatini oshirishga xizmat qilmoqda.
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamlashtirish asosida ishlaydigan zamonaviy soliq nazorati mexanizmlari davlat byudjeti daromadlarini oshirish bilan bir qatorda, iqtisodiyotda shaffoflikni ta’minlash va soliq intizomini mustahkamlashda ham muhim o‘rin tutmoqda. Bunday yondashuv kelgusida soliq ma’muriyatchiligini yanada takomillashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Bir so‘z bilan aytganda, tekshiruvdan oldingi tahlillar jazolash vositasi emas, balki soliq to‘lovchilarni qonunchilik talablariga muvofiq ishlashga undaydigan samarali profilaktik mexanizm sifatida o‘zini oqlamoqda. Bu esa davlat va biznes o‘rtasidagi o‘zaro ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Shahnoza Mamaturopova,
O‘zA
