O‘zbekistonda elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy kompaniyalar jami 181,3 milliard so‘m soliq to‘ladi
Bugungi kunda raqamli xizmatlar nafaqat hayotimizga kirib kelmoqda, balki iqtisodiyotda ham muhim rol o‘ynamoqda. O‘zbekistonda elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy kompaniyalar tomonidan to‘langan soliqlar 2025 yilda 181,3 milliard so‘mga yetdi, bu esa o‘tgan yilga nisbatan 50 foizga ko‘p. Bu raqamlar raqamlashtirish siyosatining samarali ijro etilayotganini va davlat byudjetining barqarorlashuvida ushbu sektorning ahamiyatini ochiq ko‘rsatadi.
Soliq qo‘mitasining ma’lum qilishicha, 2025 yilda O‘zbekistonda elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi 78 ta xorijiy kompaniya jami 181,3 milliard so‘m soliq to‘ladi, bu 2024 yilga nisbatan 50 foizga ko‘proq tushum deganidir. Bu raqamlar raqamlashtirish strategiyasining samaradorligini, soliq to‘lovchilarning kengayishini va raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanayotganini ochiq ko‘rsatmoqda.
Bugungi kunda raqamlashtirish nafaqat xizmatlar sifati va qulayligini oshirish, balki soliq tushumlarini barqarorlashtirish va innovatsion iqtisodiyotni yuzaga chiqarishda muhim omilga aylangan.
Bugungi kunda dunyoning yetakchi texnologik kompaniyalari O‘zbekiston bozorida faoliyat yuritmoqda va o‘z xizmatlarini millionlab foydalanuvchilarga yetkazmoqda.
Qayd etish joiz, 2025 yilda eng ko‘p soliq to‘lagan 10 ta elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy kompaniya: Apple (49,5 mlrd.), Meta (49,0 mlrd.), Google (44,4 mlrd.), OpenAI 11,7 (mlrd.), Booking.com (4,3 mlrd.), TikTok (3,5 mlrd.), Netflix (1,8 mlrd.), Acca (1,6 mlrd.), Xsolla (1,5 mlrd.), Amazon (1,4 mlrd.) so‘m soliq to‘lagan.
Bu kompaniyalar nafaqat foydalanuvchilar soni bo‘yicha yirik, balki soliq to‘lovchilarga bo‘lgan munosabatni to‘g‘ri yo‘lga qo‘ygan yetakchi hisoblanadi. Ulardan ayrimlari millionlab foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatadi, boshqalari esa O‘zbekiston bozorida innovatsion texnologiyalarni joriy etishda ustun rol o‘ynaydi.
Ma’lumot o‘rnida aytish joiz, O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 281‑moddasiga muvofiq, elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi chet ellik yuridik shaxslar, o‘tgan chorakdan keyingi oyning 20‑kuniga qadar soliq hisobotlarini topshirishi, soliqlarni to‘lashi majburiy etib belgilangan. Bu tartib soliq tushumlarini o‘z vaqtida qamrab olish va byudjetni barqarorlashtirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, chet ellik kompaniyalar O‘zbekistonda doimiy vakolatxonaga ega bo‘lmasalar ham, elektron xizmatlar orqali tushgan daromadlar soliq nazorati ostida ushlab qolinadi. Bu esa xalqaro standartlarga mos keladigan soliq tizimini shakllantiradi.
Yana bir ma’lumot, 2025 yilda soliq tushumlari 2024 yilga nisbatan 50 foizga o‘sdi. Bu ko‘rsatkich bir necha omil bilan izohlanadi. Jumladan, O‘zbekiston aholisi internetdan faol foydalanadi, raqamli xizmatlarga talab oshmoqda. Bu esa xizmat ko‘rsatuvchi kompaniyalar daromadlarini oshiradi. Soliq kodeksi va boshqa normativ hujjatlar orqali soliq to‘lovchilarning aniq majburiyatlari belgilangan. Elektron soliq hisobotlarini qabul qilish va monitoring tizimlari modernizatsiya qilinmoqda, soliq tushumlarini aniqlash osonlashdi. Natijada olinayotgan tushumlar nafaqat o‘smoqda, balki tartibli, ochiq va shaffof yo‘l bilan qoplanmoqda.
2025 yilda elektron xizmatlar bo‘yicha soliq tushumlarining sezilarli darajada o‘sishi raqamli iqtisodiyotning mustahkam poydevoriga aylanganini ko‘rsatadi. Bunday jarayonlar raqamli xizmatlarga bo‘lgan talabni qondirishda, soliq tushumlarini ko‘paytirishda, yuqori texnologiyalarni joriy etishda, xalqaro kompaniyalarni O‘zbekiston bozoriga jalb etishda samaradorlikni oshiradi. Kelgusida bu tendensiyalar yanada mustahkamlanadi va soliq siyosatlari, texnologik bazalar va xalqaro hamkorlik orqali O‘zbekiston global raqamli iqtisodiyotda yanada rivojlanishiga xizmat qiladi.
Shahnoza Mamaturopova, O‘zA
